{
  "type": "topic",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "name": "teologia",
  "slug": "teologia",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia",
  "heading": "Cytaty o teologii",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia.md",
  "quotes_count": 30,
  "authors_count": 11,
  "parent": {
    "name": "religia",
    "slug": "religia",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia",
    "heading": "Cytaty o religii"
  },
  "children": [],
  "quotes": [
    {
      "id": "806abe4b-f3e7-4b72-a828-c1a0e33b97c5",
      "slug": "nie-ma-czysto",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/horror-metaphysicus/nie-ma-czysto",
      "text": "[...] nie ma czysto intelektualnej wiedzy o Bogu; o ile dosięgamy go jedynie w spekulacji, pozostaje pustym pojęciem – nie tylko bezużytecznym w życiu, lecz także jałowym w kategoriach poznawczych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Horror metaphysicus",
        "slug": "horror-metaphysicus",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/horror-metaphysicus"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "wiara",
          "slug": "wiara",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiara"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-07T06:11:12"
    },
    {
      "id": "4d0d195c-c84c-4007-9877-77806e60e900",
      "slug": "to-przede-wszystkim",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-kung/credo-apostolskie-wyznanie-wiary-objasnione-ludziom-wspolczesnym/to-przede-wszystkim",
      "text": "To przede wszystkim do katolickiego teologa Herberta Haaga należy zasługa, że – oczywiście nie zaprzeczając mocy zła w świecie – rozprawił się on z (…) wiarą w szatana, pożegnał się z nią. Faktycznie głupi byłby taki dualistyczny schematyzm, który bez głębszego zastanowienia zakładałby, że skoro wierzy się w osobowego Boga, należy wierzyć też w osobowego diabła.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Hans Küng",
        "slug": "hans-kung",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-kung"
      },
      "book": {
        "title": "Credo: apostolskie wyznanie wiary objaśnione ludziom współczesnym",
        "slug": "credo-apostolskie-wyznanie-wiary-objasnione-ludziom-wspolczesnym",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-kung/credo-apostolskie-wyznanie-wiary-objasnione-ludziom-wspolczesnym"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 217,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        },
        {
          "name": "szatan",
          "slug": "szatan",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szatan"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Hans_K%C3%BCng#Credo._Apostolskie_wyznanie_wiary_obja%C5%9Bnione_ludziom_wsp%C3%B3%C5%82czesnym",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:47"
    },
    {
      "id": "437fe6bd-f7d1-4628-ac40-b452460d550b",
      "slug": "tylko-w-ten",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/opowiesc-o-zlodzieju-cial/tylko-w-ten",
      "text": "Tylko w ten jeden sposób diabeł może przynieść ludziom pożytek (…) Ukazując się im jako wcielenie zła. Chyba że uwierzymy, iż postępując niegodziwie postępuje szlachetnie, ale idąc tą drogą można by zrobić potwora z samego Boga. Diabeł jest tylko częścią boskiego planu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Anne Rice",
        "slug": "anne-rice",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice"
      },
      "book": {
        "title": "Opowieść o złodzieju ciał",
        "slug": "opowiesc-o-zlodzieju-cial",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/opowiesc-o-zlodzieju-cial"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        },
        {
          "name": "szatan",
          "slug": "szatan",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szatan"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Anne_Rice#Opowie%C5%9B%C4%87_o_Z%C5%82odzieju_Cia%C5%82",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:15"
    },
    {
      "id": "375f5d82-776c-4a8a-95cf-0d69f5d79625",
      "slug": "bogu-wydaje-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/memnoch-diabel/bogu-wydaje-sie",
      "text": "Bogu wydaje się, że obserwując, jak wszechświat ewoluuje, pozna prawdę o sobie. Bo widzisz, to, co stworzył, jest wielkim Dzikim Ogrodem, ogromnym eksperymentem na niewiarygodną skalę, który ma wykazać, czy w efekcie pojawi się istota taka jak On.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Anne Rice",
