{
  "type": "topic",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "name": "pamięć zbiorowa",
  "slug": "pamiec-zbiorowa",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa",
  "heading": "Cytaty o pamięci zbiorowej",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa.md",
  "quotes_count": 24,
  "authors_count": 24,
  "parent": {
    "name": "pamięć",
    "slug": "pamiec",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec",
    "heading": "Cytaty o pamięci"
  },
  "children": [],
  "quotes": [
    {
      "id": "542d32ce-c086-4da9-b095-23e82903d61f",
      "slug": "swiadomosc-narodowa-i-pamiec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych/swiadomosc-narodowa-i-pamiec",
      "text": "Świadomość narodowa i pamięć społeczna – historia – czyni ze zbiorowiska ludzkiego społeczność – nie bierną masę, przedmiot dziejów, lecz kolektyw aktywnych współtwórców losu własnego i losów świata.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Załuski",
        "slug": "zbigniew-zaluski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski"
      },
      "book": {
        "title": "Siedem polskich grzechów głównych",
        "slug": "siedem-polskich-grzechow-glownych",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 233,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "społeczeństwo",
          "slug": "spoleczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zbigniew_Za%C5%82uski#Siedem_polskich_grzech%C3%B3w_g%C5%82%C3%B3wnych_(1962)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:38"
    },
    {
      "id": "1b07707e-acf2-46b2-b5bc-f35e950c7b7d",
      "slug": "my-drugie-pokolenie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/magdalena-parys/biala-rika/my-drugie-pokolenie",
      "text": "My, drugie pokolenie, z szacunkiem odstawiamy niemieckie sprzęty na półkę, owijamy w serwetkę i upychamy w podróżne torby, gdy opuszczamy te strony. Bez zdziwienia odczytujemy na studzienkach niemieckie napisy. Maszyna do szycia szewca Nowaka to przedwojenny singer, który należał kiedyś do pana Schmidta. Róże, hortensje i malwy od lat wysoko, wysoko przesłaniają okna sklepikarza Kociniaka. I my wiemy, że ktoś inny tam dawno temu je zasadził, czule odgrodził żeliwnym wzorkiem od chodnika. Jakaś inna, niepolska ręka.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Magdalena Parys",
        "slug": "magdalena-parys",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/magdalena-parys"
      },
      "book": {
        "title": "Biała Rika",
        "slug": "biala-rika",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/magdalena-parys/biala-rika"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        },
        {
          "name": "wykorzenienie",
          "slug": "wykorzenienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wykorzenienie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Magdalena_Parys#Bia%C5%82a_Rika",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:29"
    },
    {
      "id": "1b2211ac-e7e5-486c-afd2-f01653d16af4",
      "slug": "sto-wiekow-dzwigam",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jankiel-wiernik/rok-w-treblince/sto-wiekow-dzwigam",
      "text": "Sto wieków dźwigam na swoich barkach. Ciężko mi. O jakże ciężko. A przecież na razie dźwigać muszę. Chcę i muszę. Ja, który widziałem zagładę trzech pokoleń, żyć muszę dla przyszłości. Świat cały musi się dowiedzieć o bezeceństwach tych barbarzyńców. Wieki i pokolenia muszą ich potępiać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jankiel Wiernik",
        "slug": "jankiel-wiernik",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jankiel-wiernik"
      },
      "book": {
        "title": "Rok w Treblince",
        "slug": "rok-w-treblince",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jankiel-wiernik/rok-w-treblince"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 12,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "Holokaust",
          "slug": "holokaust",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/holokaust"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jankiel_Wiernik#Rok_w_Treblince",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:20"
    },
    {
      "id": "6b3be62b-aa84-49fe-b340-aa63b0058156",
      "slug": "z-perspektywy-czasu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen/z-perspektywy-czasu",
