{
  "type": "topic",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "name": "pamięć o zmarłych",
  "slug": "pamiec-o-zmarlych",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych",
  "heading": "Cytaty o pamięci o zmarłych",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych.md",
  "quotes_count": 63,
  "authors_count": 49,
  "parent": {
    "name": "pamięć",
    "slug": "pamiec",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec",
    "heading": "Cytaty o pamięci"
  },
  "children": [],
  "quotes": [
    {
      "id": "c1180c92-e09c-4f0b-804b-0d20aa5d9602",
      "slug": "od-czasu-do-czasu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar/gra-w-klasy/od-czasu-do-czasu",
      "text": "Od czasu do czasu słowa umarłych pokrywały się z myślami żywych (jeżeli jedni byli umarli, jeżeli drudzy byli żywi).",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Julio Cortázar",
        "slug": "julio-cortazar",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar"
      },
      "book": {
        "title": "Gra w klasy",
        "slug": "gra-w-klasy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar/gra-w-klasy"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Z tamtej strony, 16",
      "chapter_parent": null,
      "page": 80,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "słowa",
          "slug": "slowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slowa"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-28T00:11:58"
    },
    {
      "id": "4935a6a4-8fb8-4b82-98e3-95177d976567",
      "slug": "pomyslal-sobie-ze-tak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-christian-andersen/towarzysz-podrozy/pomyslal-sobie-ze-tak",
      "text": "Pomyślał sobie, że tak może kiedyś wyglądać będzie i grób jego ojca, jeśli zabraknie mu synowskiej ręki. Więc powyrywał zielska, popoprawiał krzyże, które się pochyliły, poukładał wianki na swoje miejsca, przez wiatr rozrzucone, i westchnął cicho: – Może ktoś tak samo uporządkuje grób mojego ojca, kiedy mnie tam nie będzie!",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Hans Christian Andersen",
        "slug": "hans-christian-andersen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-christian-andersen"
      },
      "book": {
        "title": "Towarzysz podróży",
        "slug": "towarzysz-podrozy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-christian-andersen/towarzysz-podrozy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "ojciec",
          "slug": "ojciec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ojciec"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Towarzysz_podr%C3%B3%C5%BCy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:43"
    },
    {
      "id": "c2de6316-1fe8-4059-ae50-53738b37c862",
      "slug": "dzis-po-tylu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych/dzis-po-tylu",
      "text": "Dziś, po tylu latach, gdy znikły z warszawskich ulic niemal ostatnie już ślady skutków szaleńczej decyzji, zostało nam w pamięci jedno: bliscy, którzy polegli, i ich przeogromne 63-dniowe męczeństwo, przeogromne, nadludzkie bohaterstwo.Determinacja ludzi, którzy z gołymi pięściami poszli na bunkry, na cekaemy, którzy swój żołnierski obowiązek w tych bezprzykładnie trudnych warunkach wykonali – od początku do końca.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Załuski",
        "slug": "zbigniew-zaluski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski"
      },
      "book": {
        "title": "Siedem polskich grzechów głównych",
        "slug": "siedem-polskich-grzechow-glownych",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 186,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "bohaterstwo",
          "slug": "bohaterstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bohaterstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zbigniew_Za%C5%82uski#Siedem_polskich_grzech%C3%B3w_g%C5%82%C3%B3wnych_(1962)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:38"
    },
    {
      "id": "c6b8d67f-482f-40af-92a5-0e0fb066128a",
      "slug": "zastanawiala-sie-w-jaki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer/syn/zastanawiala-sie-w-jaki",
      "text": "Zastanawiała się, w jaki sposób zostanie zapamiętana. Nie zarobiła aż tyle, żeby rozdać majątek jak Carnegie i wymazać grzechy wiązane z jej nazwiskiem, zawiodła, nie wspięła się na najwyższą złocistą gałąź. Liberałowie będą świętować jej śmierć. Zapalą papierosy z marihuaną, pojadą na sushi i zjedzą surowe potrawy, które przebyły osiem tysięcy mil. Podczas kolacji ponarzekają na takich jak ona, a kiedy wrócą do domów, w sypialni będzie zimno, więc nacisną przycisk na ścianie, żeby się ogrzać. Przez cały czas skarżąc się na ceny ropy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philipp Meyer",
        "slug": "philipp-meyer",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer"
      },
      "book": {
        "title": "Syn",
        "slug": "syn",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer/syn"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 101,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "hipokryzja",
          "slug": "hipokryzja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/hipokryzja"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "reputacja",
          "slug": "reputacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/reputacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Philipp_Meyer#Syn",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:55"
    },
    {
      "id": "3b978e8f-82e3-459d-af08-a8e5631ca1a2",
      "slug": "co-pozostaje-z-czlowieka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ana-veloso/badz-zdrowa-lizbono/co-pozostaje-z-czlowieka",
      "text": "Co pozostaje z człowieka? Grób, o który nikt się nie troszczy? Imię uwiecznione na sczerniałej metalowej płycie?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ana Veloso",
        "slug": "ana-veloso",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ana-veloso"
      },
      "book": {
        "title": "Bądź zdrowa, Lizbono",
        "slug": "badz-zdrowa-lizbono",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ana-veloso/badz-zdrowa-lizbono"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/B%C4%85d%C5%BA_zdrowa,_Lizbono",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:47"
    },
    {
      "id": "28466991-309a-448e-bb39-4f40aad180ca",
      "slug": "nie-zapomnij-o-nim",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/piotr-muldner-nieckowski/za-kobieta-tren/nie-zapomnij-o-nim",
