Paweł Jasienica

Masowych i poważnych poruszeń nigdy znikąd się nie importuje, one wyrastają z miejscowego gruntu lub nie ma ich wcale.

Polityka nigdy nie odbywa się w moralnej próżni. Zaufanie rządzonych do osobistej przyzwoitości rządzących znaczy bardzo wiele.

Mało jest na świecie rzeczy tak zaraźliwych jak wolność.

Dzieje Europy dobrze znają to zjawisko, że zaraz po zwycięstwie jeden z uczestników koalicji zaczyna działać na rzecz pokonanego, a na niekorzyść własnych sojuszników. Czyniąc tak, jest wierny nadrzędnej zasadzie równowagi politycznej. Wielka Brytania jest w tej mierze mistrzynią, lecz wcale nie musimy uważać jej za wynalazczynię.

Nie należy dawać się zwodzić słowom i pięknie brzmiącym sformułowaniom. Pergaminy nie robią polityki, czynią to ludzie, przedstawiciele konkretnych sił, interesów. A zwłaszcza tacy ludzie, co sprawują władzę.

Tylko niewolnik bywa bierny, człowiek, który zna smak wolności, pragnie jej więcej.

Względy personalne nie stwarzają żadnej solidnej podstawy, za dobrze zorganizowane wolno uznawać jedynie takie państwo, gdzie prawo względy owe ogranicza, pozbawia roli decydującej.

Między unią a zaborem jest dokładnie taka sama różnica jak między białym a czarnym.

Zastanawiając się nad przyczynami rozmaitych zjawisk historycznych, często bywamy skłonni lekceważyć dwa czynniki o wielkim znaczeniu, mianowicie przemijanie czasu oraz skutki zbiorowych przeżyć. Granice i ustrój, materialne warunki bytu mogą trwać niezmiennie, a społeczeństwo przeobrazić się gruntownie dzięki razem przebytym nowym doświadczeniom. Natura człowieka jest ogromnie plastyczna, warunki zewnętrzne żłobią w niej trwałe ślady w postaci nawyków, czułości na jedne podniety, odporności wobec innych. Jeśli w przyrodzie nic nie ginie, to tym bardziej w stosunkach międzyludzkich.