Lęk

Z ciałem związana jest śmierć. Ale z ciałem związane jest też zmartwychwstanie.

Umiera człowiek, ale pozostaje po nim słowo, specyficzny dla niego gest, klimat uczuciowy, który wokół siebie roztaczał, a więc jego jakby symbole, które zostały swego czasu rzucone w świat otaczający i w tym świecie się zatrzymały, podczas gdy ciało przestało istnieć.

Nasze słowa i uczucia są nieśmiertelne.

Jednostka jest śmiertelna na tle nieśmiertelności życia.

Lęk przed śmiercią i lęk przed chorobą psychiczną są zjawiskami pokrewnymi.

Nastawienie uczuciowe do śmierci u człowieka nie jest jednoznaczne; człowiek boi się śmierci, ale też śmierć go pociąga.

Tęsknota za śmiercią jest niejednokrotnie tęsknotą za powrotem do bezpieczeństwa najwcześniejszego okresu życia.

Nauka jest przeciwstawna mądrości, mądrość bowiem nie dąży do władzy, ale do większego zbliżenia się i tym samym lepszego zrozumienia świata otaczającego, wczucia się w jego tajemny rytm.

Jeśli nauka potępia i ośmiesza podejście animistyczne, to dzieje sie tak między innymi dlatego, że nauka wywodzi się z dążenia do panowania nad światem, jest ona kontynuatorką magii.

Nieraz spojrzenie lekarza, jego uspokajające słowo, gest, dotknięcie ręki przynoszą ulgę choremu, zmniejszają jego lękowe napięcie, a nawet odczuwanie bólu.

Fakt, że w stosunku do chorych psychicznie od wieków stosowano metody najbardziej agresywne i nieludzkie, świadczy o tym, jak silny był lęk przed nimi.

Być dobrym psychiatrą, w praktyce oznacza umieć rozładować lęk swego pacjenta.

Psychiatra zawsze potrafi doszukać się patologii w badanym przedmiocie.

Nie zawsze dobry lekarz praktyk jest dobrym naukowcem i odwrotnie.

W stosunku do samego siebie na ogół trudno być lekarzem.

Miłość jest jednym z najsilniejszych antidotów na uczucie lęku, dlatego tak ważną odgrywa rolę w relacjach pacjenta z lekarzem i pielęgniarką.

Obowiązkiem lekarza jest walczyć z chorobą i ze śmiercią, walkę tę powinien prowadzić do ostatka, choć wszystkie pozycje wydają się stracone.

Człowiek, wchodząc w przestrzeń wspólną, musi wyrzec się swej intymności; od momentu wejścia w ludzką wspólnotę jest on skazany na to, że każdy jego ruch, każde słowo i każdy gest będą oceniane przez innych ludzi.

Każdy kontakt z otoczeniem jest swoistą walką: zwyciężę ja lub zwycięży otoczenie.

Schizofrenicy na ogół łatwo znosili piekło obozów zagłady, gdyż w porównaniu z tym, co przeżyli w trakcie swej psychozy, przeżycia obozowe nie były dla nich tak straszne.

Nieokreślony niepokój jest przeżyciem związanym z samym faktem istnienia i występuje on u każdego człowieka.

W nerwicy, której charakterystyczną cechą jest nuda, chory znajduje się w potrzasku między lękiem przed życiem a lękiem przed śmiercią.

W przypadku urojeń granica między tzw. normą a patologią nie zawsze jest wyraźna i często właśnie na tym terenie styka się świat nocy ze światem dnia.

Podobnie jak reagujemy lękiem, gdy ziemia zacznie drgać pod naszymi stopami lub gdy słońce ulegnie zaćmieniu, tak też zachowanie ludzkie, które wykracza poza granice przyjętych norm i jest niewytłumaczalne i nieprzewidzialne, budzi w nas lęk.

Człowiek żyjący w stałym lęku wyraźnie karłowacieje.

Są ludzie, którzy żyją w celibacie i wcale nie odczuwają niepokoju nerwicowego, a są tacy, którzy prowadzą dość intensywne życie seksualne i nie uwalnia ich to bynajmniej od lęków na podłożu seksualnym.

Lęk przed społecznym potępieniem jest u człowieka bardzo silny i zdarza się, że przeważa on nad lękiem biologicznym.

Każdy człowiek w mniejszym lub większym stopniu odczuwa lęk przed swym otoczeniem społecznym.

Człowiek więcej boi się tworów własnego umysłu niż konkretnej rzeczywistości.

Najpierw boimy sie tego, co na zewnątrz nas, a w końcu tego, co w nas.

Człowiek w swym repertuarze sygnałów lękowych prócz własnych ma te, które należą do historii całej ludzkości, a nawet całego świata zwierzęcego.

