Cytaty o wojnie

To tylko my jesteśmy już tacy, że bardziej prawdopodobna stała się dla nas śmierć niż życie.

Mnie to nie ciekawi. Nie ryzykuję dla nikogo, tylko przeciw Niemcom.

Przerażający czas zmuszał ludzi do dziwniejszych jeszcze konspiracji niż ta prosta – przed gestapo. „Legalizacja” ze swoimi fabrykami lewych papierów była niczym w obliczu „lewych” przekonań, jakie narzucali sobie nieraz ludzie, byle znaleźć formułę siły i nadziei dla ginącego narodu.

Wojna to gra, w której starzy bawią się życiem młodych ludzi.

W osobliwy sposób ci polegli i ranni teraz, kiedy ulegli przemianie i pojawili się w postaci cyfr, także dla mnie stracili swój człowieczy charakter. Jakby nigdy nie żyli jako rzeczywiści ludzie z krwi i kości. Jakbym wcale nie znał osobiście jednego czy drugiego, jakbym nie pisał listu do ukochanej Manuela, do matki José…

Miłość i wojna są zbudowane na tych samych fundamentach.

Wojna to jest fenomen straszliwy, piekielny – nawet jeżeli siedzib ludzkich nie dotykają same walki, to ona i tak rozchodzi się wszędzie, pod najlichszą strzechę, głodem, chorobą, strachem powszechnym. Serca twardnieją, obojętnieją. Zmienia się całe ludzkie myślenie – każdy dba tylko o siebie i baczy, jak tu samemu przetrwać. Niejeden robi się przy tym okrutny i nieczuły na cudze cierpienie.

Wojna to pojedynek umysłów. Dopóki będziecie się upierać, żeby prowadzić ją sercem, nie macie szans.

Kiedy dwa cywilizowane kraje toczą walkę od stuleci, wśród największej wrogości powstają wspólne interesy. Odwiecznych przeciwników wiele łączy: wzajemny respekt, wspólna historia, tryumf zawieszenia broni i niezliczone nieoficjalne rozejmy.

Na wojnie wszystko jest możliwe. Wojna miesza, zrównuje, chłop czy filozof – wszyscy są do umierania. To każdy z każdym może się spotkać. Gdzie by indziej mogli się spotkać chłop i filozof?

Tak po każdej wojnie jest, że wszystko wraca na swoje miejsce, mimo że wojna i miejsca zamienia, a niektórych miejsc w ogóle darmo by szukać, bo już ich nie ma.

Dopiero po wojnie okazało się, czym była ta wojna, jak wielką przegraną człowieka, także Boga. Wydawało się, że człowiek już się nie podniesie, że przekroczył swoją miarę, a Bóg nie potwierdził swojego istnienia.