Państwo i szkoła

[…] zawsze ważniejszy jest żywy nauczyciel niż martwy podręcznik.

Warto by się też zastanowić nad pewnym ograniczeniem praw obywatelskich dla tych, co przynajmniej najniższego stopnia organizacyjnego szkoły nie ukończyli.

Gorzej było w dziedzinie kulturalnej, gdzie rządy zaborcze, w miarę jak czuły się na siłach, starały się opanować nasze życie duchowe, aby prędzej przeprowadzić wynarodowienie podbitych dzielnic. Największy nacisk wywierano na szkoły, wykluczając z nich w miarę możności wszystko, co miało charakter prywatnej inicjatywy społecznej. Nie wynikało to z jakiejś doktryny etatystycznej, ale z motywacji politycznej. Zaborcy dobrze zdawali sobie sprawę, że w tej dziedzinie najmniejsze ustępstwa bardziej jeszcze niż w innych przekreślą ich plany polityczne.

Co dobre, pracuje zawsze w cichości, w ukryciu i przez to trudniejsze jest do dostrzeżenia niż wszelkie od niego odchylenia uderzające w oczy.

Przeżywaliśmy w ostatnich pokoleniach ciężki kryzys rodziny, która i podkopana przez błędne doktryny indywidualizmu nowożytnych czasów, i rozbita przez warunki życia gospodarczego, zmuszające tysiące matek rodzin do zarobkowania poza domem, niewątpliwie w wielu wypadkach nie spełnia należycie swych zadań.

Tłumić prywatną inicjatywę w szkolnictwie, to szerzyć miernotę.

Z chwilą gdy pierwiastek demokratyczny doszedł do głosu, nader ważnym stało się uzyskać wpływ na opinię publiczną i to na dalszą metę, co wymagało owładnięcia i szkolnictwa. Toteż na centralnym odcinku frontu kulturalnego, jakim jest szkoła, zakusy etatyzmu wnet się zaczęły objawiać.

Hasło elity trzeba zastąpić hasłem selekcji.