Cytaty
Jeszcze w 1937 roku, w okresie moskiewskich procesów, gdy rozmawiałem z dość ważnymi komunistami, z przyjaciółmi i pytałem: „Więc teraz to jest dla was przecież oczywiste?” – odpowiadali: „Tak, to prawda, ale nie możemy odejść, to jest cała nasza młodość”. Komunizm pokazał, jak niesłychanie jest trudno odejść od swojej młodości, wtedy kiedy ta młodość była jakimś szczytem, jakąś bezinteresownością, jakąś piękną drogą życia. Ci wszyscy starzy komuniści, którzy różnie dochodzili do komunizmu, dochodzili przecież drogą idealizmu i drogą ogromnej bezinteresowności. Polscy komuniści. Likwidacja polskiej partii komunistycznej, likwidacja Polaków w Rosji ma bardzo wiele przyczyn. Jedną z przyczyn jest to, że polscy komuniści, przynajmniej inteligentni, ci najbardziej inteligentni, znacznie przed wojną i nawet przed procesami wiedzieli, czym są tak zwane zbrodnie Stalina. (…) Odejść od swojej młodości, od idealnej swojej młodości, nie mieli siły.
(…) lecz sędzia przerwał jego wypowiedź i spytał: „Panie Hapgood, proszę bardzo, ukończył pan Harvard. Dlaczego ktoś z pana pozycją miałby wybrać takie życie, jakie pan prowadzi?”. Hapgood odpowiedział sędziemu: „Jak to? Ze względu na Kazanie na Górze, wysoki sądzie”.
Niepraktyczny irlandzki duch, być może, lecz niepraktyczność tę rekompensowała bezmierna gotowość do podchwytywania najśmielszych marzeń o sprawiedliwości, równości i szczęściu. Nawet gdy klęska była nieunikniona.
Realna polityka, nie ta, o której się czyta i pisze, myśli i snuje wyobrażenia – jedyna, jaką znałem – ale ta, którą się uprawia w codziennej praktyce, ma niewiele wspólnego z ideami, wartościami i wyobraźnią, z przedstawianymi idealistycznie w telewizji wizjami – wzorowego społeczeństwa, które pragnęliśmy budować, z surowym, szlachetnym, solidarnym duchem nacechowanym ideowością. Rzeczywista polityka polega prawie wyłącznie na manewrach, intrygach, konspirowaniu, na układach, paranojach, zdradach, wyrachowaniu, cynizmie i wszelkiego rodzaju żonglerce. Zawodowego polityka, bez względu na to, czy pochodzi z centrum, z lewicy czy z prawicy, naprawdę bowiem mobilizuje, ekscytuje i utrzymuje w aktywności realna w ł a d z a: dojść do niej, utrzymać ją, jeszcze raz zdobyć, i to jak najszybciej. Naturalnie istnieją wyjątki, ale te są tylko wyjątkami. Wielu polityków rozpoczyna swą działalność z pobudek altruistycznych – chcą zmienić społeczeństwo, osiągnąć sprawiedliwość, pobudzić rozwój, wprowadzić zasady moralności do życia publicznego – ale w pospolitej i trywialnej praktyce, jaką jest codzienne uprawianie polityki, piękne cele znikają, zamieniają się w zwyczajne frazesy wypowiadane w przemówieniach i deklaracjach – przez tę publiczną p e r s o n ę, jaką zostaje polityk osiągający niemal kompletne zobojętnienie, i w końcu to, co opanowuje go bez reszty, jest tylko żarłocznym i niepohamowanym apetytem na władzę. Ten, kto nie jest w stanie odczuwać obsesyjnej atrakcyjności i niemal fizycznej żądzy władzy, z trudem potrafi zostać skutecznym politykiem sukcesu. Taki był mój przypadek. Władza wzbudzała we mnie nieufność.
Jestem wrogiem rzeczywistości i cokolwiek w niej widzę, chciałbym w innych, lepszych formach zobaczyć.
Może rzeczywiście ratunkiem człowieczeństwa jest wierność pewnej wizji wbrew rzeczywistości, żeby człowiek poraniony i skatowany miał ojczyznę, do której by mógł wrócić, ojczyznę „czystych” radości, nauki i sztuki.
s. 145
Ideały są ważne dla wszystkich ludzi, ale zanim zaczniemy się nimi szczycić, chciałoby się jasno wiedzieć, czym jest ten „obowiązek”.
Genialni ludzie nigdy nie wcielają w czyn swoich ideałów.
Nie myśl, że to żarty czy metafora, gdy ludzi oddanych wyższym sprawom (a należy do nich przytłaczająca większość, prawie cały świat) uważam za skończonych idiotów, prosto z domu wariatów.
s. 57
Żywiła głębokie przekonanie, że miała misję do spełnienia: odmienić świat, żeby lepiej się w nim żyło przyszłym pokoleniom; połączyć wysiłki wszystkich ludzi myślących podobnie; dowieść że sztuka jest nie tylko rozrywką; obnażyć nędzę duchową i fałsz przywódców politycznych; ratować głodujące dzieci w Afryce; chronić środowisko naturalne; walczyć z niesprawiedliwością społeczną. Zamysł ambitny, ale była pewna, że dzięki uporowi możliwy do urzeczywistnienia. Żeby osiągnąć upragniony cel, musiała najpierw oczyścić duszę. Z pomocą miały jej przyjść cztery siły, które zawsze nią kierowały: miłość, śmierć, władza i czas. Musimy kochać, ponieważ Bóg nas kocha. Musimy być świadomi śmierci, żeby cieszyć się życiem. Musimy walczyć, żeby zwyciężyć – nie ulegając jednak żądzy władzy, bo władza dla samej władzy jest niewiele warta. Wreszcie musimy zrozumieć, że nasza nieśmiertelna dusza tkwi uwięziona w pajęczynie czasu, ze wszystkimi jej możliwościami i ograniczeniami.
W młodości wszyscy mamy głowę pełną ideałów i chcemy zbawiać świat. Z czasem wielu z nas zapomina o tym marzeniu, odkrywając, że istnieje tyle innych, ważniejszych spraw: założenie rodziny, dorabianie się, podróże, nauka języków obcych. Jednak niektórzy uparcie wierzą, że można zmienić społeczeństwo i pozostawić po sobie przyszłym pokoleniom lepszy świat. Trzeba tylko wybrać sobie zawód.
Lękajcie się czasów, gdy człowiek nie zechce cierpieć i umierać dla idei, bo ta właściwość jest podstawą człowieczeństwa i tylko ona tworzy człowieka, wyróżniając go pośród innych stworzeń na ziemi.




















