Rytm życia

Polacy lubili i lubią pić „do dna”. Przeważa u nich typ picia heroiczny i samobójczy.

Schizofrenik może powiedzieć o sobie: „królestwo moje nie jest z tego świata”.

W każdej ideologii społecznej, a było ich w ciągu dziejów niemało, istnieje awersja do tego, co z nią jest niezgodne, przede wszystkim do tych, którzy nie są jej wyznawcami. Obraz świata upraszcza się do biało-czarnego, ludzie dzielą się na „wierzących” i „niewierzących”, pierwsi są dobrzy, drudzy – źli.

Tworzenie się granicy jest zjawiskiem powszechnym w przyrodzie ożywionej; nawet w obrębie tego samego ustroju komórki o podobnej funkcji i morfologicznej budowie oddzielają się od innych granicami tkanki łącznej. W każdej socjologii ludzkiej, zwierzęcej i roślinnej problem tworzenia się grupy i granicy między grupami jest zagadnieniem osiowym. Co się tyczy człowieka, nie trzeba chyba podkreślać, czym w jego historii są granice, ile krwi przez nie wylano i ile cierpień zadano.

Optymizm nauk biologicznych wynika z wiary w ewolucję. Rozwój życia idzie stale w kierunku coraz wyższego stopnia porządku, coraz wyższych i bardziej skomplikowanych form.

Nadmiar wiadomości o ludzkim cierpieniu wywołuje w końcu zobojętnienie; z psychologicznego punktu widzenia jest to mechanizm obronny.

To przerwanie bariery między światem wewnętrznym a zewnętrznym, między rzeczywistością a nierzeczywistością prowadzi jakby do „eksplozji” dotychczasowej osobowości; zmienia się ona w chaotyczny kosmos, w którym miesza się podmiot z przedmiotem i rzeczywiste z nierzeczywistym. Możliwe, że właśnie ta „eksplozja” osobowości może być subiektywnie odczuta jako przemiana w Boga. W wielu religiach, jak się zdaje, w pojęciu Boga nie mieszczą się czysto ludzkie, ostre granice między subiektywnym a obiektywnym i między rzeczywistością a nierzeczywistością.

Schizofrengenna matka nadopiekuńczością maskuje brak miłości.

W samotności amplituda oscylacji własnej oceny samego siebie jest większa. Pustelnicy czuli się raz bliscy świętości, to znów dna grzechu.

Ludzie owładnięci tą samą ideą stają się do siebie bliźniaczo podobni; zróżnicowanie społeczeństwa maleje, wzrasta natomiast jego efektywność, w tym sensie, że wszyscy dążą do tego samego celu, niczego poza nim nie widząc. Człowiek, który nie ma znamienia tej samej idei, stoi wskutek tego na przeszkodzie jej realizacji, staje się wrogiem, zawadzającym przedmiotem, który trzeba usunąć z drogi.

Między wyznawcami tej samej ideologii wytwarza się swoiste współzawodnictwo: nie być gorszym od innych, gdyż grozi to wyłączeniem z grupy. Zależnie od charakteru ideologii można się licytować w cnotach lub zbrodniach.

Zdolność przekształcania otaczającego świata, którą można uznać za cechę swoiście ludzką, mieści w sobie największą rozpiętość sprzeczności natury człowieka. Z niej rodzą się bohaterstwo, poświęcenie, sztuka i nauka, ale też okrucieństwo, znęcanie się człowieka nad człowiekiem, zniewalanie i zabijanie. By zmienić oblicze świata, prowadzi się wojny, męczy ludzi w obozach i więzieniach.

Wypracowanie u siebie bardziej pozytywnego i tolerancyjnego stosunku do innych ludzi jest, jak się zdaje, możliwe, a to już byłoby dużym osiągnięciem w rozładowaniu atmosfery lękowej, która zdaniem wielu, znamionuje współczesną epokę.

Człowiek, podobnie zresztą jak każda żywa istota, musi rzutować się w przyszłość. Cechą życia bowiem jest pęd ku przyszłości.

