Askarysi z schutztruppe, wspomagani przez rekrutów spośród podbitej ludności miejscowej, stanowili już… — Abdulrazak Gurnah

Ból w biodrze nieco ustępował, to na pewno. Wraz z upływem dnia zdołał je nieco rozchodzić, ale wiedział, że długo się tak nie da. Wciąż potrzebował częstego odpoczynku. Ból trzeba będzie po prostu lepiej zagospodarować, inaczej całkiem Hamzą zawładnie, zamieniając go w inwalidę, jak wielu innych, którzy ocaleli z tej wojny.

Miał dryg do plotkowania; plotki potrafił zarówno zdobywać, jak i puszczać w obieg, a kupiec nie łajał go za to, że zamiast siedzieć przy biurku, tyle godzin pluje na ulicach i w kawiarniach. Zawsze lepiej było wiedzieć, o czym się aktualnie mówi, niż pozostawać w niewiedzy.

Choć z powodu bitew, chorób i dezercji ubywało w schutztruppe żołnierzy i tragarzy, ich oficerowie nadal walczyli, wykazując się szaleńczym uporem i wytrwałością. Szlak askarysów znaczyły zgliszcza i setki tysięcy umierających z głodu, oni tymczasem parli naprzód w ślepym, krwiożerczym entuzjazmie dla sprawy, której genezy nie znali, opartej na próżnych ambicjach, które w ostatecznym rozrachunku miały doprowadzić do ich poddaństwa.