      "text": "(…) z perspektywy czasu i wygodnego fotela nawet największe tragedie i dylematy historii bardzo łatwo się ocenia. My je przeżyłyśmy. Wy o nich tylko czytacie. A znajdą się i tacy, którzy tego nie przeżyli, nie czytają i na dodatek nie myślą, za to chętnie wydają kategoryczne sądy, chociaż powinni być mądrzejsi o doświadczenia naszego pokolenia. Tak, my mogliśmy wtedy nie wiedzieć, do czego koniec końców doprowadzi Hitler i jemu podobni, choć to nas też wcale nie tłumaczy. Ale wy… wy już nie macie żadnych wymówek. Musicie wiedzieć, myśleć i przede wszystkim pamiętać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Marta Kisiel",
        "slug": "marta-kisiel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel"
      },
      "book": {
        "title": "Nomen Omen",
        "slug": "nomen-omen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 269,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "ocenianie innych",
          "slug": "ocenianie-innych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ocenianie-innych"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Nomen_omen",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:44"
    },
    {
      "id": "4088bc67-c3bd-484b-bf41-145d86c388cf",
      "slug": "efektem-dziesiecioleci-rzadow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-roszkowski/roztrzaskane-lustro/efektem-dziesiecioleci-rzadow",
      "text": "Efektem dziesięcioleci rządów komunistycznych były też miliony ludzi deportowanych, złamanych psychicznie i życiowo, a także zahamowanie rozwoju gospodarczego. Niebagatelnym skutkiem tych rządów było pomieszanie pojęć i skuteczne zakłamanie świadomości historycznej kilku pokoleń oraz upowszechnienie kłamstwa i terroru jako metody rządzenia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wojciech Roszkowski",
        "slug": "wojciech-roszkowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-roszkowski"
      },
      "book": {
        "title": "Roztrzaskane lustro",
        "slug": "roztrzaskane-lustro",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-roszkowski/roztrzaskane-lustro"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 120,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        },
        {
          "name": "komunizm",
          "slug": "komunizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/komunizm"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wojciech_Roszkowski_(historyk)#Roztrzaskane_lustro",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:32"
    },
    {
      "id": "b40f64b6-dac1-4e62-bcb1-8ae3573cc298",
      "slug": "spektakl-jako-spoleczna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guy-debord/spoleczenstwo-spektaklu/spektakl-jako-spoleczna",
      "text": "Spektakl, jako społeczna organizacja paraliżu historii i pamięci, jako rozbrat z historią na gruncie czasu historycznego – to fałszywa świadomość czasu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Guy Debord",
        "slug": "guy-debord",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guy-debord"
      },
      "book": {
        "title": "Społeczeństwo Spektaklu",
        "slug": "spoleczenstwo-spektaklu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guy-debord/spoleczenstwo-spektaklu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 114,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "społeczeństwo",
          "slug": "spoleczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Guy_Debord#Spo%C5%82ecze%C5%84stwo_spektaklu_(1973)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:56"
    },
    {
      "id": "7ba3b941-bd43-422a-8df3-675bf6e56c5f",
      "slug": "zydzi-bardzo-przyzwyczajeni",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski/kosciol-zydzi-polska/zydzi-bardzo-przyzwyczajeni",
      "text": "Żydzi bardzo przyzwyczajeni są do haggad, czyli specyficznego – czasami nie dbającego o fakty, a nawet je przeinaczającego – opowiadania o przeszłości, opowiadania, które wyraża bardziej to, co oni myślą o świecie, niż to, co się wydarzyło naprawdę. (…) Rabin [Byron] Sherwin rzetelnie opisał to zjawisko (…) Zdarza się, że „haggada Holocaustu” przybiera ogromne rozmiary i odkrywa ogromne pokłady niechęci wobec wszystkich innych, szczególnie katolików i Polaków. Przykładem może być powieść ocalałego z Treblinki Martina Graya zatytułowana Wszystkim, których kochałem, uchodząca przez długi czas za „tekst kanoniczny”. Stała się światowym bestsellerem, przeczytało ją ponad 30 mln ludzi, zrealizowano na jej motywach serial fabularny. Potem okazało się, że powieść jest apokryfem, gdyż Gray nigdy w Treblince nie był. Jako dokument traktowano również powieść Jerzego Kosińskiego Malowany ptak, w której w bardzo negatywnym świetle – jako antysemitów i degeneratów – przedstawił polskich chłopów, którzy mieli się nad nim znęcać i dręczyć go. Po wielu latach okazało się, że to właśnie owi opisani przez Kosińskiego chłopi uratowali jego i jego rodzinę, ryzykując własną głową, gdyż za ukrywanie Żydów groziła im oraz ich rodzinom kara śmierci. Przykładów takich i podobnych opowieści, które nie były opisem faktów, lecz zmyśleniem odzwierciedlającym określoną świadomość, można przytoczyć więcej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Waldemar Chrostowski",