        "slug": "anne-rice",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice"
      },
      "book": {
        "title": "Memnoch Diabeł",
        "slug": "memnoch-diabel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/memnoch-diabel"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Anne_Rice#Memnoch_Diabe%C5%82",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:15"
    },
    {
      "id": "ee52631e-13e4-4d98-8389-ca445dfc5190",
      "slug": "jesli-wierzysz-ze-bog",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/wywiad-z-wampirem/jesli-wierzysz-ze-bog",
      "text": "Jeśli wierzysz, że Bóg stworzył Szatana, to musisz zdawać sobie sprawę, że jego moc pochodzi od Boga i że Szatan jest po prostu dzieckiem Boga, a i my tym samym jesteśmy dziećmi Boga. Nie ma dzieci Szatana, naprawdę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Anne Rice",
        "slug": "anne-rice",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice"
      },
      "book": {
        "title": "Wywiad z wampirem",
        "slug": "wywiad-z-wampirem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/wywiad-z-wampirem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        },
        {
          "name": "szatan",
          "slug": "szatan",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szatan"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wywiad_z_wampirem",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:14"
    },
    {
      "id": "7ffd4a5f-4f3b-47b9-896d-b95ace082d0e",
      "slug": "niektorzy-teologowie-katoliccy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x/pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow/niektorzy-teologowie-katoliccy",
      "text": "Niektórzy teologowie katoliccy, którzy „nowożytnego” człowieka, hołdującego zdobyczom tej kultury, pragnęli pogodzić z Kościołem, z wiarą, nie dostrzegli, że pod tą mieniącą się tęczowymi barwami szatą nowożytnej kultury kryje się gruby materializm, który nie troszczy się o życie przyszłe. Stąd usiłowania ich nie tylko spełzły na niczym, ale sprowadziły ich na manowce.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Pius X",
        "slug": "pius-x",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x"
      },
      "book": {
        "title": "Pascendi dominici gregis. Encyklika papieża Piusa X o poglądach modernistów",
        "slug": "pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x/pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        },
        {
          "name": "modernizm",
          "slug": "modernizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/modernizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pius_X#Encyklika_Pascendi_dominici_gregis_o_zasadach_modernist%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:44"
    },
    {
      "id": "c4e4a942-4344-4a00-9857-4d82c98d3414",
      "slug": "jezeli-przejeci-tymi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/david-hume/badania-dotyczace-rozumu-ludzkiego/jezeli-przejeci-tymi",
      "text": "Jeżeli przejęci tymi zasadami przebiegniemy biblioteki, jakiegoż musimy dokonać spustoszenia! Biorąc do ręki jakiś tom, traktujący np. o teologii albo szkolnej metafizyce, zapytujemy: Czy zawiera jakieś rozumowanie abstrakcyjne dotyczące wielkości lub liczby? Nie. Czy zawiera jakieś oparte na doświadczeniu rozumowanie dotyczące faktów i istnienia? Nie. A więc w ogień z nim, albowiem nie może zawierać nic prócz sofisterii i złudzeń!",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "David Hume",
        "slug": "david-hume",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/david-hume"
      },
      "book": {
        "title": "Badania dotyczące rozumu ludzkiego",
        "slug": "badania-dotyczace-rozumu-ludzkiego",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/david-hume/badania-dotyczace-rozumu-ludzkiego"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "filozofia",
          "slug": "filozofia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/filozofia"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        },
        {
          "name": "biblioteki",
          "slug": "biblioteki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/biblioteki"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/David_Hume#Badania_dotycz%C4%85ce_rozumu_ludzkiego_(1748)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:42"
    },
    {
      "id": "a6d5d702-0952-4b4d-9186-2e3aaf668267",
      "slug": "niektore-feministyczne-teolozki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins/bog-urojony/niektore-feministyczne-teolozki",
