Potop

Ale gdy pożyjesz dłużej, poznasz, że gdy ktoś chce czegoś na świecie dokazać, temu nie wolno ni własnej, ni cudzej słabości folgować, nie wolno większych spraw dla mniejszych poświęcać.

Złapał Kozak Tatarzyna, a Tatarzyn za łeb trzyma!

Kończ… waść!… wstydu oszczędź!…

Odwagę i w nieprzyjacielu cenić należy (…).

Jeżeli cię nie powieszą, to będzie z ciebie pociecha!

Miłość tę przywaliła góra goryczy, rozczarowania i boleści, ale miłość żyła, gotowa zawsze wierzyć i przebaczać bez końca.

W bitwie miejsca się nie wybiera, jeno się stoi, gdzie każą.

– Skąd mam wiedzieć! – odrzekł mały pan.

– Czyli powiadasz, że czego ci cudza gęba do ucha nie powie, tego ci własny dowcip nie podszepnie. Prawda jest!

Taki to już u nas obyczaj, aby winę zawsze na wodza składać.

Ostrożnym trzeba być. Kto chce, by go woda nie porwała, musi umieć pływać, a kto idzie lasem, w którym dróg nie ma, ten często musi stawać i miarkować, w którą mu stronę iść należy.

Łeb szlachecki, to rejestr, na którym coraz inna ręka szablą pisze…

Wolę otwartego nieprzyjaciela, niż fałszywego sprzymierzeńca…

Pańskie to jakieś dziecko, panie Michale, i za misterna dla żołnierza. Przyznaję, że gładka, ale ja wolę takie, co to i zrazu nie poznasz: armata, czy białogłowa?

Choć są różne grzeczne nacje na świecie, przecie Bóg nasze szczególnie w miłosierdziu swojem przyozdobił.

Bóg stworzył nieprzyjaciół, aby mężowie wojenni łup z kogo brać mieli.

Bogatym zawsze lepiej na świecie.

Szlachcic i żołnierz na to się rodzi, by nie dziś, to jutro gardło dać…

Jam też nie z soli wyrósł, ani z roli, jeno z tego, co mnie boli; (…) a boleli mnie Kozacy, którzy mi tę oto gębę przestrzelili, a teraz boli mnie Szwed.

Gdzie ojca nie ma, tam, pismo mówi, wuja słuchać będziesz.

Wojna nie matka: ze śmiercią jeno ludzi swata.

Nie kodż do lasu, czypać bzu,

I nie wierz kłopcu, jako psu!

Bo każdy kłopiec ma w sobie jad,

Kiedy cię kocha, powiedz mu: „at!”

Głupich nigdzie na świecie nie brak, a szczególnie w tym kraju!

Każdy wiatrak myśli, że grunt skrzydłami machać, a wiesz Michałku czemu? Bo ma plewy pod dachem, alias w głowie. Sztuka wojenna także na fortelach polega.

Zapomniano już w tym kraju różnicy między wolnością i swawolą i oto, jak zbytnia rozkosz boleścią, tak wyuzdana wolność niewolą się zakończyła.

Ja jestem Kowalski, a to jest pani Kowalska, innej nie chcę.

Wstręt i unikanie spraw światowych jest bronią zakonników.

Jeśli taką masz ochotę do stanu małżeńskiego, to się nie martw. Przyjdzie i twoja kolej. Na nic tu szukanie i właśnie wtedy znajdziesz, kiedy nie będziesz szukał.

Chwilami wydawało mu się, że kocha tę dziewczynę, obok siedzącą, więcej niż świat cały, to znów taką do niej odczuwał nienawiść, że zadałby jej śmierć gdyby mógł, jej, ale zarazem i sobie.

Nie masz jak droga na duszne troski i niepokoje..

Jakaż to wolność, która jednemu przeciw wszystkim oponować pozwala?… Zali ta wolność dla jednego, nie jest niewolą dla wszystkich?