        "slug": "waldemar-chrostowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski"
      },
      "book": {
        "title": "Kościół, Żydzi, Polska",
        "slug": "kosciol-zydzi-polska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski/kosciol-zydzi-polska"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 435,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "Holokaust",
          "slug": "holokaust",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/holokaust"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        },
        {
          "name": "dezinformacja",
          "slug": "dezinformacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dezinformacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Waldemar_Chrostowski#Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82,_%C5%BBydzi,_Polska",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:48"
    },
    {
      "id": "0bd782ba-9d84-4e82-94c0-4702b523e693",
      "slug": "kraj-ojczysty-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-blonski/biedni-polacy-patrza-na-getto/kraj-ojczysty-nie",
      "text": "Kraj ojczysty nie jest hotelem, w którym dość sprzątnąć brudy po przypadkowych gościach. Zbudowany jest przede wszystkim z pamięci, inaczej mówiąc, jesteśmy sobą tylko dzięki pamięci o przeszłości. Tą przeszłością nie możemy dowolnie rozporządzać, chociaż – jako jednostki – nie jesteśmy za tę przeszłość bezpośrednio odpowiedzialni. Musimy nosić ją w sobie, chociaż bywa to przykre czy bolesne. I winniśmy dążyć do tego, aby ją oczyścić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jan Błoński",
        "slug": "jan-blonski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-blonski"
      },
      "book": {
        "title": "Biedni Polacy patrzą na Getto",
        "slug": "biedni-polacy-patrza-na-getto",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-blonski/biedni-polacy-patrza-na-getto"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "ojczyzna",
          "slug": "ojczyzna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ojczyzna"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jan_B%C5%82o%C5%84ski#Biedni_Polacy_patrz%C4%85_na_getto_(1987)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:29"
    },
    {
      "id": "ebc46a9b-7568-47ce-98c9-5bdc9ef91c54",
      "slug": "ci-co-zapomnieli",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiera-kamsza/czerwien-na-czerwieni/ci-co-zapomnieli",
      "text": "Ci, co zapomnieli o swojej przeszłości, nie są jej godni.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wiera Kamsza",
        "slug": "wiera-kamsza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiera-kamsza"
      },
      "book": {
        "title": "Czerwień na czerwieni",
        "slug": "czerwien-na-czerwieni",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiera-kamsza/czerwien-na-czerwieni"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "zapominanie",
          "slug": "zapominanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zapominanie"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wiera_Kamsza#Czerwie%C5%84_na_czerwieni",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:04"
    },
    {
      "id": "82df465e-c579-48b8-8ccd-8edaeff5ec3c",
      "slug": "historia-jest-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/patricia-cornwell/wyspa-psow/historia-jest-tylko",
      "text": "Historia jest tylko tym, co niektórzy ludzie uznają za stosowne przekazać następnym pokoleniom – i niczym więcej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Patricia Cornwell",
        "slug": "patricia-cornwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/patricia-cornwell"
      },
      "book": {
        "title": "Wyspa psów",
        "slug": "wyspa-psow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/patricia-cornwell/wyspa-psow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "subiektywizm",
          "slug": "subiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/subiektywizm"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Patricia_Cornwell#Wyspa_ps%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:44"