      "text": "(…) niektóre feministyczne teolożki (…) próbują dochodzić rekompensaty wielowiekowej niesprawiedliwości, oznajmiając, że Stwórczynią była Ona, ale w sumie, czy naprawdę jest jakaś różnica między nieistniejącym mężczyzną a nieistniejącą kobietą? Choć z drugiej strony nie wykluczam, że w tej egzotycznej krzyżówce feminizmu i teologii płeć może być rzeczywiście atrybutem istotniejszym niż istnienie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Dawkins",
        "slug": "richard-dawkins",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins"
      },
      "book": {
        "title": "Bóg urojony",
        "slug": "bog-urojony",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins/bog-urojony"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Richard_Dawkins#B%C3%B3g_urojony_(2006)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:41"
    },
    {
      "id": "99d5baa6-8a69-4bfb-9325-19f3e1f23781",
      "slug": "to-banal-i-to-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins/bog-urojony/to-banal-i-to-jak",
      "text": "To banał (i to jak większość banałów niezgodny z prawdą), że nauka odpowiada na pytania jak, tylko teologia zaś dysponuje narzędziami umożliwiającymi odpowiedź na pytania dlaczego. Cóż to niby jest „pytanie dlaczego”? Nie każde pytanie rozpoczynające się od „dlaczego” w ogóle jest sensownym, uprawnionym pytaniem. Dlaczego jednorożce są puste w środku? Na niektóre pytania po prostu nie warto odpowiadać. Jaki jest kolor abstrakcji? Jak pachnie nadzieja? Fakt, że jakieś pytanie można sformułować w pełni zgodnie z gramatycznymi regułami języka, nie oznacza, że ma ono jakikolwiek sens, ani że warto się nim poważnie zajmować. Więcej – nawet jeśli pytanie jest poważne i nauka nie potrafi na nie odpowiedzieć, to wcale nie oznacza, że odpowiedź zna religia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Dawkins",
        "slug": "richard-dawkins",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins"
      },
      "book": {
        "title": "Bóg urojony",
        "slug": "bog-urojony",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins/bog-urojony"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "nauka",
          "slug": "nauka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nauka"
        },
        {
          "name": "zadawanie pytań",
          "slug": "zadawanie-pytan",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zadawanie-pytan"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Richard_Dawkins#B%C3%B3g_urojony_(2006)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:41"
    },
    {
      "id": "e8115dc6-6db5-4afb-b3c2-2b1858c4bcae",
      "slug": "gowno-jest-trudniejszym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/nieznosna-lekkosc-bytu/gowno-jest-trudniejszym",
      "text": "Gówno jest trudniejszym problemem teologicznym niż zło. Bóg obdarzył człowieka wolnością, możemy więc w końcu przyjąć, że nie jest odpowiedzialny za zło, które człowiek czyni. Ale odpowiedzialność za gówno ponosi w pełni ten, który stworzył człowieka.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Milan Kundera",
        "slug": "milan-kundera",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera"
      },
      "book": {
        "title": "Nieznośna lekkość bytu",
        "slug": "nieznosna-lekkosc-bytu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/nieznosna-lekkosc-bytu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "czarny humor",
          "slug": "czarny-humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czarny-humor"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Niezno%C5%9Bna_lekko%C5%9B%C4%87_bytu#Cz%C4%99%C5%9B%C4%87_VI_%E2%80%93_Wielki_Marsz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:43"
    },
    {
      "id": "c5ecadec-e68b-4ce7-9049-008081dda40a",
      "slug": "niczego-nie-mozna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara/niczego-nie-mozna",
      "text": "Niczego nie można orzec o Bogu w sposób kategoryczny i dosłowny. Dosłownie bowiem Bóg nie istnieje, jako, że przekracza granice istnienia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philip Kindred Dick",
        "slug": "philip-kindred-dick",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick"
      },
      "book": {
        "title": "Wbrew wskazówkom zegara",
        "slug": "wbrew-wskazowkom-zegara",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 129,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wbrew_wskaz%C3%B3wkom_zegara",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:14"