Są ludzie, którym majętność nad wszystko milsza, inni za zdobyczą na wojnie gonią, inni się w koniach kochają, ale ja bym waćpanny za żadne skarby nie oddał!

– Gdzieto ona Sobota?

– Niedaleko Piątku, wasza miłość.

– Kpisz, Kiemlicz?

– Zaśbym śmiał! – odrzekł stary, krzyżując ręce na piersiach i skłaniając głowę – jeno się tam tak dziwnie miasteczka nazywają.

– Noga moja więcej tam nie postoi – rzekł głośno.

Pachołek Syruć, jadący z tyłu, przysunął się zaraz.

– Co wasza mość mówi?

– Głupiś! – odpowiedział pan Wołodyjowski.

– To już mnie wasza mość powiedział, jakeśmy w tamtę stronę jechali..

Najlichsze stworzenie ma ten dowcip, że nieprzyjaciela od swojego odróżni.

Gdy się białogłowa przeciw tobie zaweźmie, choćbyś się w szparę w podłodze skrył, jeszcze cię igłą stamtąd wydłubie.

Kiep ten, kto się swego nazwiska wstydzi.

Łatwiej z kamienia ser wycisnąć, niż pieniądze ze Szwedów.

Nie każda kula zabija, inaczej by już ludzi nie było na świecie, bo matki by nie nastarczyły rodzić.

Mdły to naród, bo ziemia tam okrutnie nieurodzajna i chleba nie mają, bo jeno szyszki sosnowe mielą, z takiej to mąki podpłomyki czyniąc, które żywicą śmierdzą. Inni nad morzem chodzą i co tylko fala wyrzuci, to żrą, jeszcze się z sobą o owe speciały bijąc. Hołota tam okrutna, dlatego nie masz narodu na cudze łapczywszego, bo nawet Tatarzy końskiego mięsa ad libitum mają, a oni czasem po roku mięsa nie widują i ciągle głodem przymierają, chyba, że połów ryb zdarzy się obfity.

Chwalmy Boga i popędzajmy konie.

Rzeczpospolita, to postaw czerwonego sukna, za które ciągną Szwedzi, Chmielnicki, Hyperborejczykowie, Tatarzy, elektor i kto żyw naokoło. A my z księciem wojewodą wileńskim powiedzieliśmy sobie, że z tego sukna musi się i nam tyle zostać w ręku, aby na płaszcz wystarczyło; dlatego nie tylko nie przeszkadzamy ciągnąć, ale i sami ciągniemy.

Czasem też i okoliczności umieją rozkazywać nie gorzej królów i marszałków.

Sklepu z rozumem nie założysz, bo go na sprzedanie nie posiadasz.

Dwoje nas było Kasieńko, dwoje na świecie,

Ale mi się coś wydaje, że jedzie trzecie.

Miłość, jako nasionko leśne z wiatrem szybko leci, ale gdy drzewem w sercu wyrośnie, to chyba razem z sercem wyrwać ją można.

Ze szlachtą, mości panowie, trzeba po ojcowsku, nie po dragońsku… Powiesz mu: panie bracie, a bądź łaskaw, a idź, rozczulisz go, na ojczyznę i sławę wspomniawszy, to ci dalej pójdzie, niż dragon, który dla lafy służy.

Mości panowie! na cześć onych przyszłych pokoleń! Niechże im Bóg błogosławi i pozwoli ustrzec tej spuścizny, którą im odrestaurowaną naszym trudem, naszym potem i naszą krwią, zostawujem. Niech, gdy ciężkie czasy nadejdą, wspomną na nas i nie desperują nigdy, bacząc na to, że nie masz takowych terminów, z których by się viribus unitis przy Boskich auxiliach podnieść nie można.

Smoła tak nie przylega do szaty, jak niesława do imienia!

Rzeczpospolita sama jest wielka, w proporcji do niej nie masz wielkich, jeno małe…

Diabeł się w ornat ubrał i ogonem na mszę dzwoni.