      "text": "Nie zapomnij o nim aż do śmierci, a kiedy umrze, on nigdy nie zapomni o tobie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Piotr Müldner-Nieckowski",
        "slug": "piotr-muldner-nieckowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/piotr-muldner-nieckowski"
      },
      "book": {
        "title": "Za kobietą tren",
        "slug": "za-kobieta-tren",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/piotr-muldner-nieckowski/za-kobieta-tren"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Piotr_M%C3%BCldner-Nieckowski#Za_kobiet%C4%85_tren_(2001)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:48"
    },
    {
      "id": "e044ecb2-e878-4a62-9e91-9bee3c48af0d",
      "slug": "ale-to-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen/ale-to-jak",
      "text": "Ale to, jak traktujemy dzieci i zmarłych, świadczy o naszym człowieczeństwie albo zbydlęceniu. Naszym! Nie ich.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Marta Kisiel",
        "slug": "marta-kisiel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel"
      },
      "book": {
        "title": "Nomen Omen",
        "slug": "nomen-omen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 247,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "dzieci",
          "slug": "dzieci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dzieci"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Nomen_omen",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:44"
    },
    {
      "id": "356317bd-8c11-42bc-a091-136c254233b3",
      "slug": "zmarli-to-zmarli",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen/zmarli-to-zmarli",
      "text": "(…) Zmarli to zmarli, koniec kropka. Nieważne, Polacy czy Niemcy, to byli breslauerzy tacy jak my i należy im się pamięć. I bezwzględny szacunek, bo oni nie mogą się już sami bronić ani przed ludzką głupotą, ani przed podłością.(…)\n\nCo zrobili za życia, to zrobili, tego nikt nie neguje. (…) Ale z chwilą gdy wyzionęli ducha, ich rachunek został zamknięty raz na zawsze. Nieważne, na plusie czy na minusie. Zapłacili go własnym życiem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Marta Kisiel",
        "slug": "marta-kisiel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel"
      },
      "book": {
        "title": "Nomen Omen",
        "slug": "nomen-omen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 247,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "szacunek",
          "slug": "szacunek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szacunek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Nomen_omen",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:44"
    },
    {
      "id": "38848e2e-cd9f-46c1-abff-d91b08d1e0a6",
      "slug": "najpierw-zapomnialam-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jana-frey/chlod-od-raju/najpierw-zapomnialam-jak",
      "text": "Najpierw zapomniałam, jak brzmiał jej głos, potem zamazywał się wyraz twarzy, stopniowo zanikały także: zapach jej rozczochranych włosów, delikatny dotyk i śmiech.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jana Frey",
        "slug": "jana-frey",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jana-frey"
      },
      "book": {
        "title": "Chłód od raju",
        "slug": "chlod-od-raju",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jana-frey/chlod-od-raju"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zapominanie",
          "slug": "zapominanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zapominanie"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jana_Frey#Ch%C5%82%C3%B3d_od_raju",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:29"
    },
    {
      "id": "7cca8963-a620-4500-b9d9-4eeda0dd4422",
      "slug": "my-panie-jestesmy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/colleen-mccullough/ptaki-ciernistych-krzewow/my-panie-jestesmy",
      "text": "My, panie jesteśmy zmuszeni kochać umarłych, gdyż jesteśmy tak zajęci, że nie mamy czasu kochać kogo innego.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Colleen McCullough",
        "slug": "colleen-mccullough",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/colleen-mccullough"
      },
      "book": {
        "title": "Ptaki Ciernistych Krzewów",
        "slug": "ptaki-ciernistych-krzewow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/colleen-mccullough/ptaki-ciernistych-krzewow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "pośpiech",
          "slug": "pospiech",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pospiech"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Colleen_McCullough#Ptaki_ciernistych_krzew%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:27"
    },
    {
      "id": "bb8d68eb-30d0-419e-87a6-d2e7a832a190",
      "slug": "umarli-to-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-bator/ciemno-prawie-noc/umarli-to-tylko",
      "text": "Umarli to tylko obrazy w naszej pamięci i razem z nią umrą kiedyś po raz drugi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Joanna Bator",
        "slug": "joanna-bator",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-bator"
      },
      "book": {
        "title": "Ciemno, prawie noc",
        "slug": "ciemno-prawie-noc",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-bator/ciemno-prawie-noc"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 190,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Joanna_Bator#Ciemno,_prawie_noc_(2012)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:18"
    },
    {
      "id": "39aeb77b-9a70-4a26-b170-389a99cb47bc",
      "slug": "w-sierpniu-1982",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aleksandra-ziolkowska-boehm/ingrid-bergman-prywatnie/w-sierpniu-1982",
      "text": "W sierpniu 1982 roku mieszkałam w Toronto, gdy prasa podała wiadomość o śmierci Ingrid Bergman.\n\nWielu moich przyjaciół mówiło o tym ze smutkiem. Było nam wszystkim żal, jak zwykle, kiedy dowiadujemy się o odejściu ulubionych aktorów, pisarzy, artystów, kompozytorów, publicznych lub bardzo prywatnych osób. Podzielili się z nami własnym światem, talentem i każdy z nich stał się jak drogi przyjaciel, którego odejście się opłakuje.\n\nTo bardzo ładna nagroda – taka ludzka pamięć i odczucia. Jeden z pięknych pośmiertnych „honorów”, oddanych ludziom, którzy wzbudzali nasze wzruszenia, wiele nam dali swoją sztuką, swoją pracą. Dla mnie Ingrid dołączyła do grupy osób publicznych (bo prywatne opłakujemy często do końca naszego życia), którzy byli mi drodzy, bo cząstka ich została w nas. Nawet czytanie po latach o śmierci trzydziestodziewięcioletniego Fryderyka Chopina, który zmarł sto lat przed moim urodzeniem, wywołuje u mnie myśl: taki talent odszedł, i tak przedwcześnie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Aleksandra Ziółkowska-Boehm",