    },
    {
      "id": "bdc3beaf-8147-4a36-9301-cea2201ddf0e",
      "slug": "dlatego-tez-bog",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara/dlatego-tez-bog",
      "text": "Dlatego też Bóg pojmowany nie jako On sam, lecz jako przyczyna wszechrzeczy ma trzy aspekty: jest, jest mądry, jest żywy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philip Kindred Dick",
        "slug": "philip-kindred-dick",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick"
      },
      "book": {
        "title": "Wbrew wskazówkom zegara",
        "slug": "wbrew-wskazowkom-zegara",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 113,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wbrew_wskaz%C3%B3wkom_zegara",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:14"
    },
    {
      "id": "7eee4544-6bdf-4423-a72f-9eb666af7451",
      "slug": "wiecznosc-jest-pewna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara/wiecznosc-jest-pewna",
      "text": "Wieczność jest pewną miarą. Jednakże być mierzonym nie jest sprawą Boga, Dlatego nie jest jego sprawą być wiecznym.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philip Kindred Dick",
        "slug": "philip-kindred-dick",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick"
      },
      "book": {
        "title": "Wbrew wskazówkom zegara",
        "slug": "wbrew-wskazowkom-zegara",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 30,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "wieczność",
          "slug": "wiecznosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiecznosc"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wbrew_wskaz%C3%B3wkom_zegara",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:14"
    },
    {
      "id": "79685f3e-bb25-482c-b3b0-85317f1948c1",
      "slug": "bog-nie-zna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara/bog-nie-zna",
      "text": "Bóg nie zna rzeczy dlatego, że istnieją. Rzeczy istnieją dlatego, że On je zna, a Jego wiedza o nich jest ich esencją.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philip Kindred Dick",
        "slug": "philip-kindred-dick",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick"
      },
      "book": {
        "title": "Wbrew wskazówkom zegara",
        "slug": "wbrew-wskazowkom-zegara",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 99,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wbrew_wskaz%C3%B3wkom_zegara",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:14"
    },
    {
      "id": "736687da-af14-446a-a949-cb61c5c715f7",
      "slug": "boza-wiedza-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara/boza-wiedza-jest",
      "text": "Boża wiedza jest ponad czasem – zawiera się w prostocie Jego obecności.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philip Kindred Dick",
        "slug": "philip-kindred-dick",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick"
      },
      "book": {
        "title": "Wbrew wskazówkom zegara",
        "slug": "wbrew-wskazowkom-zegara",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 187,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wbrew_wskaz%C3%B3wkom_zegara",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:14"
    },
    {
      "id": "02e5f277-f3b6-4fc1-88b5-b6f12d8cca0b",
      "slug": "nie-wiemy-czym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara/nie-wiemy-czym",
      "text": "Nie wiemy czym jest Bóg... Jest on bowiem nieskończony, a zatem obiektywnie niepoznawalny. sam Bóg także nie wie czym jest, nie jest bowiem niczym.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philip Kindred Dick",
        "slug": "philip-kindred-dick",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick"
      },
      "book": {
        "title": "Wbrew wskazówkom zegara",
        "slug": "wbrew-wskazowkom-zegara",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-kindred-dick/wbrew-wskazowkom-zegara"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wbrew_wskaz%C3%B3wkom_zegara",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:14"
    },
    {
      "id": "e23a0725-d93c-4028-b74a-9fb386e4904c",
      "slug": "bog-jest-wszechmocny",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/piata-gora/bog-jest-wszechmocny",
      "text": "Bóg jest Wszechmocny (…). Może wszystko i nic nie jest Mu zakazane. Inaczej musiałby istnieć ktoś potężniejszy od Niego, kto zabroniłby Mu pewnych rzeczy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paulo Coelho",
