Kordian

Nie przyszedłem was błąkać jak ciemne anioły (…)

Jestem cały i jeden… A gdy kraj ocalę,

Nie zasiądę na tronie, przy tronie, pod tronem,

Ja się w chwili ofiarnej jak kadzidło spalę!

Dziś gardzę głupią ostrożnością gminu,

Gardzę przestrogą, zapalam się, płonę,

Jak kwiat liściami w niebo otwartemi

Chwytam powietrze, pożeram wrażenia.

Było sobie niegdyś w szkole piękne dziecię, zwał się Janek. Czuł zawczasu bożą wolę, ze starymi suszył dzbanek. Dobry z niego byłby wiarus, bo w literach nie czuł smaku; Co dzień stary bakalarus łamał wierzby na biedaku. I po setnej, setnej próbie rzekł do matki: „Oj, kobiéto! Twego Janka w ciemię bito, Nic nie wbito – weź go sobie!...”

Trzeba mi nowych skrzydeł, nowych dróg potrzeba.

Nie mam wiary,

Gdzie ludzie oddychają, ja oddech utracam.

Mam sto rąk, sto sztyletów… gdy chcę, sto ran zadam.

No mój synu, idź z Bogiem, a niechaj wasz naród,

Wygubi w sobie ogniów jakobińskich zaród,

Niech się weźmie psałterza i radeł i sochy… (…)

Na pobitych Polaków pierwszy klątwę rzucę.

Za cztery podkowy uczt wyprawię cztery; A potem, jako czynią modne bohatery,

W łeb sobie strzelę…

Stary – jakby ojciec dzieci,

Nie do boju, nie do trudu;

Dajmy mu na pośmiewisko,

Sprzeczne z naturą nazwisko (…).

Ziemia to plama

Na nieskończoności błękicie

A Bóg zetrze ją palcem lub wleje w nią życie

Jak w posąg gliniany Adama.

Już gotowy! mimo czary

Wyszedł jakiś człowiek godny (…)

Jest to stara twarz Rzymiana

Na pieniądzu wpół zatarta.

Dajmy mu na pośmiewisko

Sprzeczne z naturą nazwisko;

Ochrzcijmy imieniem Czarta.

Jam jest posąg człowieka na posągu świata. (…)

Mogę – więc pójdę! ludy zwołam! obudzę! (…)

Ludy! Winkelried ożył!

Polska Winkelriedem narodów!

Jam się w miłość nieszczęsną całym sercem wsączył…

Wierzcie mi! wierzcie, ludzie! jam jest wielki, mocny.

Jedyną słabość zamknę w sercu tajemniczym,

Robak smutku mnie gryzie… tak, że mówiąc z wami,

Chciałbym przestać… i usiąść, i zalać się łzami.

Jak księżyc mórz oczyma podnoszący ciemnie. Jesteś wszędzie, koło mnie, nade mną i we mnie… Luba, jam koło ciebie i z tobą i w tobie…

Otom ja sam, jak drzewo zwarzone od kiści,

Sto we mnie żądz, sto uczuć, sto uwiędłych liści.

Teraz czas, świat młodzieńca zapałem przemierzyć, I rozwiązać pytanie: żyć? alboli nie żyć?

Ktoś mi przez ucho

Do mózgu sztylet wbija...

Jezus! Maryja!

Ze szczytu piramidy – co znaczy: z dzwonnicy,

Ze szczytu tych piramid sto wieków was widzi.

Duszo! niechaj ci włosy na czole rozgarnę! Weź mię w twoje ramiona, rozkoszą odkwitnę. Patrz na mnie! Twoje oczy jasne, skrzące, czarne, Białka oczu jak perły śnieżystobłękitne. Gdy rzucasz wzrok omdlony, padam, słabnę, mdleję; Tak na przesłodkiej róży mrą złote motyle; A gdy spojrzysz iskrami twych oczu – szaleję! I ożywam na całą pocałunku chwilę.

Idę wśród ludzi jak przez las jesienny…

Starzec, jak skowronek,

Zastygły pod wspomnień bryłą (…),

Poeta – rycerz – starzec – nic (…).

O, gdyby tak się wedrzeć na umysłów górę,

Gdyby stanąć na ludzkich myśli piramidzie

I przebić czołem przesądów chmurę,

I być najwyższą myślą wcieloną...

Próżno myśl geniuszu świat cały pozłaca,

Na każdym szczeblu życia rzeczywistość czeka.