Wydaje się, że człowiek przyszłości z jednej strony będzie musiał podporządkować się bezwzględnym wymogom świata technicznego, nie tolerującego indywidualności i spontaniczności, z drugiej zaś, by nie zatracić swej ludzkiej natury, będzie samodzielnie szukał osiągnięcia maksymalnego rozwoju własnych możliwości właśnie przez zachowanie indywidualności i spontaniczności. Przedstawiona prognoza brzmi raczej optymistycznie; można przedstawić też wariant pesymistyczny. Poczucie chaosu, wrogości do otaczającego świata, bezsensu własnego życia i tego, co wokół się dzieje etc., będą narastać, tak że wyzwoleniem stanie się możliwość oparcia się o bądź jaką, choćby najbardziej irracjonalną ideologię. W niej bowiem znaleźć będzie można porządek i poczucie sensu, fałszywe wprawdzie, ale lepsza jakakolwiek integracja i jakikolwiek cel życia niż żaden. Wzrośnie zapotrzebowanie na fałszywych proroków, a ci, jak wiadomo, łatwo prowadzą społeczeństwo do katastrofy.

Każdy człowiek, nawet najskromniejszy, zostawia ślad po sobie. Nie da się więc człowieka zamknąć w granicach jego narodzin i śmierci; jego życie zahacza o przeszłość i sięga w przyszłość.

Wykluczenie ze świata społecznego, śmierć społeczna, równa się dla człowieka śmierci biologicznej.

Powiedzenie, że ktoś „umarł ze strachu”, nie jest tylko przenośnią.

Chyba nie ma ludzi, którzy by nigdy w życiu nie marzyli o śmierci i nie widzieli w niej jedynego rozwiązania.

Im śmierć jest dalej, tym łatwiej się z nią flirtuje.

Medycyna zawsze pozostanie sztuką, gdyż lekarze będą mieć do czynienia z indywidualnym, zróżnicowanym człowiekiem, a nie z uogólnionym modelem.

Naukę i technikę można uważać za kontynuatorki magii.

Dotkliwie odczuwa się nadmiar wiedzy przy równoczesnym niedoborze mądrości.

W ogólnym obrachunku nie wiadomo do końca, kto wynosi większe korzyści ze wzajemnego współżycia: psychiatra czy jego pacjent.

Nie można drugiego człowieka obserwować, nie działając na niego.

Trzeba pić do dna, by dojść do dna swej duszy. A że dna tego w rzeczywistości nie ma, więc im głębiej się schodzi, tym większą ciemność się widzi i zapanowuje ochota skończenia ze sobą, w czym też alkohol pomaga, przynosząc zamiast śmierci utratę świadomości.

Można by wyróżnić kilka stylów picia: neurasteniczny, kontaktywny, dionizyjski, heroiczny i samobójczy.

Alkohol redukuje udrękę pytań związanych z obrazem samego siebie.

Nuda i pośpiech więcej męczą niż intensywny wysiłek umysłowy czy fizyczny.

Im bardziej człowiek czuje się niepotrzebny, tym silniej atakuje tych, którzy są jeszcze mniej potrzebni.

Uczucia nigdy nie są seryjne, cechą ich jest indywidualność.

Wódz jest dobrym wodzem, póki ma sukcesy, tj. swoją ideę wprowadza w czyn. Gdy sukcesów zabraknie, idea staje się urojeniem.

Wódz żyje zwycięstwami, bez nich ginie.

System władzy zuboża obraz drugiego człowieka i tym samym różnorodność między ludźmi.

Człowiek w oczach władcy wart jest tyle, ile realizuje reprezentowanych przez niego celów.

Absolutna władza wiąże się z absolutną zależnością.

Atrybuty władzy można by ująć między innymi w trzy punkty: odpowiedzialności, samotności i zależności.

Na ogół łatwiej jest podporządkować się rozkazom maszyny niż drugiego człowieka.

Z maszyną nie ma dyskusji. Jeśli chce się z niej korzystać, musi się jej słuchać.