        "slug": "paulo-coelho",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho"
      },
      "book": {
        "title": "Piąta góra",
        "slug": "piata-gora",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/piata-gora"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pi%C4%85ta_g%C3%B3ra#B",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:22"
    },
    {
      "id": "9c58e59a-efd4-4e08-abdb-696eb58ca836",
      "slug": "bog-jest-bogiem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/piata-gora/bog-jest-bogiem",
      "text": "Bóg jest Bogiem. (…) Nie powiedział Mojżeszowi czy jest zły, czy dobry, rzekł jedynie „Jestem”. Jest zatem wszystkim, co istnieje pod słońcem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paulo Coelho",
        "slug": "paulo-coelho",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho"
      },
      "book": {
        "title": "Piąta góra",
        "slug": "piata-gora",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/piata-gora"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pi%C4%85ta_g%C3%B3ra#B",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:22"
    },
    {
      "id": "022511b5-15dc-4d8a-b32c-2bba94568e84",
      "slug": "leibniz-nie-mogl",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz/nienasycenie/leibniz-nie-mogl",
      "text": "Leibniz nie mógł udowodnić konieczności przyjęcia twierdzenia, że Bóg jest nieskończenie dobry w swej doskonałości. Możliwym jest równie dobrze do przyjęcia, że jest on nieskończenie złośliwy. Ilość zła na świecie, znikomość dobra i bezsilność Zbawienia Chrystusowego wobec zła ziemskiego czynią możliwym te przypuszczenia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Ignacy Witkiewicz",
        "slug": "stanislaw-ignacy-witkiewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Nienasycenie",
        "slug": "nienasycenie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz/nienasycenie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Ignacy_Witkiewicz#Nienasycenie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:04"
    },
    {
      "id": "6ce57a38-0888-4d1f-86ac-bd59cceea300",
      "slug": "jezuicka-teologia-zwana",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/czy-pan-bog-jest-szczesliwy-i-inne-pytania/jezuicka-teologia-zwana",
      "text": "Jezuicka teologia, zwana przez przeciwników semipelagiańską, zakładała, że łaska, która uzdolniła nas do dobrych uczynków, jest do zbawienia niezbędna, oczywiście, lecz jest na równi wszystkim ludziom dana i wola nasza ma ją uczynić skuteczną.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania",
        "slug": "czy-pan-bog-jest-szczesliwy-i-inne-pytania",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/czy-pan-bog-jest-szczesliwy-i-inne-pytania"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 104,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        },
        {
          "name": "zbawienie",
          "slug": "zbawienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zbawienie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Czy_Pan_B%C3%B3g_jest_szcz%C4%99%C5%9Bliwy_i_inne_pytania",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:35"
    },
    {
      "id": "e5291299-986e-469d-b947-9f3259d85ce6",
      "slug": "w-tradycji-monoteizmu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus/w-tradycji-monoteizmu",
      "text": "W tradycji monoteizmu Bóg nie był, oczywiście, przyczyną zła moralnego, a zło, choć nie miało podstawy ontologicznej, było jednak realne i przynajmniej częściowo nie do odkupienia. Byt nie mógł nie być dobry, ale zła wola ludzi i demonów, nieuchronnie dających upust swej wolności czy samodeterminacji, była realną energią przeciwstawiającą się Boskiemu porządkowi i planom. W wizji panteistów nie ma miejsca na taką energię: skłaniają się oni ku wierze, którą niekoniecznie wyrażają w tej właśnie formie, że cokolwiek się dzieje, pochodzi z Boskiej inspiracji i musi należeć do opatrznościowego planu. Przy takim założeniu trudno zdefiniować samo rozróżnienie między dobrem a złem i łatwo nam ufać, że wszystkie nasze uczynki, choćby z motywów najbardziej występnych pochodzące, nie tylko „obiektywnie” wytwarzają dobro zgodnie ze wspaniałym zamysłem Boga, ale są naprawdę dobre; podważa to, albo po prostu czyni bezcelową całą edukację moralną.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Jeśli Boga nie ma. Horror metaphysicus",