        "slug": "aleksandra-ziolkowska-boehm",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aleksandra-ziolkowska-boehm"
      },
      "book": {
        "title": "Ingrid Bergman prywatnie",
        "slug": "ingrid-bergman-prywatnie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aleksandra-ziolkowska-boehm/ingrid-bergman-prywatnie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 12,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sztuka",
          "slug": "sztuka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sztuka"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "aktorstwo",
          "slug": "aktorstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/aktorstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Aleksandra_Zi%C3%B3%C5%82kowska-Boehm#Ingrid_Bergman_prywatnie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:39"
    },
    {
      "id": "e8353782-a16d-4793-8e5b-6145fad8c591",
      "slug": "gwiazdy-to-ludzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jodi-picoult/bez-mojej-zgody/gwiazdy-to-ludzie",
      "text": "Gwiazdy to ludzie, którzy cieszyli się tak wielką miłością, że po śmierci przeniesiono ich na firmament niebieski, aby tam żyli wiecznie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jodi Picoult",
        "slug": "jodi-picoult",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jodi-picoult"
      },
      "book": {
        "title": "Bez mojej zgody",
        "slug": "bez-mojej-zgody",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jodi-picoult/bez-mojej-zgody"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "gwiazdy",
          "slug": "gwiazdy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/gwiazdy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jodi_Picoult#Bez_mojej_zgody",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:15"
    },
    {
      "id": "14ea4e94-27ff-4eab-8013-a2e31e058ddd",
      "slug": "czym-jest-zycie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/fannie-flagg/dogonic-tecze/czym-jest-zycie",
      "text": "Czym jest życie? Najlepiej, najszlachetniej przeżywa życie taka osoba, po której odejściu do lepszego świata mówimy, że kiedy była wśród nas, przynosiła miłość, radość i pociechę, wszędzie tam, gdzie się znalazła.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Fannie Flagg",
        "slug": "fannie-flagg",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/fannie-flagg"
      },
      "book": {
        "title": "Dogonić tęczę",
        "slug": "dogonic-tecze",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/fannie-flagg/dogonic-tecze"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sens życia",
          "slug": "sens-zycia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sens-zycia"
        },
        {
          "name": "dobroć",
          "slug": "dobroc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dobroc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Fannie_Flagg#Dogoni%C4%87_t%C4%99cz%C4%99",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:14"
    },
    {
      "id": "fe7bb1e2-ac7d-41b4-b2fa-01f1e7997d76",
      "slug": "kiedy-ktos-umiera",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-katzenbach/analityk/kiedy-ktos-umiera",
      "text": "Kiedy ktoś umiera, (…) dowiadujemy się więcej o żyjących niż o tym, kto odszedł.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Katzenbach",
        "slug": "john-katzenbach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-katzenbach"
      },
      "book": {
        "title": "Analityk",
        "slug": "analityk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-katzenbach/analityk"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "żałoba",
          "slug": "zaloba",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaloba"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/John_Katzenbach#Analityk",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:40"
    },
    {
      "id": "24ea9d6b-46b3-47d1-a803-c54777afcf90",
      "slug": "on-wciaz-w-swojej",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-tochman/wsciekly-pies/on-wciaz-w-swojej",
      "text": "On wciąż w swojej komórce ma do umarłych numery, nie chce ich wykasować.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wojciech Tochman",
        "slug": "wojciech-tochman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-tochman"
      },
      "book": {
        "title": "Wściekły pies",
        "slug": "wsciekly-pies",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-tochman/wsciekly-pies"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "żałoba",
          "slug": "zaloba",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaloba"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/W%C5%9Bciek%C5%82y_pies#Amen",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:43"
    },
    {
      "id": "78a00ba1-5812-4190-b616-1b0ed54b0c51",
      "slug": "lezysz-i-rozmyslasz",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-tochman/wsciekly-pies/lezysz-i-rozmyslasz",
      "text": "Leżysz i rozmyślasz, czy jest niebo. Gdzie są teraz ci, których z nami nie ma.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wojciech Tochman",
        "slug": "wojciech-tochman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-tochman"
      },
      "book": {
        "title": "Wściekły pies",
        "slug": "wsciekly-pies",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-tochman/wsciekly-pies"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "życie po śmierci",
          "slug": "zycie-po-smierci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie-po-smierci"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/W%C5%9Bciek%C5%82y_pies#M%C5%82odzi_lubi%C4%85_szybko",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:42"
    },
    {
      "id": "d49f160d-7194-402d-9a77-7a637ecaf5a9",
      "slug": "te-gigalampiony-ze-sztucznymi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/malgorzata-kalicinska/dom-nad-rozlewiskiem/te-gigalampiony-ze-sztucznymi",
