Zbigniew Załuski

Młodzieniec „konkretny” idzie do kina na „Lotną”, patrzy, jak ułani rąbią szablami w pancerz stalowego olbrzyma – i śmieje się. Pokazano mu całą nicość tego czynu – widzi Don Kichota walczącego z wiatrakami.

Hitler spalił książki i filmy antywojenne na stosie, a ich niemieccy czytelnicy i widzowie w karnych kolumnach pomaszerowali na podbój świata.

Dziś, po tylu latach, gdy znikły z warszawskich ulic niemal ostatnie już ślady skutków szaleńczej decyzji, zostało nam w pamięci jedno: bliscy, którzy polegli, i ich przeogromne 63-dniowe męczeństwo, przeogromne, nadludzkie bohaterstwo.Determinacja ludzi, którzy z gołymi pięściami poszli na bunkry, na cekaemy, którzy swój żołnierski obowiązek w tych bezprzykładnie trudnych warunkach wykonali – od początku do końca.

Westerplatte przykuło do siebie na tydzień znaczne, dwudziestokrotnie przeważające liczbą oddziały niemieckie i tym samym spełniało doskonale podstawowe zadanie każdej obrony – związanie jak największych sił przeciwnika.

We Wrześniu bili się nie zbiegowie z domu wariatów, nie szaleńcy, ale milion ludzi, którzy chcieli bronić ojczyzny i wierzyli, że ją obronią.

Świadomość narodowa i pamięć społeczna – historia – czyni ze zbiorowiska ludzkiego społeczność – nie bierną masę, przedmiot dziejów, lecz kolektyw aktywnych współtwórców losu własnego i losów świata.

Przez 150 lat bez mała co pokolenie zrywali się Polacy do zbrojnej walki w obronie swych najświętszych praw i najniezbędniejszych potrzeb. Ogromny był wysiłek narodu w tej walce i ogromna jego ofiarność, lecz większe były powszechne narodowe ambicje i cele, jakie sobie stawiano, a jeszcze większe – trudności i przeszkody. Toteż każdy zryw kończył się krwawą i niezwykle dotkliwą klęską. Stało się to regułą polskiej historii.

Narodu nie trzeba leczyć z romantyzmu i „bohaterszczyzny”. Należy go natomiast ostrzegać przed wilkami.

Cóż? Trudno. Nie będzie Somosierr. Nie będzie też odwagi cywilnej. Nie będzie pewnie również wynalazków, inicjatywy w pracy, postępu technicznego. Być może – nie będzie w ogóle żadnego ruchu. Śmierć frajerom!