Isabel Allende

Co jest po drugiej stronie życia? Czy tylko milcząca noc i samotność? Co zostaje, kiedy nie ma już marzeń, wspomnień ani nadziei? Czym jest śmierć?

Starzec siedzi en face i można podziwiać dostojeństwa na jego twarzy, godność bez teatralnej pozy, właściwą człowiekowi, który wszystko zawdzięcza sobie, przebył swoją drogę uczciwie i już niczego nie oczekuje od życia.

Moje życie pełne jest kontrastów, nauczyłam się widzieć obie strony medalu. W momentach największych sukcesów nie zapominam, że po drodze czyhają na mnie chwile pełne bólu, a kiedy jestem pogrążona w nieszczęściu, czekam na słońce, które w końcu zaświeci.

– Czy pani myśli Aurelio, że oni wszyscy zmówili się, żeby mnie oszukiwać?

– Ach, jaka z pani naiwna kobieta! To pani nie wie, że oni zawsze osłaniają jeden drugiego? Nigdy się nie przyznają, że zmarnowali pani dziecko, to łobuzy, którym dano władzę nad życiem i śmiercią. Ja to pani mówię, bo byłam już w niejednym szpitalu. Gdyby pani wiedziała, czego się tam naoglądałam…

Przeżywam dziwny stan bezwładu. Dni przesuwają się jak ziarenka w cierpliwej klepsydrze, tak wolno, że gubię się w kalendarzu (…). Czas wlecze się powoli. A może czas wcale nie mija, tylko my mijamy poprzez czas (…). Patrząc wstecz, śledzę swoje losy i przy odrobinie szczęścia znajdę sens w tym, że jestem taka, a nie inna. Całe swoje życie z niezmiennym wysiłkiem wiosłowałam w górę rzeki; jestem zmęczona, chciałabym zawrócić, odrzucić wiosła i pozwolić, żeby prąd zniósł mnie łagodnie do morza.

Jest taki moment, kiedy raz rozpoczętej podróży nie można już przerwać, zmierzamy w stronę granicy, przekraczamy tajemnicze wrota i budzimy się po drugiej stronie, w nowym życiu.

Nie wiem, czy Tata tak bardzo się bał, bo wiedział więcej, niż ujawniał, czy dlatego, że jego osiemdziesięcioletnie doświadczenie nauczyło go, że zło ludzkie jest nieograniczone. Ja ze zdumieniem odkrywałam, że świat jest okrutny i drapieżny, rządzony według praw silniejszego. Selekcja gatunków nie spowodowała rozkwitu inteligencji ani ewolucji ducha, przy pierwszej lepszej okazji rozszarpujemy się wzajemnie jak szczury uwięzione w zbyt małej klatce.

Radio Magallanes z pewnością zostanie zmuszone do milczenia i mój spokojny głos do was nie dotrze. To nieważne. I tak będziecie go słyszeć. Będę zawsze z wami. Mam nadzieję, że zostanę w waszej pamięci jako człowiek godny, lojalny wobec ludu… Oni mają siłę, będą mogli was ujarzmić, ale ani zbrodnią, ani siłą nie powstrzymają procesów społecznych. Historia należy do nas, tworzą ją narody…

Dla tego mętnego starca im głębsza była rana, tym bardziej prywatny ból z jego powodu.

Poczucie osamotnienia, które wlokłam za sobą od dzieciństwa, stało się jeszcze bardziej dokuczliwe, ale pocieszała mnie słaba nadzieja, że przeznaczony mi jest jakiś specjalny los, który pewnego dnia mi się objawi.

Nie byłam czysta, nikt nie był czysty, w każdym z nas czaiło się monstrum, każdy miał swoją ciemną, występną stronę. Czy w sprzyjających warunkach ja również mogłabym zabijać i torturować? Gdyby ktoś na przykład skrzywdził moje dzieci… Do jakiego okrucieństwa byłabym wtedy zdolna? Demony pouciekały z luster i hasały swobodnie po świecie.

Razem mamy siłę rozpędzonego pociągu, możemy osiągnąć każdy cel, działając wspólnie jesteśmy niezwyciężeni (…) Oboje mamy pewność, że to drugie nas chroni, nie zdradzi, nie oszuka, podtrzyma w chwilach słabości, pomoże wyrównać ster, kiedy zgubimy kierunek.