      "text": "Te gigalampiony ze sztucznymi kwiatami i różańcem zatopionym w przezroczystym, palnym żelu, to nic innego jak pamięć zewnętrzna. Pracuje za nas. Pokazuje wszystkim, za ile nam żal mamusi, dziadka, teściowej, której za życia nie mogliśmy znieść. (…) To reklama i marketing. To public relations, w imieniu zmarłych, ze światem żywych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Małgorzata Kalicińska",
        "slug": "malgorzata-kalicinska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/malgorzata-kalicinska"
      },
      "book": {
        "title": "Dom nad rozlewiskiem",
        "slug": "dom-nad-rozlewiskiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/malgorzata-kalicinska/dom-nad-rozlewiskiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "hipokryzja",
          "slug": "hipokryzja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/hipokryzja"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "kicz",
          "slug": "kicz",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kicz"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ma%C5%82gorzata_Kalici%C5%84ska#Dom_nad_rozlewiskiem",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:38"
    },
    {
      "id": "ec25aea3-596e-40a1-975d-910333e8e71e",
      "slug": "o-chryste-gdyby",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza/o-chryste-gdyby",
      "text": "O, Chryste, gdyby można\n\nPrzez krótki ujrzeć czas\n\nDusze bliskich, by rzekły,\n\nCzym są, wśród jakich gwiazd.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Fowles",
        "slug": "john-fowles",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles"
      },
      "book": {
        "title": "Kochanica Francuza",
        "slug": "kochanica-francuza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "dusza",
          "slug": "dusza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dusza"
        },
        {
          "name": "tęsknota",
          "slug": "tesknota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tesknota"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kochanica_Francuza#O",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:26"
    },
    {
      "id": "0399cade-f86e-46ed-ac03-4214d9babbe4",
      "slug": "wedrowanie-wsrod-nagrobkow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henning-mankell/nim-nadejdzie-mroz/wedrowanie-wsrod-nagrobkow",
      "text": "(…) wędrowanie wśród nagrobków to tak jak spacer między regałami w bibliotece. Każdy nagrobek jest jak okładka książki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Henning Mankell",
        "slug": "henning-mankell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henning-mankell"
      },
      "book": {
        "title": "Nim nadejdzie mróz",
        "slug": "nim-nadejdzie-mroz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henning-mankell/nim-nadejdzie-mroz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 214,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "biblioteki",
          "slug": "biblioteki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/biblioteki"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Henning_Mankell#Nim_nadejdzie_mr%C3%B3z",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:48"
    },
    {
      "id": "987b7eb3-5374-4eaa-a454-434c0c0cc640",
      "slug": "pamiec-jest-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henning-mankell/chinczyk/pamiec-jest-jak",
      "text": "Pamięć jest jak szkło, pomyślała. Ci, którzy odeszli, wciąż są widoczni, całkiem z bliska. Ale nie możemy się nawzajem dosięgnąć. Śmierć jest niema. Zabrania rozmowy, dopuszcza wyłącznie ciszę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Henning Mankell",
        "slug": "henning-mankell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henning-mankell"
      },
      "book": {
        "title": "Chińczyk",
        "slug": "chinczyk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henning-mankell/chinczyk"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "cisza",
          "slug": "cisza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cisza"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Henning_Mankell#Chi%C5%84czyk",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:47"
    },
    {
      "id": "99bad536-cf4d-4223-91cd-f625775dd987",
      "slug": "wiesz-ze-kiedy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/daniel-wallace/duza-ryba/wiesz-ze-kiedy",
      "text": "Wiesz, że kiedy pamiętasz czyjeś historie, czynisz go nieśmiertelnym?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Daniel Wallace",
        "slug": "daniel-wallace",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/daniel-wallace"
      },
      "book": {
        "title": "Duża ryba",
        "slug": "duza-ryba",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/daniel-wallace/duza-ryba"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "opowiadanie historii",
          "slug": "opowiadanie-historii",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/opowiadanie-historii"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "nieśmiertelność",
          "slug": "niesmiertelnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niesmiertelnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Daniel_Wallace#Du%C5%BCa_ryba._Powie%C5%9B%C4%87_o_mitycznych_proporcjach",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:37"
    },
    {
      "id": "07a11288-dfa5-4440-b5ec-4a3299c56b37",
      "slug": "przedtem-powtarzalam-sobie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/louisa-may-alcott/male-kobietki/przedtem-powtarzalam-sobie",
      "text": "Przedtem powtarzałam sobie, że nie pozwolę ci odejść, ale teraz nauczyła się myśleć, że wcale cię nie tracę, że znaczysz dla mnie więcej niż kiedykolwiek i że śmierć nie może nas rozłączyć, mimo że tak mi się dawniej wydawało.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Louisa May Alcott",
        "slug": "louisa-may-alcott",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/louisa-may-alcott"
      },
      "book": {
        "title": "Małe kobietki",
        "slug": "male-kobietki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/louisa-may-alcott/male-kobietki"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ma%C5%82e_kobietki._Cz%C4%99%C5%9B%C4%87_druga",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:37"
    },
    {
      "id": "e975102d-7fea-4b38-b101-858155324102",
      "slug": "gerry-odszedl-i-juz",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/cecelia-ahern/ps-kocham-cie/gerry-odszedl-i-juz",