        "slug": "jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 105,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "moralność",
          "slug": "moralnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/moralnosc"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Je%C5%9Bli_Boga_nie_ma_(1987)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:33"
    },
    {
      "id": "6c4ceffe-f445-48df-9116-9816a3492d72",
      "slug": "w-micie-wygnania",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus/w-micie-wygnania",
      "text": "(…) w micie Wygnania przyznajemy, że zło jest w nas; (…) Zamiast zrzucać odpowiedzialność za nasze nieszczęście na parę protoplastów, przyznajemy poprzez symbol Wygnania, że jesteśmy wyciosani z krzywego drewna (by użyć Kantowskiej metafory) i że nie zasługujemy na to, by wieść beztroskie, szczęśliwe i bezczynne życie; (…).",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Jeśli Boga nie ma. Horror metaphysicus",
        "slug": "jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 46,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "odpowiedzialność",
          "slug": "odpowiedzialnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odpowiedzialnosc"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Je%C5%9Bli_Boga_nie_ma_(1987)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:33"
    },
    {
      "id": "3be93cb3-32a0-4bc4-ac56-2cdd4fa7828b",
      "slug": "tradycyjna-nauka-chrzescijanska",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus/tradycyjna-nauka-chrzescijanska",
      "text": "Tradycyjna nauka chrześcijańska oczekiwała od pobożnych miłości Boga jako jedynego dobra absolutnego, nie odmawiając wszakże względnej czy zależnej wartości celom skończonym, jeśli są one właściwie umiejscowione w hierarchii dóbr; w świecie stworzonym istnieją rzeczy i jakości, które mogą uchodzić za wartości autonomiczne, choć nie absolutne (finis ultimus secundum quid), a także takie, które nie mając same w sobie wewnętrznej wartości, są pożyteczne, jako że służą wytworzeniu albo zdobyciu dóbr autotelicznych (i tak na przykład, życie ludzkie jest dobrem samym w sobie, ale nie dobrem absolutnym, i tym samym może być Bogu złożone w ofierze, natomiast pożywienie nie ma autonomicznej wartości, lecz jest dobrem w tym stopniu, w jakim podtrzymuje życie, itd.). Inaczej dla radykalnego mistyka: Bóg jest dlań nie tylko najwyższym, ale jedynym właściwym dobrem, stworzeniom nie przysługuje nawet wtórne czy instrumentalne dobro; (…).",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Jeśli Boga nie ma. Horror metaphysicus",
        "slug": "jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 100,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Je%C5%9Bli_Boga_nie_ma_(1987)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:33"
    },
    {
      "id": "2fa8eabc-1470-4266-863f-975999d03846",
      "slug": "symbol-cierpiacego-boga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus/symbol-cierpiacego-boga",
      "text": "Symbol cierpiącego Boga, który godzi się w pełni dzielić los ludzki, ma co najmniej dwojaki sens. Po pierwsze, potwierdza wiarę w prawo kosmicznej sprawiedliwości, która działa, mówiąc przenośnie, jak mechanizm homeostatyczny, wymaga cierpienia dla odbudowania równowagi zniszczonej destrukcyjną siłą zła. (…) Po drugie, ten sam symbol stanowi przyznanie się do naszej słabości; rodzaj ludzki potrzebuje boskiej postaci, by wywiązać się z ogromu swych zobowiązań; nie mając siły sprostać im, sam przyznaje się w ten sposób do swej moralnej ułomności.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Jeśli Boga nie ma. Horror metaphysicus",
        "slug": "jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/jesli-boga-nie-ma-horror-metaphysicus"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 48,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        },
        {
          "name": "sprawiedliwość",
          "slug": "sprawiedliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sprawiedliwosc"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Je%C5%9Bli_Boga_nie_ma_(1987)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:33"
    },
    {
      "id": "af5e5169-974a-4b02-8123-f2747dc0fa4f",
      "slug": "czy-bog-nauczyciel",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego/czy-bog-nauczyciel",
      "text": "Czy Bóg, nauczyciel geometrii, mógłby, choćby i z potrzeby sprawiedliwości, stworzyć nieład piekła i śmiać się z tego przewrócenia wszelkiego przewrotu?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Wyspa dnia poprzedniego",
