Psychologia rozwoju narodów

Ponieważ zmysł krytyczny stanowi bardzo wysoki a rzadki przymiot, podczas gdy zmysł naśladownictwa należy do najszerzej rozpowszechnionych, olbrzymia większość umysłów pojmuje bez rozbioru idee gotowe, dostarczane przez opinię, a podawane przez wychowanie.

Nieumiejętność przewidywania następstw odległych i uleganie instynktowi chwili skazują jednostkę, zarówno jak i rasę, na wieczne upośledzenie.

Człowiek przekonany, w którego umyśle panuje jakaś jedna idea, religijna lub inna, niedostępny jest dla wszelkich rozumowań, chociażby był najinteligentniejszy. Co najwyżej będzie on próbował – a najczęściej nie próbuje tego nawet – przez odpowiednie naciągania myśli i przekręcania niekiedy bardzo znaczne wynaleźć argument usprawiedliwiający jego poddanie się takiej, a nie innej idei.

Wpływ charakteru jest panujący w życiu narodów, podczas gdy wpływ rozumu jest w rzeczywistości bardzo słaby.

Gdy naród dojdzie do tego stopnia cywilizacyi i potęgi, w której nie lękając się napaści sąsiadów, zaczyna używać dobrodziejstw pokoju i dostatków, wówczas przy bogactwach giną jego cnoty wojenne, nadmiar cywilizacyi tworzy nowe potrzeby i rozwija się w wysokim stopniu egoizm. Nie mając innych ideałów, prócz pośpiesznego użycia dóbr szybko zdobytych, obywatele przestają dbać o sprawy publiczne, zostawiając troskę o nie państwu, i tracą wkrótce wszystkie zalety, jakie dotychczas stanowiły o ich wielkości. Wtedy sąsiedzi barbarzyńcy lub na pół barbarzyńcy, posiadający małe potrzeby, ale silny ideał, napływają do owego zbyt cywilizowanego państwa, zalewają je, a następnie tworzą nową cywilizacyę z gruzów tej, którą zniszczyli.

Jakże niewielu ludzi jest w stanie rozbierać własne opinie i jak niewiele z tych opinij pozostałoby po najlżejszym rozbiorze!

Tłumy nie przekonywają się nigdy dowodzeniem, lecz tylko zapewnieniem, a waga tych zapewnień zależy jedynie od uroku, jaki wywiera zapewniający.

Gdy socyalizm zapanuje w Europie, jedyną dla niego szansą istnienia czas jakiś będzie wytępienie co do jednej tych wszystkich jednostek, które posiadając umysłową wyższość, mogłyby, prędzej czy później, wynieść się ponad miarę średnią.