      "text": "Gerry odszedł i już nigdy nie wróci. Taka była rzeczywistość. Holly już nigdy więcej nie przeczesze palcami jego miękkich włosów, nigdy nie podzieli się z nim sekretnym żartem ponad stołem na proszonej kolacji, nigdy mu się nie wypłacze w rękaw po ciężkim dniu w pracy, nigdy już nie położy się z nim do łóżka, nigdy jej nie obudzi jego poranny atak kichania, nigdy nie będzie śmiać się razem z nim do rozpuku, nigdy nie stoczy walki o to, które z nich ma wstać z łóżka i zgasić światło w sypialni. Została jedynie garść wspomnień i obraz twarzy, który tracił wyrazistość z każdym upływającym dniem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Cecelia Ahern",
        "slug": "cecelia-ahern",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/cecelia-ahern"
      },
      "book": {
        "title": "PS Kocham Cię",
        "slug": "ps-kocham-cie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/cecelia-ahern/ps-kocham-cie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "żałoba",
          "slug": "zaloba",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaloba"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/PS_Kocham_ci%C4%99_(powie%C5%9B%C4%87)#G",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:36"
    },
    {
      "id": "5084e0e9-b405-495e-ada4-29a19bf42958",
      "slug": "musisz-spojrzec-prawdzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/cecelia-ahern/ps-kocham-cie/musisz-spojrzec-prawdzie",
      "text": "Musisz spojrzeć prawdzie w oczy, (…), i starać się myśleć pozytywnie.\n\n(…) są miejsca, gdzie kiedyś często się śmialiśmy, płakaliśmy, kłóciliśmy, i kiedy się tam pójdzie i pomyśli o tych wszystkich pięknych chwilach, stają się bliższe. Można się cieszyć miłością, którą się miało, zamiast się przed nią ukrywać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Cecelia Ahern",
        "slug": "cecelia-ahern",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/cecelia-ahern"
      },
      "book": {
        "title": "PS Kocham Cię",
        "slug": "ps-kocham-cie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/cecelia-ahern/ps-kocham-cie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "żałoba",
          "slug": "zaloba",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaloba"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/PS_Kocham_ci%C4%99_(powie%C5%9B%C4%87)#M",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:36"
    },
    {
      "id": "e2a54794-bfc6-4cf7-9ea7-626ba4cd48d4",
      "slug": "przyjal-sie-zwyczaj",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marcel-proust/nie-ma-albertyny/przyjal-sie-zwyczaj",
      "text": "Przyjął się zwyczaj nieprzypominania go nawet przy wyrażeniach, których często używał, przy prezentach, które od niego pochodziły, i właśnie istota mająca obowiązek odmłodzić – jeżeli nie uwiecznić – pamięć o nim przyspieszała o doprowadzała do końca dzieło śmierci i zapomnienia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Marcel Proust",
        "slug": "marcel-proust",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marcel-proust"
      },
      "book": {
        "title": "Nie ma Albertyny",
        "slug": "nie-ma-albertyny",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marcel-proust/nie-ma-albertyny"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zapominanie",
          "slug": "zapominanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zapominanie"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/W_poszukiwaniu_straconego_czasu#Tom_VI_%E2%80%93_Nie_ma_Albertyny",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:27"
    },
    {
      "id": "75ac0e82-f3c0-48df-bad5-42a5010fcca1",
      "slug": "umarli-prowadza-zywych",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/niezglebiony-zamysl/umarli-prowadza-zywych",
      "text": "Umarli prowadzą żywych za rękę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Isabel Allende",
        "slug": "isabel-allende",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende"
      },
      "book": {
        "title": "Niezgłębiony zamysł",
        "slug": "niezglebiony-zamysl",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/niezglebiony-zamysl"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Niezg%C5%82%C4%99biony_zamys%C5%82",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:52"
    },
    {
      "id": "076b2243-50bc-483f-b8fb-71ba8bd67b26",
      "slug": "smierci-nie-ma-ludzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/eva-luna/smierci-nie-ma-ludzie",
      "text": "Śmierci nie ma (…). Ludzie umierają tylko wtedy, gdy się o nich zapomina (…) – Jeśli mnie nie zapomnisz, zawsze będę z tobą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Isabel Allende",
        "slug": "isabel-allende",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende"
      },
      "book": {
        "title": "Eva Luna",
        "slug": "eva-luna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/eva-luna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Isabel_Allende#Eva_Luna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:47"
    },
    {
      "id": "69386dc2-c78c-48dd-a385-b9aa4801192f",
      "slug": "zmarli-sa-niewidzialni",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/corka-fortuny/zmarli-sa-niewidzialni",
      "text": "Zmarli są niewidzialni, ale nie są nieobecni.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Isabel Allende",
        "slug": "isabel-allende",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende"
      },
      "book": {
        "title": "Córka fortuny",
        "slug": "corka-fortuny",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/corka-fortuny"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "nieobecność",
          "slug": "nieobecnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nieobecnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/C%C3%B3rka_fortuny#Z",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:45"
    },
    {
      "id": "e34a5128-d955-44eb-a101-2dab9db61c68",
      "slug": "co-ci-w-ogole",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-stasiuk/grochow/co-ci-w-ogole",
      "text": "Co ci w ogóle przyszło do głowy z tym spaleniem? Że co? Że to tak ładnie, że nic nie zostaje, tylko duch się będzie unosił w przestrzeniach nieskończonych? Że nie oddasz swojego wychudzonego ciała na rozkład, żeby powoli weszło w ziemię? Szkielet zaś żyłby wiecznie. I przyciągał myśli, ożywiał pamięć. Przecież wciąż jesteśmy dzicy i potrzebujemy totemów, potrzebujemy fetyszy. Myśl musi czegoś dotykać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Stasiuk",
