Dżuma

Zło na świecie płynie niemal zawsze z niewiedzy, dobra zaś wola może wyrządzić tyleż szkód co niegodziwość, jeśli nie jest oświecona.

Zaraza nie jest na miarę człowieka, więc powiada się sobie, że zaraza jest nierzeczywista, to zły sen, który minie. Lecz nie zawsze ów sen mija i od złego snu do złego snu to ludzie mijają.

Zarazy są w istocie sprawą zwyczajną, ale z trudem się w nie wierzy, kiedy się na nas walą. Na świecie było tyle dżum co wojen. Mimo to dżumy i wojny zastają ludzi zawsze tak samo zaskoczonych.

Wszystko, co człowiek może wygrać w grze dżumy i życia, to wiedza i pamięć.

Był świadom tego, ile jest jałowości w życiu bez złudzeń.

Trzeba tylko iść naprzód w ciemnościach, trochę na oślep i próbować czynić dobrze.

Wiedzieli teraz, że jeśli istnieje coś, czego można pragnąć zawsze i osiągnąć niekiedy, to jest to czułość ludzka.

Trzeba walczyć w taki czy inny sposób i nie padać na kolana.

Nie można liczyć na biura. Nie po to są, żeby rozumieć.

Myśląc o tym wyjściu, nie myślą już o tych, którzy mają wyjść (…). Widać z tego wreszcie, że nikt nie potrafi naprawdę myśleć o kim innym, nawet w najgorszym z nieszczęść. Myśleć bowiem rzeczywiście o kimś to myśleć o nim minuta po minucie, nie zajmując się niczym, ani gospodarstwem, ani przelatującą muchą, ani posiłkami, ani swędzeniem skóry. Ale zawsze są muchy i swędzenie.

Wiem, że człowiek jest zdolny do wielkich czynów, ale jeśli nie jest zdolny do wielkiego uczucia, nie interesuje mnie.

Ja nie mam powołania ani na bohatera, ani na świętego. Chciałbym po prostu być człowiekiem.

Nie prawo się liczy, liczy się wyrok.

Słońce dżumy gasiło wszystkie barwy i zmuszało do ucieczki każdą radość.

Zawsze jest taka godzina za dnia i w nocy, kiedy człowiek jest tchórzem.

Człowiek to jest idea i idea mizerna od chwili, kiedy odwraca się od miłości.

W nieszczęściu jest cząstka abstrakcji i irrealności. Ale kiedy abstrakcja zaczyna nas zabijać, trzeba się zająć abstrakcją.

Najlepsi odchodzą. Takie jest życie.

Bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, że może przez dziesiątki lat pozostać uśpiony w meblach i bieliźnie, że czeka cierpliwie w pokojach, w piwnicach, w kufrach, w chustkach i w papierach, i że nadejdzie być może dzień, kiedy na nieszczęście ludzi i dla ich nauki dżuma obudzi swe szczury i pośle je, by umierały w szczęśliwym mieście.

Świat bez miłości jest martwym światem.

(...) począwszy od chwili, kiedy nie zgodziłem się zabijać, skazałem się na ostateczne wygnanie. To inni stworzą historię.

Może powinniśmy kochać to, czego nie umiemy pojąć.

Pewne jest jedynie, że należy zrobić wszystko, żeby nie być zadżumionym, i to tylko może nam dać nadzieję spokoju lub, w braku spokoju, nadzieję dobrej śmierci.

Każdy nosi w sobie dżumę, nikt bowiem nie jest od niej wolny. I trzeba czuwać nad sobą nieustannie, żeby w chwili roztargnienia nie tchnąć dżumy w twarz drugiego człowieka.

Najbardziej rozpaczliwym występkiem jest niewiedza, która mniema, że wie wszystko, i czuje się wówczas upoważniona do zabijania.

Nie było już losów indywidualnych, ale wspólna historia, to znaczy dżuma i uczucia, których doznawali wszyscy.

Cierpienie dzieci jest naszym gorzkim chlebem, ale bez tego chleba dusza zginęłaby od głodu duchowego.

Wszystko, co pragnie przyspieszyć niewzruszony porządek, ustalony raz na zawsze, prowadzi do herezji.