        "slug": "wyspa-dnia-poprzedniego",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sprawiedliwość",
          "slug": "sprawiedliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sprawiedliwosc"
        },
        {
          "name": "piekło",
          "slug": "pieklo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pieklo"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Umberto_Eco#Wyspa_dnia_poprzedniego",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:06"
    },
    {
      "id": "a9eea71d-384d-4612-b64b-ce8c4d3faa0c",
      "slug": "bog-jest-wielka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego/bog-jest-wielka",
      "text": "Bóg(…) jest wielką relacją wszystkich relacji wszechświata.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Wyspa dnia poprzedniego",
        "slug": "wyspa-dnia-poprzedniego",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wyspa_dnia_poprzedniego#Inne",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:06"
    },
    {
      "id": "25e7f7cf-c6be-4d55-8892-6df15cb6c124",
      "slug": "gdyby-swiat-byl",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego/gdyby-swiat-byl",
      "text": "Gdyby świat był skończony i otoczony Nicością, skończony byłby również Bóg. Jego rolą jest bowiem, przebywać w niebie i na ziemi, i w każdym miejscu, a nie mógłby przecież przebywać tam, gdzie jest tylko Nicość. Nicość nie jest miejscem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Wyspa dnia poprzedniego",
        "slug": "wyspa-dnia-poprzedniego",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        },
        {
          "name": "nieskończoność",
          "slug": "nieskonczonosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nieskonczonosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Umberto_Eco#Wyspa_dnia_poprzedniego",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:06"
    },
    {
      "id": "1258d387-2ad2-42d2-a02c-5c184496cf30",
      "slug": "jesli-istnieje-mnogosc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego/jesli-istnieje-mnogosc",
      "text": "Jeśli istnieje mnogość światów dowodzi to nieskończonej pomysłowości Inżyniera naszego Uniwersum, a w rezultacie ten Poeta nie zna granic.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Wyspa dnia poprzedniego",
        "slug": "wyspa-dnia-poprzedniego",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "kosmos",
          "slug": "kosmos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kosmos"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wyspa_dnia_poprzedniego#Inne",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:06"
    },
    {
      "id": "af41c3f7-4473-4cd6-bd08-1cc0b3949fcc",
      "slug": "co-moze-czlowiek",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/imie-rozy/co-moze-czlowiek",
      "text": "– Co może człowiek, to niewiele. Trudno pogodzić się z myślą, że gdyby istniał ład we wszechświecie, stanowiłby obrazę dla wolnej woli Boga i dla Jego wszechmocy. Tak więc wolność Boga jest nasza zgubą, a przynajmniej zgubą naszej pychy.\n\n– Lecz jak może istnieć byt konieczny, całkowicie utkany z możliwości? Jakaż jest więc różnica między Bogiem a pierwotnym chaosem? Czy utrzymywanie, że Bóg jest absolutnie wszechmocny, nie jest tym samym, co utrzymywanie, że Bóg nie istnieje?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Imię róży",
        "slug": "imie-rozy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/imie-rozy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "chaos",
          "slug": "chaos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chaos"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Imi%C4%99_r%C3%B3%C5%BCy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:04"
    },
    {
      "id": "ee1835d6-4cdd-41c0-a72e-c636a630d085",
      "slug": "jesli-nasz-umysl",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/baudolino/jesli-nasz-umysl",
      "text": "Jeśli nasz umysł zdoła stworzyć rzecz, nad którą nie masz większej, ta rzecz z pewnością będzie istniała.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Baudolino",
        "slug": "baudolino",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/baudolino"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "myślenie",
          "slug": "myslenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/myslenie"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Umberto_Eco#Baudolino",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:03"
    }
  ]
}
