Zeszyty 1957-1972

Nawet świętość jest kwestią akcentu.

Walcząc z kimś, z konieczności stajemy na jednym poziomie z nim. Wrogowie są do siebie podobni. Więcej: dwaj wrogowie to jeden podzielony człowiek.

Żeby być pisarzem, nie wystarczy mieć talent, trzeba też umieć nic nie zapominać. Znakomity pisarz to człowiek pełen uraz.

Sukces nie zawsze ciągnie za sobą drugi sukces; za porażką w ślad idzie następna. Przeznaczenie jest słowem mającym sens jedynie w nieszczęściu.

Nie sądzę, by cnoty były z sobą powiązane, by posiadanie jednej oznaczało posiadanie wszystkich. W rzeczywistości wzajem się one neutralizują; są zazdrosne. Stąd nasza miałkość i stagnacja.

Nie wolno nigdy mówić o tym, co się robi. To trąci propagandą.

Urodzić się - krańcowa niedyskrecja.

Książka powinna w duszy czytelnika wywoływać obrażenia.

Gdyby aniołowie chwycili za pióra, jakąż nudą powiałoby z ich utworów i listów?

Agresywny ateizm zawsze wydawał mi się równie wstrętny jak nietolerancja religijna.

Czytelnik rozgorączkowany jest zawsze złym sędzią. Ale rozgorączkowany autor niekoniecznie bywa złym pisarzem.

Korzeniem wszelkiej odrazy jest odraza do samego siebie.

Co daje nam klęska? Dokładniejszy obraz nas samych.

Nigdy nie trzeba zgadzać się z tłumem, nawet jeśli ma rację.

Kiedy muszę doprowadzić do końca powierzone mi zadanie, które przyjąłem z konieczności czy nawet z upodobania, wszystko wydaje mi się ważne, wszystko mnie pociąga - oprócz niego.

Nie wybaczamy nikomu, żeśmy go zawiedli; zawsze będziemy mieć o to do niego pretensję.

Każdy tryumf ma w sobie coś głęboko wstrętnego, jeśli sądzić po gębie tryumfatora. Niestety, pokonany, gdyby wygrał, przybrałby wyraz taki sam jak jego szczęśliwy rywal. Szkoda gadać: w każdym sukcesie jest element degradacji.

Kiedy wiemy, że ktoś jest pochlebcą z usposobienia czy wyrachowania, wszystko, cokolwiek nam on powie dobrego, przestaje się liczyć.

Nie robić sobie złudzeń na własny temat to wielce trudna sztuka. Nie uczymy się jej nigdy, a zwłaszcza wówczas, gdy sądzimy, żeśmy ją opanowali.

Gęstość zaludnienia plaż i cmentarzy.

Nie można nic powiedzieć o niczym. Dlatego można bezkarnie pisać książki o wszystkim.

Choremu nieskończenie łatwiej jest wyobrazić sobie raj niż zdrowie.

Cały ten czas został mi dany, choć o to nie prosiłem. Jest to więc dar, którego nie umiałem wykorzystać.

Umysł funkcjonuje tylko wtedy, gdy coś go krępuje. Akt myśli jest wynikiem zahamowania doznań.

Powstrzymaj się przed strofowaniem kogokolwiek. Gdyby ludzie mogli się zmieniać, zmienialiby się. Ale nie mogą. A ty jeszcze mniej niż oni.

Być zrozumianym to jeszcze większe upokorzenie od bycia niezrozumianym. Wolałbym zbiorową mogiłę od państwowego pogrzebu.

Co to jest wyrzut sumienia? To chęć poczucia się winnym, rozkosz martwienia się, ujrzenia się i poczucia czarniejszym niż w rzeczywistości.

Człowiek pełny nie powinien bać się żadnej przywary; powinien też wypraktykować je wszystkie, choćby z ciekawości.

Dwa rodzaje ludzi, których nie znoszę: ci, którzy podziwiają wszystko, i ci, którzy nie podziwiają niczego. Jeśli jednak mam wybierać, wolę tych pierwszych.

Pierwsza powinność każdego, gdy wstaje z łóżka: zawstydzić się sobą.

Życie zdaje się o wiele znośniejsze, odkąd swoją nikczemność przyjąłem jako fakt, do którego niewarto powracać.

Zdrowie to drzemiąca choroba.

Wszelka myśl jest przesadą. Myśleć to przesadzać.

Nie poprawiamy się, wkraczając w starość; uczymy się tylko maskować wstydliwe uczynki.

Gdy dobrze się przypatrzeć ludziom, nie ma nikogo, komu można by naprawdę zazdrościć. Jaki z tego wniosek?

Ostatni, którym wybaczymy niewierność względem nas, to ci, których zawiedliśmy.

Książka jest płodna i przetrwa, tylko jeśli poddaje się rozmaitym interpretacjom. Dzieła, które można zdefiniować, są z samej swej istoty przemijające.

Dzieło przechodzi trzy fazy: pierwsza stoi pod znakiem żarliwych, druga - ciekawych, trzecia - profesorów.

Nic prawdziwie głębokiego nie może się narodzić z buntu.

Spowiedź najszczersza to ta, której dokonujemy pośrednio, mówiąc o innych.

Jest po ludzku niemożliwością wybaczyć słowa, które ranią; można je zapomnieć - oczywiście mimowolnie. U podstaw ubytków pamięci leży instynkt samozachowawczy.

