Gustaw Herling-Grudziński

„Nie dam się schwytać, nie postawię ryzykownego kroku, lepiej spać wśród grobów niż za kratami więzienia”.

Jaki to wszystko ma sens, jaki sens mają wojny, władcy na tronach, papieże w lektykach? O co biją się ludzie poza żarciem, winem i miłością?

„Cmentarze są jedyną szansą ucieczki [...]. Obok, dokoła, tylko umarli. Kto mnie tu znajdzie i zdradzi? Błogosławieni umarli! Oni są jedyną możliwością ocalenia!”.

Wojna przybierała [...] coraz bardziej charakter grzęzawiska, z którego można wyszarpnąć jedną nogę za cenę zapadnięcia się drugiej.

[…] od bardzo dawna występuję przy byle sposobności przeciw antynomii dziwność-naturalność (prawdopodobieństwo). Kto uważnie śledzi rzeczywistość, kto ćwiczy się w dostrzeganiu pozornej „dziwności" wielu jej objawów, ten wie, jak dajemy się ograniczać ipętać w spojrzeniu na „naturalne lub prawdopodobne" zdarzenia, szukając w nich wyłącznie tego, co przemawia do naszego poczucia realistycznej trzeźwości.

[…] wiem, że miłość do wielkich artystów, jak zakochanie się w jedynej osobie, jest uczuciem narzucającym wstydliwą oszczędność słów. Im większa miłość, tym mniej słów. Smakuj sztukę swego wybrańca, odzywaj się, kiedy naprawdę musisz, podziwiaj w przerywanym rzadko milczeniu jego dzieło.

Bzik klasyfikacji uchodzi od biedy, gdy mamy do czynienia z artystami o określonym i wyraźnym profilu filozoficznym. Jest za ciasny, i nawet śmieszny, w stosunku do burzliwych przewrotów rewolucyjnych w sztuce.

Caravaggio był malarzem nieustannego zmagania się światła z cieniem. Miało ono dla niego taki sam posmak tajemnicy jak nieuchwytne mierzenie się, wzajemne przenikanie się życia ze śmiercią.

Bywają w życiu człowieka chwile – zwłaszcza po okresach stałego podsycania próżności odwagą zamiarów – gdy nogi uginają się nagle, jakby były z waty, i jedyne, czego naprawdę się pragnie, to uciec nie oglądając się za siebie.

Ludzie pokonani w walce o coś, w co wierzą, biorą na siebie z ochotą męczeństwo jak gorzką nagrodę swej samotności. Rzecz jednak w tym, że mało jest takich, u których wytrwałość ciała dorównywa sile wiary.

[...] szczęście nie jest nigdy dla biorących tym, czym wydaje się dającemu.

[...] nie należy nikogo uszczęśliwiać wbrew jego woli.