Cytaty o Holokauście
95 cytatów · 24 autorów
Cytaty
Nigdy nie byłem człowiekiem szczególnie religijnym. Jako nieopierzony szesnastolatek, którego bar micwa odbyła się po kryjomu w kuchni, nie potrafiłem podzielać żarliwych przekonań ojca. Modliłem się z nim codziennie, dlatego że tego ode mnie oczekiwano, Teraz patrzyłem na tych rozmodlonych mężczyzn. Ich poszarzałe twarze, skryte pod kapeluszami, były pełne przerażenia, ale oczy jaśniały optymizmem, jakby recytowane wersy przynosiły im ukojenie. Oni wiedzieli, że Bóg nam pomoże. Czyż nie obiecał tego już dawno? On znajdzie sposób, że da nam znak. Ale nie dał.
s. 88
Nie mówiło się o religii. Religia żydowska była tematem tabu dla SS i myśl choćby ograniczonych praktykach religijnych była absurdalna. Niektórzy ocaleni, których wspomnienia czytałem, mówią, że mimo wszystko czuli w sobie obecność Boga. Ja nie miałem takich odczuć. Auschwitz i Furstengrube nie zrobiły ze mnie ateisty, ale wiedziałem, że Bóg nie miał prawa wstępu za druty.
s. 172
Moll był przed wojną architektem krajobrazu i ogrodnikiem. Myślę, że zajmował się tym trochę w Auschwitz, zanim zaczęło się masowe ludobójstwo, a jego specjalizacją stały się komory gazowe. Lubił oglądać mecze piłkarskie i w niedzielne popołudnia – kiedy naprawdę mieliśmy trochę wolnego – organizowaliśmy drużyny i kopaliśmy piłkę. Podejrzewam, że chodziło raczej o rozrywkę dla cywilów pracujących w kopalni, bo oni mieli lepsze wyżywienie i więcej energii od nas, ale ja też grałem, bo kopanie piłki w jakiś sposób dawało namiastkę normalnego życia.
s. 164
Kurpanik nadawał się do Auschwitz i przydzielono go do jednostki wartowniczej. Kiedy trafiłem do obozu, był Rapportfuhrerem odpowiedzialnym za blok kwarantanny. Zjadł jednak zęby na nadzorowaniu pierwszej komory gazowej. Jeśli człowiek przetrzyma coś takiego, to dochodzi do wniosku, że życie ludzkie znaczy tyle co nic.
s. 112
Poczułem skurcz w żołądku, gdy Kurpanik przerwał konwersację i podszedł do nas. Jego wysokie buty zaskrzypiały na śniegu. Mruknął coś do kapo, ale nie dosłyszałem co. Zaczynała się kolejna selekcja i wiedziałem, że każdy z nas zadawał sobie to samo pytanie: czego oni chcą? Rosła w nas panika, ale nikt się nie ruszył. Złamanie szeregu oznaczało kulkę. W świecie Auschwitz to jedno było niezmienne i jasne. Łamiesz zasady – nie żyjesz. Proste jak drut. Wszystko poza tym podlegało jakiejś niezrozumiałej selekcji.
s. 151
Nowo przybyli mieli już za sobą na pewno jakąś selekcję, ale dopiero teraz zaczynało się dla nich najważniejsze. Nie sądzę, żebym już pierwszego dnia na rampie wiedział na pewno, co stało się z moją rodziną, ale każdy kolejny dzień utwierdzał mnie w moich podejrzeniach. Ruch dłoni – w lewo bądź w prawo – przypadkowa w gruncie rzeczy decyzja szaleńca, oficera SS, odgrywającego jednocześnie rolę sędziego i egzekutora, bezbożnika bawiącego się w Boga. Właśnie tak to następowało: prosto i nieodwołalnie.
s. 127
Patrzyłem na tego drania. Jego twarz nie zdradzała żadnych emocji – żadnej przyjemności ani satysfakcji, ale też żadnego żalu. Dostrzegłem jakiegoś esesmana zmierzającego w naszym kierunku. Byłem pewien, że zainterweniuje, że weźmie tego sadystę na stronę i zdrowo go opieprzy, a potem każe zanieść rannego więźnia do szpitala. Ale on obrzucił nas tylko znudzonym spojrzeniem i poszedł dalej.
s. 102
Parę razy mówiliśmy o pewnym dziedzictwie, które zostało z tego trudnego XX wieku. Refleksja nad tym, co się działo w czasie drugiej wojny, miała jednak kolosalny wpływ na właściwie wszystkie dziedziny życia. Być może też taki wpływ na nasze myślenie o starości wciąż ma to, że starsi ludzie na ogół szli do gazu jako pierwsi.
s. 207
Do Tarnowa dotarłem po odwiedzeniu miasteczek w okolicach Łomży i Białegostoku. Widziałem już samo dno piekła: doły Treblinki. Stałem więc przy pomniku poświęconym dwudziestu pięciu tysiącom tarnowskich świętych męczenników i już nic nie czułem.
Blejwajs, tarnowski działacz społeczny, który przeżył zagładę swojej gminy od początku do końca, stał obok mnie i nie rozumiał, dlaczego nie jestem poruszony tym, co mi opowiada. I jak tu wytłumaczyć komuś, że do kubka nie można nalać więcej niż do pełna? Więcej się nie zmieści.
s. 420
Chcę zwrócić uwagę na charakterystyczny rys: Polacy nie lubią, kiedy o zagładzie Żydów i prześladowaniu Polaków mówi się jednym tchem. Czują się ofiarami prześladowań politycznych, Żydów zaś – ich zdaniem – Niemcy mordowali zwyczajnie, tak jak się tępi myszy. Były przypadki – opowiem o nich później – że Polacy nie pozwalali przyjmować Żydów kacetników do stowarzyszeń byłych więźniów obozów koncentracyjnych. Uzasadniano to właśnie tym, że Polaków prześladowano z powodów politycznych, podczas gdy Żydów niszczono biologicznie, jako niższą rasę.
s. 244
Myślałem, że po tym, jak pierwszy raz zobaczyłem zgładzone żydowskie miasteczko, nic już mną nie wstrząśnie. Bo ile razy może człowiekowi zastygnąć krew w żyłach? Ale kiedy przyjeżdżałem do kolejnego opustoszałego i zdewastowanego miasteczka, miałem to samo poczucie – że kończy się świat i że nie mam już siły patrzeć na tę wstrząsającą, tę bezbrzeżną pustkę po dawnym żydowskim świecie. A jednak za każdym razem budziła się we mnie elektryzująca ciekawość: może tylko tutaj, w Hrubieszowie i Lubartowie, jest tak pusto? Może w innych miastach Zagłada nie była całkowita? Czy to możliwe, by wycięto w pień, zgładzono gminę po gminie tak dokładnie, że nic nie zostało?
Może ktoś się uratował?
s. 134
Tak jak trudno jest pierwszy raz przyjść na grób rodziców, tak trudno przyjechać do swojego własnego zgładzonego miasteczka, tam gdzie pierwszy raz zobaczyłeś piękno pól, tam gdzie ojciec pierwszy raz prowadził cię do chederu, gdzie pierwszy raz oglądałeś świat.
s. 219