        "slug": "andrzej-stasiuk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-stasiuk"
      },
      "book": {
        "title": "Grochów",
        "slug": "grochow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-stasiuk/grochow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "symbole",
          "slug": "symbole",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/symbole"
        },
        {
          "name": "pogrzeb",
          "slug": "pogrzeb",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pogrzeb"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Stasiuk#Groch%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:40"
    },
    {
      "id": "47ad2767-5397-4e70-81e7-4c84d1cd9fd2",
      "slug": "drobiazgi-przypominajace-zmarla",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-grisham/raport-pelikana/drobiazgi-przypominajace-zmarla",
      "text": "Drobiazgi, przypominające zmarłą osobę, na dłuższą metę są czymś miłym, w czasie trwania żałoby pogłębiają jednak tylko cierpienie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Grisham",
        "slug": "john-grisham",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-grisham"
      },
      "book": {
        "title": "Raport Pelikana",
        "slug": "raport-pelikana",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-grisham/raport-pelikana"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "żałoba",
          "slug": "zaloba",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaloba"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/John_Grisham#Raport_Pelikana_(1992)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:00"
    },
    {
      "id": "b59e07c3-246b-4281-b2d7-9aaa55d7ca96",
      "slug": "jesli-zmarli-zyja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/simon-beckett/zapisane-w-kosciach/jesli-zmarli-zyja",
      "text": "Jeśli zmarli żyją dalej, to tylko w naszych umysłach i sercach.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Simon Beckett",
        "slug": "simon-beckett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/simon-beckett"
      },
      "book": {
        "title": "Zapisane w kościach",
        "slug": "zapisane-w-kosciach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/simon-beckett/zapisane-w-kosciach"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Simon_Beckett#Zapisane_w_ko%C5%9Bciach_(2007)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:59"
    },
    {
      "id": "cd97dd99-92aa-46cf-b31c-a78f036bea70",
      "slug": "i-nie-przebaczaj",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-herbert/pan-cogito/i-nie-przebaczaj",
      "text": "i nie przebaczaj zaiste nie w twojej mocy\n\nprzebaczać w imieniu tych których zdradzono o świcie",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Herbert",
        "slug": "zbigniew-herbert",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-herbert"
      },
      "book": {
        "title": "Pan Cogito",
        "slug": "pan-cogito",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-herbert/pan-cogito"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przebaczenie",
          "slug": "przebaczenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przebaczenie"
        },
        {
          "name": "zdrada",
          "slug": "zdrada",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zdrada"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pan_Cogito",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:49"
    },
    {
      "id": "a01e20c2-906b-41bb-bcd2-0801d7521922",
      "slug": "jesli-ktos-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom/jeszcze-jeden-dzien/jesli-ktos-jest",
      "text": "Jeśli ktoś jest w twoim sercu, nigdy tak naprawdę nie odchodzi. I może do ciebie wrócić, nawet w mało prawdopodobnych sytuacjach.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mitch Albom",
        "slug": "mitch-albom",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom"
      },
      "book": {
        "title": "Jeszcze jeden dzień",
        "slug": "jeszcze-jeden-dzien",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom/jeszcze-jeden-dzien"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 162,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jeszcze_jeden_dzie%C5%84",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:42"
    },
    {
      "id": "845968ab-a640-4955-8155-4683acecd6b3",
      "slug": "kiedy-ukazuje-ci-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom/jeszcze-jeden-dzien/kiedy-ukazuje-ci-sie",
      "text": "Kiedy ukazuje ci się zmarła bliska osoba, walczy z tym umysł, nie serce.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mitch Albom",
        "slug": "mitch-albom",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom"
      },
      "book": {
        "title": "Jeszcze jeden dzień",
        "slug": "jeszcze-jeden-dzien",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom/jeszcze-jeden-dzien"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 89,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "żałoba",
          "slug": "zaloba",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaloba"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jeszcze_jeden_dzie%C5%84",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:42"
    },
    {
      "id": "8e2915ff-59ae-4733-b1d5-718cccb01796",
      "slug": "ale-czyz-kazda",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom/jeszcze-jeden-dzien/ale-czyz-kazda",
      "text": "Ale czyż każda historia rodzinna nie jest historią o duchach? Dzielenie się opowieściami o tych, co odeszli, pozwala nam zatrzymać ich przy sobie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mitch Albom",
        "slug": "mitch-albom",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom"
      },
      "book": {
        "title": "Jeszcze jeden dzień",
        "slug": "jeszcze-jeden-dzien",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mitch-albom/jeszcze-jeden-dzien"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 220,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "rodzina",
          "slug": "rodzina",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rodzina"
        },
        {
          "name": "opowiadanie historii",