Na początku, kiedy wierzyli, że jest to choroba jak wszystkie inne, religia była na swoim miejscu. Ale kiedy zobaczyli, że to rzecz poważna, przypomnieli sobie o rozkoszy.

Powiadam tylko, że są na tej ziemi zarazy i ofiary i że trzeba, o ile to możliwe, nie zgodzić się na udział w zarazie.

Jest rzeczą równie rozsądną ukazać jakiś rodzaj uwięzienia przez inny, jak ukazać coś, co istnieje rzeczywiście, przez coś innego, co nie istnieje.

Nie, dżuma nie miała nic wspólnego z wielkimi, pełnymi egzaltacji obrazami, które prześladowały doktora Rieux na początku epidemii. Przede wszystkim była przezorną i nienaganną, dobrze funkcjonującą administracją.

Nic w świecie nie jest warte, żeby człowiek odwrócił się od tego, co kocha.

W ludziach więcej rzeczy zasługuje na podziw niż na pogardę.

Jesteśmy sami, nic nas nie usprawiedliwi.

Może być wstyd, że człowiek jest sam tylko szczęśliwy.

Kiedy wybucha wojna, ludzie powiadają: „To nie potrwa długo, to zbyt głupie”. I oczywiście, wojna jest na pewno zbyt głupia, ale to nie przeszkadza jej trwać. Głupota upiera się zawsze, zauważono by to, gdyby człowiek nie myślał o sobie.

Całe nieszczęście ludzi płynie stąd, że nie mówią jasnym językiem.

[Człowiek] nie potrafi ani cierpieć, ani być długo szczęśliwym. Nie jest więc zdolny do niczego, co się liczy.

Miłość bowiem żąda odrobiny przyszłości.

W sercach wszystkich było tylko miejsce na bardzo starą i bardzo posępną nadzieję, tę właśnie, która nie pozwala ludziom poddać się śmierci i nie jest niczym innym, jak upieraniem się przy życiu.

Ale w miarę czekania przestaje się już czekać.

[...] przyzwyczajenie się do rozpaczy jest gorsze niż sama rozpacz.

[…] wielkie nieszczęścia, już dzięki swemu trwaniu, są monotonne.

Zawsze znajdzie się ktoś, kto bardziej jest więźniem niż ja.

Ludzie są raczej dobrzy niż źli i w gruncie rzeczy nie o to chodzi.

[…] piękne czyny mają tak wysoką cenę dlatego, że są rzadkie, gdy niegodziwość i obojętność bywają znacznie częściej motorami działań ludzkich.

[…] przypisując zbyt wielkie znaczenie pięknym czynom, składa się pośrednio hołd złu.

[...] może lepiej jest dla Boga, że nie wierzy się w niego i walczy ze wszystkich sił ze śmiercią, nie wznosząc oczu ku temu niebu, gdzie on milczy.

W chwili nieszczęścia człowiek oswaja się z prawdą, to znaczy z ciszą. Czekajmy.

[...] zawsze był zdania, że upór w końcu zwycięża wszelkie przeszkody.

Człowiek męczy się litością, kiedy litość jest bezużyteczna.

[...] bywa tak, że cierpi się długo nie wiedząc o tym.

[...] wiedzieliśmy wszyscy, świadomie lub nie, że nie ma miłości, której nie przerasta miłość większa, i zgadzaliśmy się mimo to z mniejszym lub większym spokojem, że nasza jest średnia.

Karmili więc swoje cierpienia błahymi i zbijającymi z tropu znakami, jak lot jaskółek, rosa wieczorna czy osobliwy promień pozostawiony czasem przez słońce na pustej ulicy.

[…] trzepotali się raczej, niż żyli, wydani dniom bez kierunku i jałowym wspomnieniom - błąkające się cienie, które wtedy tylko mogły nabrać sił, gdy zapuszczały korzenie w ziemię swych cierpień.

Ale brutalna i przedłużająca się rozłąka pomogła im upewnić się, że nie potrafią żyć z dala od siebie, i wobec tej prawdy, która nagle wyszła na jaw, dżuma była drobnostką.

Pytanie: co robić, by nie tracić czasu? Odpowiedź: doświadczać go w całej jego rozciągłości.

Ale zawsze nadchodzi godzina w historii, kiedy ten, co ośmiela się powiedzieć, że dwa i dwa to cztery, jest karany śmiercią.