Ludzie spieszą się w pracy, dlatego niedbale ją wykonują; spieszą się w używaniu życia, dlatego jego smaku nie odczuwają; spieszą się w odpoczynku, dlatego nie mogą wypocząć.

Jednym z paradoksów życia jest może to, że nie ma spraw idealnie dobrych czy złych, że dobre ma cień złego, a złe – dobrego.

Człowiek idealnie sprawiedliwy nie patrzy na człowieka, o którym decyduje, swoimi oczyma, ale z punktu widzenia norm, których jest przedstawicielem.

Człowiek normalnie nie jest zdolny do decyzji absolutnie sprawiedliwych i nie może zasłonić sobie oczu jak przysłowiowa Temida.

Pies na uwięzi jest złym psem, niewolnik jest zawsze groźny.

Zabawa jest najlepszą szkołą życia dla dziecka.

Potrzeba twórczości, tj. narzucania otoczeniu swej wizji świata, jest jedną z zasadniczych cech człowieka.

Lęk przed starością stał się obsesją ludzi cywilizacji technicznej.

Poczucie, że „wypełniło się”, że już więcej nic stać się nie może, że weszło się już na drogę prowadzącą ku zniedołężnieniu i śmierci, jest chyba najtragiczniejszym przeżyciem starości.

Ludzie, którzy przyjmują swoją starość, nie robiąc z niej problemu, są młodsi od tych, którzy chcą za wszelką cenę zachować swoją młodość.

Podobnie jak jesień może być najpiękniejszą porą roku, tak i starość może być najlepszym okresem życia. Bywają jednak jesienie słotne i bezowocne i starość też jałowa, bolesna, a nawet tragiczna być może.

W każdym człowieku tkwi proporcja heroiczna, chęć sprawdzenia siebie: ile potrafię wytrzymać, do czego jestem zdolny.

Każdemu zdarza się decydować o losie drugiego człowieka.

Człowiek nawet w najgorszych dla siebie chwilach nie odwraca wzroku od przyszłości i nie traci zdolności decyzji, dzięki którym przyszłość zdobywa.

Podstawową decyzją emocjonalną w stosunku do drugiego człowieka jest decyzja zbliżenia się do niego lub oddalenia.

Dzień, w którym miało się wiele przeżyć, jest dłuższy od dnia, w którym nic się nie zmieniło.

Nuda i pośpiech z psychologicznego punktu widzenia mają wiele cech wspólnych. W obu czas obecny jest przeszkodą, chce się go [...] najszybciej pokonać.

Dzień – to panowanie rozsądku i rzeczywistości, noc – to władztwo tajemnych sił, dzikich namiętności, ekstazy, olśnienia i panicznego lęku.

Środowisko przyrody ma swoje zasadnicze rytmy, którym też człowiek podlega. Jest to rytm dnia i nocy – wysiłku życia i odpoczynku, ale też jasności i ciemności, rozumu i ślepych namiętności ekstazy – nurt apoliński i dionizyjski w kulturze.

Człowiek nie może żyć tylko dniem, potrzebna mu jest też noc.

Przyjemność życia w dużej mierze wiąże się z wysiłkiem, jakiego życie stale wymaga.

Życie jest celem samo w sobie, wciąż dąży do stworzenia coraz większych form porządku; formy stare, niższe, umierają, a w ich miejsce powstają nowe, o wyższym poziomie integracji.

Tam gdzie znajduje się kraty i kajdany, można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że ma się do czynienia ze śladami człowieka.

Człowiek nie może być – jak część składowa maszyny – uczuciowo obojętny; musi on kochać i nienawidzić, a także być kochanym i nienawidzonym.

Narodziny nie są początkiem wszystkiego, bo człowiek jest zdeterminowany nie tylko w sensie dziedziczenia biologicznego, lecz także kulturowego, tym co było przed nim, i to dziedziczenie ogarnia daleką przeszłość.

Świat przyrody jest światem silnych uczuć, świat techniczny jest bezuczuciowy, zimny.