Gdyby świat zniknął, nie miałoby to żadnego znaczenia. Liczy się tylko to, że był i że jeszcze jest, bodaj przez sekundę.

Przychodzi moment, w którym po utracie złudzeń co do innych, tracimy je co do samych siebie.

Moją siłą jest to, że na nic nie znalazłem odpowiedzi.

Do istoty czasu zbliża się tylko ten, kto umie go roztrwonić. Człowiek zerowej przydatności.

Cenię tylko tę umysłowość, która nie współgra z własną epoką; podobnie podziwiam tylko tego, kto z niej czmycha, więcej: kto jest zdrajcą wobec czasu i historii.

Niejeden bóg mnie opuścił, ale nie wiem, którego oskarżać, bo nie miałem szczęścia przywiązać się naprawdę do żadnego.

Błąd wypowiedziany energicznie wart jest więcej od prawdy ujętej w sposób bezbarwny.

Szczyt tego, co może osiągnąć proza, to otrzeć się o wzniosłość; jeśli się nią przesyci, staje się śmieszna, nadęta, niemiła.

Okropność w dziele artystycznym powinna uwzniaślać; jeśli pozostawia uczucie niemiłe, to znaczy, że jest marnej jakości.

Lepiej nijako mówić o sobie niż z talentem o innych.

Liczne talenty idą w ruinę przez to, że nie umieją się ograniczać.

Godzien wzgardy jest ten, kto przylgnął do swej sławy, kto nie czuje się nią upokorzony ani zraniony.

Utraciłem wiele ze swych dawnych wad, w zamian zyskałem nowe. Równowaga jest zachowana.

Litość: dobroć zdeprawowana.

Po bezsennej nocy papieros ma smak złowieszczy.

Kiedyś, gdy uznałem, że jestem człowiekiem najnormalniejszym pod słońcem, ogarnął mnie strach i całą zimę spędziłem na czytaniu tomisk z zakresu psychiatrii.

Żyć to wchodzić w układy. Każdy, kto nie umiera z głodu, jest podejrzany.

Melancholia to żal po innym świecie, nigdy jednak nie dowiedziałem się, po jakim.

Gdy inni przestali już dla nas istnieć, sami przestajemy istnieć dla siebie.

Krzyczeć, ale do kogo? To był naprawdę jedyny problem całego mojego życia.

Trwać przy zdrowych zmysłach to przywilej, który może nam być odjęty.

Dostrzegać w każdej rzeczy element nierzeczywistości - niezaprzeczalny znak zdążania ku prawdzie...

Zabłąkałem się w literaturę, bo nie potrafiłem zabijać ani zabić siebie. Ta niezdolność, to tchórzostwo zrobiły ze mnie skrybę.

Jestem filozofem-wyjcem. Moje myśli, jeśli je w ogóle mam, ujadają; niczego nie tłumaczą, eksplodują.

Mój ideał pisania: na zawsze zamknąć usta poecie, którego w sobie ukrywamy; unicestwić ostatnie w nas ślady liryzmu - iść pod prąd wszystkiemu, czym jesteśmy; sprzeniewierzać się własnym natchnieniom, deptać własne porywy, a nawet grymasy.

Cierpienia tego, kogo się kocha, są moralnie bardziej nieznośne od własnych.

Choroby są po to, by nam przypominać, że nasz kontrakt z życiem może być w każdej chwili unieważniony.

Radość nie ma argumentów, smutek ma ich mnóstwo. Skutkiem tego właśnie jest tak okropny i tak trudno nam się z niego wyleczyć.

Nocy, które przespaliśmy, jakby nigdy nie było; pozostają nam w pamięci tylko te, w które cierpieliśmy, nie mogliśmy zmrużyć oka. Stąd suma naszych nocy jest sumą naszych bezsenności.

Nie ufać myślicielom, których umysły wprawia w ruch dopiero cytat.

Muszę zmajstrować sobie uśmiech, uzbroić się weń, schronić się pod jego opieką, mieć czym odgrodzić się od świata, zamaskować swe rany, wreszcie wyćwiczyć się w noszeniu maski.

Człowiek cierpiący na bezsenność jest siłą rzeczy teoretykiem samobójstwa.

Cierpimy, skoro tylko potrzebujemy kogoś lub czegoś.

Nie ma niecierpliwości rozkoszniejszej niż czekanie na kogoś, najlepiej przyjaciela, który opowie nam o niegodziwościach, jakich się dopuścił od naszego ostatniego spotkania.

Ludzie dzielą się na dwie kategorie: na szukających sensu życia i nie znajdujących go, oraz na tych, którzy go znaleźli, nie szukając.

Nie wszystko jest stracone, póki jesteśmy z siebie niezadowoleni.

Głębokie są tylko uczucia, które się ukrywa. Stąd siła uczuć podłych.

Bywają noce tak pełne udręk, że nazajutrz należałoby zmienić nazwisko, bo nie jest się już tym samym, co pierwej.

Pisanie nie oznacza myślenia; to przedrzeźnianie albo co najwyżej imitacja myśli.

Po co nosić maskę, gdy nie ma się już twarzy?

Gdy ktoś mnie zapewnia, że obca jest mu uraza, zawsze mnie kusi, by dać mu w twarz, żeby mu pokazać, iż się myli.

Każdy ból się zapomina, upokorzenia - żadnego.

Jeśli chce się być szczęśliwym, nie wolno gmerać w pamięci.