    },
    {
      "id": "f8b293f8-a209-45ce-8a0c-55fe6dca6cdb",
      "slug": "ma-zapasc-wokol",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/eva-luna/ma-zapasc-wokol",
      "text": "Ma zapaść wokół tego kompletna cisza – rozkazał prezydent, pokładając wiarę w krótkiej ludzkiej pamięci.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Isabel Allende",
        "slug": "isabel-allende",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende"
      },
      "book": {
        "title": "Eva Luna",
        "slug": "eva-luna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/eva-luna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Eva_Luna#M",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:47"
    },
    {
      "id": "ef0a7bf5-d771-479e-876e-42db35cc6c9e",
      "slug": "zaczynamy-powoli-rozumiec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/zaczynamy-powoli-rozumiec",
      "text": "Zaczynamy powoli rozumieć, skąd się bierze często spotykana w żydowskiej pamięci tego okresu uwaga, że „miejscowi” – to mogli być Ukraińcy, Litwini albo Polacy – „byli gorsi od Niemców”, chociaż dobrze wiadomo, a Żydzi wiedzieli o tym jeszcze lepiej od innych, że Zagłada to dzieło nazistów rozniesione po Europie podczas wojny przez okupację niemiecką. Tę dziwną cechę żydowskiej pamięci można sobie tłumaczyć w ten sposób, że śmierć zadawana przez osoby znajome wywołuje szczególne cierpienie, w moralnym sensie tego słowa, ze względu na doświadczany akt zdrady, którego równocześnie pada się ofiarą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jan Tomasz Gross",
        "slug": "jan-tomasz-gross",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross"
      },
      "book": {
        "title": "Złote żniwa. Rzecz o tym, co się działo na obrzeżach zagłady Żydów",
        "slug": "zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 106,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zdrada",
          "slug": "zdrada",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zdrada"
        },
        {
          "name": "Holokaust",
          "slug": "holokaust",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/holokaust"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jan_Tomasz_Gross#Z%C5%82ote_%C5%BCniwa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:36"
    },
    {
      "id": "c4733f33-311f-4253-9b3e-54f313080dc2",
      "slug": "nie-mozna-zyc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dorota-terakowska/ono/nie-mozna-zyc",
      "text": "Nie można żyć prawdziwie, nie mając pojęcia o miejscu, w jakim się żyje, i o tym, jakie ono było kiedyś.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dorota Terakowska",
        "slug": "dorota-terakowska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dorota-terakowska"
      },
      "book": {
        "title": "Ono",
        "slug": "ono",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dorota-terakowska/ono"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ono",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:11"
    },
    {
      "id": "df8ef3d6-a3ce-4913-8262-7d20bfb22001",
      "slug": "historie-pisza-zwyciezcy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/peter-esterhazy/harmonia-caelestis/historie-pisza-zwyciezcy",
      "text": "Historie piszą zwycięzcy. Legendy zachowuje lud. Piszący puszczają wodzę fantazji. Pewna jest tylko śmierć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Peter Esterházy",
        "slug": "peter-esterhazy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/peter-esterhazy"
      },
      "book": {
        "title": "Harmonia caelestis",
        "slug": "harmonia-caelestis",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/peter-esterhazy/harmonia-caelestis"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/P%C3%A9ter_Esterh%C3%A1zy#Harmonia_c%C3%A6lestis",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:56"
    },
    {
      "id": "362d611f-4499-46d3-8754-39a54c6db53b",
      "slug": "wojny-sa-pozbawione",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru/wojny-sa-pozbawione",
      "text": "Wojny są pozbawione pamięci i nikt nie ma dość odwagi, aby spróbować je zrozumieć, póki nie umilkną wszystkie głosy zdolne opowiedzieć o tym, co zaszło, póki nie nadejdzie chwila, a w której słowa zaczynają się zacierać, a wtedy powracają z inną twarzą i innym imieniem, by pochłonąć to, co zostało.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Carlos Ruiz Zafón",
