Grażyna Stachówna

Nastassja Kinski zagrała w Tess rolę życia: była niezwykle piękna, czarująca, i zmysłowa, a przy tym delikatna, wrażliwa i wzruszająca. Polański z prawdziwą fascynacją eksponował ją na ekranie, a scena, gdy Tess je dojrzałą truskawkę, podawaną jej do ust przez Aleca, zyskała sławę jednej z najbardziej erotycznych w historii kina.

Nakręcony osiemdziesiąt pięć lat temu Gabinet doktora Caligari mógłby pozostać w historii kina tylko jako film, który zapoczątkował niemiecki ekspresjonizm i skierował sztukę filmową na nowe tory rozwoju. Jego sławę zwiększyło jednak wykreowanie postaci charyzmatycznej, doktora Caligari, której symboliczne znaczenie ujawnili późniejsi interpretatorzy.

Z pewnością Polański lubi wodę na ekranie w dużych i małych ilościach, fascynuje go jej przejrzysta głębia, blask światła na jej powierzchni, huk wielkich fal i szmer padających kropli, a także szerokie konotacje znaczeniowe, jakie woda wywołuje u odbiorców. Gdyż tylko sprawą widzów pozostaje nadanie „wodnemu motywowi” odpowiedniego znaczenia, wynikającego z fabuły, ideologii i przesłania poszczególnych filmów.

Wydaje się, że okrucieństwo wpisane jest w twórczą wyobraźnię Polańskiego, a może także w jego widzenie świata i ludzi, co znajduje swój wyraz na ekranie kinowym.

Filmy Polańskiego skutecznie przekonują odbiorców, że podczas seansu liczą się tylko oni ich zadowolenie. Wszystkimi użytymi środkami reżyser upewnia swą publiczność, że trudzi się tylko dla jej przyjemności. Ciekawe historie, niezwykli bohaterowie, uroda kadru, wyrafinowane zabiegi narracyjne, suspens i wykalkulowana gradacja napięć, elegancka forma i doskonała profesjonalność filmowej roboty widoczna w każdym szczególe – to niezmienne cechy jego stylu.

Doprawdy, trudno zdecydować, kiedy doktor Lecter jest bardziej przerażający: czy wtedy, kiedy zabija z wyrafinowanym okrucieństwem i widoczną przyjemnością, czy wówczas, gdy tkwi w kaftanie bezpieczeństwa przywiązany grubymi pasami do metalowego wózka z drucianym kagańcem na twarzy, jak wściekłe zwierzę, czy też kiedy zaczyna mówić, łapiąc słuchaczy na lep swego uroku miłego starszego pana i przenikliwego lekarza psychiatry, który nagle prowokuje ponurym żartem, obraża inwektywą, to znów przeraża siłą osobowości i umiejętnością dominowania. Równocześnie jednak Hannibal ma perwersyjny wdzięk, któremu trudno się oprzeć. Jest to oczywiście zasługa Anthony’ego Hopkinsa, który uczłowieczył i „upotworzył” człowieka, czyniąc z Lectera niezapomnianą postać kinową. Kontrowersyjnemu urokowi Hannibala-kanibala ulega i Clarice, i kinowi widzowie.

U Polańskiego pojawia się bogata galeria osób niezrównoważonych, neurotycznych lub chorych psychicznie. Reżyser zdaje się rozumieć ich problemy, ale nigdy im nie współczuje. Szaleństwo i wszelkie psychozy traktuje jako główną, niezwykle atrakcyjną osnowę widowiska, służącą wzbudzaniu napięcia i lęku u widzów kinowych.

Jest to opowieść o człowieku nieharmonijnym. Kane chce być kochany, ale sam nie kocha. Chce dawać, lecz przedtem odbiera. Pragnie być szczęśliwy, ale łamie sobie i innym życie. Żyje w dużym skupisku ludzi, a w gruncie rzeczy pozostaje samotnikiem. Jest to także film o losie, o fortunie, która kryje w sobie coś przerażającego, potwornego.