          "slug": "opowiadanie-historii",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/opowiadanie-historii"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jeszcze_jeden_dzie%C5%84",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:41"
    },
    {
      "id": "424931c8-b5da-4112-9e5c-8c77de991d38",
      "slug": "im-jasniej-czlowiek",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-r-r-martin/gra-o-tron/im-jasniej-czlowiek",
      "text": "Im jaśniej człowiek płonął za życia, tym mocniej jego gwiazda świeci w ciemności.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George R. R. Martin",
        "slug": "george-r-r-martin",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-r-r-martin"
      },
      "book": {
        "title": "Gra o tron",
        "slug": "gra-o-tron",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-r-r-martin/gra-o-tron"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 771,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gra_o_tron_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:07"
    },
    {
      "id": "58178268-bb53-468b-a3d7-086efb8c5462",
      "slug": "potrzeba-zapewnienia-spokoju",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety/potrzeba-zapewnienia-spokoju",
      "text": "Potrzeba zapewnienia spokoju zmarłym jest bardzo silna we wszystkich kulturach na świecie. Chińczycy palą na pogrzebach papierowe pieniądze, żeby zmarły był bogaty, kiedy znajdzie się w niebie. Na Nowej Gwinei smaruje się zwłoki błotem i popiołem, żeby ciało łatwiej mogło powrócić do ziemi, z której powstało. A jakie słowa wyryte są na chrześcijańskich nagrobkach? „Spoczywaj w pokoju”. To jest ważne, nawet jeśli wcale tego nie rozumiemy. To jest instynktowne. Wiemy, że kiedy nasi najbliżsi umierają, doświadczają po śmierci przeżyć krańcowo odmiennych od tego, co znali za życia, w sensie fizycznym i psychicznym, toteż odczuwamy silną potrzebę, żeby ich chronić, żeby nimi pokierować, żeby zapewnić im bezpieczeństwo. Dlaczego reagujemy w ten sposób? Logicznie biorąc to absurd. Ale może w dawnych czasach zmarłym groziło bardziej jawne niebezpieczeństwo, może rytuał pogrzebowy stanowił istotny i zrozumiały środek ostrożności przeciw zagrożeniu, któremu musieli stawić czoło, zanim mogli odejść na wieczny odpoczynek?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Graham Masterton",
        "slug": "graham-masterton",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton"
      },
      "book": {
        "title": "Wyklęty",
        "slug": "wyklety",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "pogrzeb",
          "slug": "pogrzeb",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pogrzeb"
        },
        {
          "name": "rytuały",
          "slug": "rytualy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rytualy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Graham_Masterton#Wykl%C4%99ty_(1983)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:02"
    },
    {
      "id": "9404a172-85d3-45af-88cf-5d6c10b307ae",
      "slug": "przemijamy-stare-ustepuje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/rafal-kosik/felix-net-i-nika-oraz-pulapka-niesmiertelnosci/przemijamy-stare-ustepuje",
      "text": "Przemijamy. Stare ustępuje miejsca nowemu, w ten sposób świat posuwa się naprzód. Ale pamiętajmy o tych, którzy odchodzą – ta pamięć daje im nieśmiertelność.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Rafał Kosik",
        "slug": "rafal-kosik",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/rafal-kosik"
      },
      "book": {
        "title": "Felix, Net i Nika oraz Pułapka Nieśmiertelności",
        "slug": "felix-net-i-nika-oraz-pulapka-niesmiertelnosci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/rafal-kosik/felix-net-i-nika-oraz-pulapka-niesmiertelnosci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "nieśmiertelność",
          "slug": "niesmiertelnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niesmiertelnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Felix,_Net_i_Nika#Felix,_Net_i_Nika_oraz_Pu%C5%82apka_Nie%C5%9Bmiertelno%C5%9Bci_(2007)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:52"
    },
    {
      "id": "0251d4f2-ea4e-4e49-8bea-f3361c71d0db",
      "slug": "smierc-ma-w-sobie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru/smierc-ma-w-sobie",
      "text": "Śmierć ma w sobie coś takiego, że w każdym wzbudza wrażliwość. Stojąc przy trumnie, wszyscy widzimy tylko to, co dobre, lub to, co zobaczyć chcemy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Carlos Ruiz Zafón",
        "slug": "carlos-ruiz-zafon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon"
      },
      "book": {
        "title": "Cień wiatru",
        "slug": "cien-wiatru",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "pogrzeb",
          "slug": "pogrzeb",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pogrzeb"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Cie%C5%84_wiatru#%C5%9A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:29"
    },
    {
      "id": "f056f607-3588-40a9-869f-b65d5afe71c3",
      "slug": "poki-ktos-nas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru/poki-ktos-nas",
      "text": "Póki ktoś nas pamięta, wciąż żyjemy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Carlos Ruiz Zafón",
        "slug": "carlos-ruiz-zafon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon"
      },
      "book": {
        "title": "Cień wiatru",
        "slug": "cien-wiatru",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Cie%C5%84_wiatru#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:28"
    },
    {
      "id": "828a7202-69f9-46b7-9df2-6e36079cc573",
      "slug": "piesni-umarlych-to-lamenty",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini/najstarszy/piesni-umarlych-to-lamenty",
      "text": "Pieśni umarłych to lamenty żywych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Christopher Paolini",
        "slug": "christopher-paolini",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini"
      },
      "book": {
        "title": "Najstarszy",
        "slug": "najstarszy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini/najstarszy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "żałoba",
          "slug": "zaloba",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaloba"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Najstarszy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:22"
    },
    {
      "id": "9649cd39-baf0-49ff-8cd4-04b48cb84f3f",