        "slug": "carlos-ruiz-zafon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon"
      },
      "book": {
        "title": "Cień wiatru",
        "slug": "cien-wiatru",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Cie%C5%84_wiatru#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:29"
    },
    {
      "id": "47855b54-a449-4cd1-b32f-04765e6798ea",
      "slug": "to-co-nazisci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/theodor-w-adorno/minima-moralia-refleksje-z-poharatanego-zycia/to-co-nazisci",
      "text": "To, co naziści zrobili Żydom, było nie do wypowiedzenia, ale przecież trzeba znaleźć wyraz, jeżeli ofiar, których i tak jest za dużo, by wspominać ich imiona, nie chce się wydać na przekleństwo zapomnienia. Toteż w angielszczyźnie ukuto pojęcie genocide. Ale przez kodyfikację, zapisaną w międzynarodowej deklaracji praw człowieka, to, co nie do wypowiedzenia, zostało zarazem – w imię protestu – uwspółmiernione. Przez podniesienie do rangi pojęcia uznana zostaje niejako możliwość: instytucja, którą się obkłada zakazem, odrzuca, dyskutuje.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Theodor W. Adorno",
        "slug": "theodor-w-adorno",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/theodor-w-adorno"
      },
      "book": {
        "title": "Minima Moralia. Refleksje z poharatanego życia",
        "slug": "minima-moralia-refleksje-z-poharatanego-zycia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/theodor-w-adorno/minima-moralia-refleksje-z-poharatanego-zycia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "język",
          "slug": "jezyk",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk"
        },
        {
          "name": "Holokaust",
          "slug": "holokaust",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/holokaust"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Theodor_Adorno#Minima_Moralia,_Refleksje_z_poharatanego_%C5%BCycia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:16"
    },
    {
      "id": "0bde32d6-b21c-4439-b69c-86ffed6197ea",
      "slug": "ludzkosc-posiadla-umiejetnosc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-conan-doyle/studium-w-szkarlacie/ludzkosc-posiadla-umiejetnosc",
      "text": "Ludzkość posiadła umiejętność tworzenia i słuchania muzyki na długo przedtem, zanim powstała mowa. Być może dlatego jej wpływ na ludzki umysł jest tak nieuchwytny. W naszych duszach błąkają się niejasne wspomnienia tych okrytych mgłą niepamięci wieków, kiedy ludzkość przeżywała swoje dzieciństwo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arthur Conan Doyle",
        "slug": "arthur-conan-doyle",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-conan-doyle"
      },
      "book": {
        "title": "Studium w szkarłacie",
        "slug": "studium-w-szkarlacie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-conan-doyle/studium-w-szkarlacie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "muzyka",
          "slug": "muzyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/muzyka"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Studium_w_szkar%C5%82acie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:49"
    },
    {
      "id": "8b5ca6ab-8f71-4009-be34-df94cd702839",
      "slug": "zastanawiajac-sie-nad-przyczynami",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/zastanawiajac-sie-nad-przyczynami",
      "text": "Zastanawiając się nad przyczynami rozmaitych zjawisk historycznych, często bywamy skłonni lekceważyć dwa czynniki o wielkim znaczeniu, mianowicie przemijanie czasu oraz skutki zbiorowych przeżyć. Granice i ustrój, materialne warunki bytu mogą trwać niezmiennie, a społeczeństwo przeobrazić się gruntownie dzięki razem przebytym nowym doświadczeniom. Natura człowieka jest ogromnie plastyczna, warunki zewnętrzne żłobią w niej trwałe ślady w postaci nawyków, czułości na pewne podniety, odporności wobec innych. Jeśli w przyrodzie nic nie ginie, to tym bardziej w stosunkach międzyludzkich.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 52,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Polska_Jagiellon%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "6d8209b1-5023-4326-bf62-c77dd8756c78",
      "slug": "wspolne-dzieje-i-legendy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem/wspolne-dzieje-i-legendy",
      "text": "Wspólne dzieje i legendy umacniają wspólnotę, a człowiek może istnieć tylko we wspólnocie, dzięki niej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Podróże z Herodotem",
        "slug": "podroze-z-herodotem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wspólnota",