Nerwicowa hiperaktywność, rzucanie się w wir życia, nadmierne życie towarzyskie i społeczne, ustawiczne podróże, unikanie skupienia i samotności, typowe dla naszej cywilizacji, w znacznej mierze wywodzą się z nerwicowego lęku przed samotnością.

Mimo silnie rozwiniętych tendencji marzycielskich, dzieci zazwyczaj zachowują równie silny zmysł rzeczywistości.

Wnętrze ciała ma swoje własne sprawy i samo je sobie załatwia.

W świecie własnego ciała jesteśmy zagubieni, jest ono dla nas mrokiem i tajemnicą.

Własne ciało jest „prawdziwe”, a świat otaczający jest „złudą”, gdyż cechą złudy jest ustawiczna zmienność.

Dzięki rozwojowi nauki człowiek zdobył prawie pełną władzę nad światem nieożywionym i częściową nad ożywionym, ale władza nad drugim człowiekiem wymyka mu się z rąk.

Zmieniają się religie, ideologie, ustroje, lecz żądza panowania trwa, jest wieczna i wiekuista.

Przyjąć raczej trzeba, że władza nie od Boga, ale od szatana pochodzi.

Cywilizacja - to władza nad światem, kultura - to miłość do świata.

Dekalog we wszystkich religiach jest podobny.

Człowiek nie może żyć tylko miłością i wyrzec sie prawa zachowania własnego życia. Taka postawa doprowadziłaby go niechybnie do śmierci.

W lęku kurczymy się, w miłości rozszerzamy. I tylko miłość może zwyciężyć lęk przed śmiercią.

Człowiek, który kocha, nie chce władać przedmiotem swoich uczuć, chce być z nim razem, złączyć się z nim we wspólnocie przeżyć. Złączenie jest celem miłości, i to nie tylko złączenie fizyczne, lecz też psychiczne.

Zwykle u największych nawet pesymistów istnieje choćby cień nadziei. Nadzieja bowiem jest warunkiem życia; musi istnieć wiara w przyszłość, gdyż życie jest ustawicznym dążeniem do przyszłości.

Człowiek rozwija się przez całe życie, ale jednak to, co nabył w dzieciństwie, pozostaje zasadniczą wytyczną na dalszy ciąg jego nieraz zmiennej i burzliwej historii.

Dziecko jest dla siebie kosmosem.

Zmiana nieznanego w znane, przyszłości w przeszłość, wymaga wysiłku i odwagi.

Przyszłość jest chaotyczna i niepewna, gdyż chaos i niepewność tkwi w samym człowieku.

Nie można swej przeszłości wyciąć, jak wycina się nieudany kadr filmu.

Cel transcendentny ma zawsze w sobie podkład miłości, gdyż miłość właśnie jest dążeniem poza pole własnego życia, dążeniem do złączenia się z tym, co jest na zewnątrz nas.

Narodziny i śmierć są granicami zamykającymi życie wszelkich żywych istot, a także człowieka.

Życie jest wciąż dla nas wielką niewiadomą, którą jednak musimy starać się poznawać, choćby dlatego, by siebie lepiej rozumieć, gdyż sami jesteśmy cząstką przyrody ożywionej.

Zjawisko życia jest czymś tak niezwykłym we wszechświecie i, logicznie rzecz biorąc, z góry skazanym na zagładę, że wytłumaczenie, dlaczego życie rozpleniło się na naszej planecie, wymaga irracjonalnej wiary w samo życie.

Powstanie życia na naszym globie było niezwykłym przeciwstawieniem się materii nieożywionej.

Autoportret składa się z części świadomej i nieświadomej.

Można drugiego człowieka zniewolić, zdeptać, zniszczyć, ale nie można go opanować, nie można nim kierować tak, jak kieruje się przedmiotami należącymi do przyrody nieożywionej.

Lęk ludzki mieści w sobie całą historię ewolucji gatunku i odzywają się w nim archaiczne formy, do dzisiejszych warunków życia człowieka już zupełnie nie dostosowane. Może dlatego człowiek boi się nieraz pająków, niektórych gadów i płazów, które obecnie są dla niego niegroźne, ale w czasach, gdy był tylko małym ssakiem, przedstawiały nieraz największe zagrożenie życia.

Żadne zwierzę nie wytrzyma tego, co wytrzymać potrafi człowiek.

„Mądrość” przyrody polega na właściwym rozmieszczeniu sygnałów niebezpieczeństwa na współrzędnych czasu i przestrzeni.

Natura jest zawsze mądrzejsza od ludzkich pomysłów.

Nie można logicznie udowodnić, że coś jest piękne, trzeba to po prostu odczuć.