          "slug": "wspolnota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wspolnota"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ryszard_Kapu%C5%9Bci%C5%84ski#Podr%C3%B3%C5%BCe_z_Herodotem",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:43"
    },
    {
      "id": "9b0dddf7-a1e3-4ddb-b93b-e4ea5450e075",
      "slug": "wszyscy-czerpiemy-z-tego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/czarownica-z-portobello/wszyscy-czerpiemy-z-tego",
      "text": "Wszyscy czerpiemy z tego samego źródła, zwanego „Duszą Świata”. Choć staramy się na wszelkie sposoby zachować indywidualność, pewna część naszej pamięci – podświadomość zbiorowa – jest wspólna nam wszystkim. Wszyscy szukamy ideału piękna, tańca, muzyki, boskości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paulo Coelho",
        "slug": "paulo-coelho",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho"
      },
      "book": {
        "title": "Czarownica z Portobello",
        "slug": "czarownica-z-portobello",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/czarownica-z-portobello"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "piękno",
          "slug": "piekno",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/piekno"
        },
        {
          "name": "duchowość",
          "slug": "duchowosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/duchowosc"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Czarownica_z_Portobello#Antoine_Locadour,_historyk",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:14"
    },
    {
      "id": "6a3ef34f-5431-49e4-854f-dae1b8162365",
      "slug": "ludzie-maja-slaba",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/panowie-i-damy/ludzie-maja-slaba",
      "text": "Ludzie mają słabą pamięć. Ale społeczności pamiętają dobrze – rój pamięta, kodując informację tak, by prześliznęła się przez cenzorów umysłu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Panowie i damy",
        "slug": "panowie-i-damy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/panowie-i-damy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "społeczeństwo",
          "slug": "spoleczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Panowie_i_damy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:53"
    },
    {
      "id": "6f3f8597-dca6-4b86-8ce8-d7ee4d5c7355",
      "slug": "mysmy-wszystko-zapomnieli",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-wyspianski/wesele/mysmy-wszystko-zapomnieli",
      "text": "Myśmy wszystko zapomnieli;\n\nmego dziadka piłą rżnęli…",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Wyspiański",
        "slug": "stanislaw-wyspianski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-wyspianski"
      },
      "book": {
        "title": "Wesele",
        "slug": "wesele",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-wyspianski/wesele"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wesele_(dramat)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:31"
    },
    {
      "id": "3cf2a2b4-678b-4a21-a0b5-99ff3ef1c490",
      "slug": "ocalales-nie-po-to-aby",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-herbert/pan-cogito/ocalales-nie-po-to-aby",
      "text": "ocalałeś nie po to aby żyć\nmasz mało czasu trzeba dać świadectwo",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Herbert",
        "slug": "zbigniew-herbert",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-herbert"
      },
      "book": {
        "title": "Pan Cogito",
        "slug": "pan-cogito",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-herbert/pan-cogito"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Przesłanie Pana Cogito",
      "chapter_parent": null,
      "page": 88,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T17:59:57"
    },
    {
      "id": "64dfe1d3-4792-4868-b74b-bd039ce6dc7d",
      "slug": "jaki-to-ma-sens",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall/zdazyc-przed-panem-bogiem/jaki-to-ma-sens",
      "text": "Jaki to ma sens pamiętać dzisiaj o tamtym? Faktycznie. Jaki to ma sens - pamiętać?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Hanna Krall",
        "slug": "hanna-krall",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall"
      },
      "book": {
        "title": "Zdążyć przed Panem Bogiem",
        "slug": "zdazyc-przed-panem-bogiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall/zdazyc-przed-panem-bogiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 63,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-09T09:59:05"
    }
  ]
}