      "slug": "ci-ktorzy-kochaja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini/eragon/ci-ktorzy-kochaja",
      "text": "Ci, którzy kochają ból i cierpienie innych. Mają wiele twarzy, wiele masek, ale tylko jedno wspólne miano: zło. Nie da się go zrozumieć. Możemy jedynie opłakiwać ofiary i uczcić ich pamięć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Christopher Paolini",
        "slug": "christopher-paolini",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini"
      },
      "book": {
        "title": "Eragon",
        "slug": "eragon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini/eragon"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "okrucieństwo",
          "slug": "okrucienstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/okrucienstwo"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Eragon",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:21"
    },
    {
      "id": "9a496588-1870-4930-89f6-365155c6c918",
      "slug": "najwazniejszy-jest-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta/najwazniejszy-jest-nie",
      "text": "Najważniejszy jest nie grób, lecz pamięć szeryfie (…) To liczy się najbardziej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Marzenie Celta",
        "slug": "marzenie-celta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Marzenie_Celta#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:53"
    },
    {
      "id": "eac8ab0e-9ad4-4c1a-ab47-e489c3a9016d",
      "slug": "bog-widzi-wszystko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isaac-bashevis-singer/sztukmistrz-z-lublina/bog-widzi-wszystko",
      "text": "Bóg widzi wszystko. Stale są tu z nami dusze zmarłych i patrzą na postępki swoich bliskich.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Isaac Bashevis Singer",
        "slug": "isaac-bashevis-singer",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isaac-bashevis-singer"
      },
      "book": {
        "title": "Sztukmistrz z Lublina",
        "slug": "sztukmistrz-z-lublina",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isaac-bashevis-singer/sztukmistrz-z-lublina"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "życie po śmierci",
          "slug": "zycie-po-smierci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie-po-smierci"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Sztukmistrz_z_Lublina",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:45"
    },
    {
      "id": "9cc2ec82-535a-42e6-b9f3-575e43c96e88",
      "slug": "a-na-niebie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiktor-suworow/akwarium/a-na-niebie",
      "text": "A na niebie gwiazdy gasną. Znikają cicho, bez słowa pożegnania, jak z naszego życia odchodzą ludzie, których wspomnienie przeszywa słodkim bólem nasze czerstwe dusze.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wiktor Suworow",
        "slug": "wiktor-suworow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiktor-suworow"
      },
      "book": {
        "title": "Akwarium",
        "slug": "akwarium",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiktor-suworow/akwarium"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strata",
          "slug": "strata",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strata"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "gwiazdy",
          "slug": "gwiazdy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/gwiazdy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wiktor_Suworow#Akwarium",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:08"
    },
    {
      "id": "80fe5d64-2933-4819-9ae1-a464f932aced",
      "slug": "wolno-nam-gdy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/mini-wyklady-o-maxi-sprawach/wolno-nam-gdy",
      "text": "Wolno nam, gdy jest powód, mówić o zmarłym źle, ale gdy się przyzwyczaimy wszyscy do tego, że ich materialne szczątki są jak kamień przydrożny, bezosobowe, rzeczowe, bez żadnego odniesienia do naszego życia duchowego, choćby czasem mogły się przydać, grozi nam, że również żyjących będziemy traktować jako przedmioty wymienialne. I to byłby kres naszej kultury.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Mini-wykłady o maxi-sprawach",
        "slug": "mini-wyklady-o-maxi-sprawach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/mini-wyklady-o-maxi-sprawach"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "uprzedmiotowienie",
          "slug": "uprzedmiotowienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/uprzedmiotowienie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Mini_wyk%C5%82ady_o_maxi_sprawach_(1997%E2%80%932003)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:34"
    },
    {
      "id": "eb58f482-0b3e-45c8-a015-5e8404b77c22",
      "slug": "oczy-matki-wszystko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-rozewicz/matka-odchodzi/oczy-matki-wszystko",
      "text": "Oczy matki wszystko widzące patrzą na urodziny patrzą przez całe życie i patrzą po śmierci z „tamtego świata”.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Tadeusz Różewicz",
        "slug": "tadeusz-rozewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-rozewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Matka odchodzi",
        "slug": "matka-odchodzi",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-rozewicz/matka-odchodzi"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "matka",
          "slug": "matka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/matka"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tadeusz_R%C3%B3%C5%BCewicz#Matka_odchodzi",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:21"
    },
    {
      "id": "e9cc5cf9-ce55-4cd3-9fbf-772afe78ab5e",
      "slug": "czasem-w-nocy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-rozewicz/matka-odchodzi/czasem-w-nocy",
      "text": "Czasem w nocy przebudzony przez senne strachy i upiory ratowałem się myślą pragnieniem „będę poetą” przepędzę upiory ciemność śmierć... Wejdę w światło poezji, muzykę poezji, Ciszę. Teraz kiedy piszę te słowa spokojne uważne oczy Matki spoczywają na mnie. Patrzy na mnie z „tamtego świata” z tamtej strony w którą ja nie wierzę. Na świecie znów się toczy wojna. Jedna ze stu jakie toczą się bez przerwy od końca II wojny światowej aż po dzień dzisiejszy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Tadeusz Różewicz",
        "slug": "tadeusz-rozewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-rozewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Matka odchodzi",
        "slug": "matka-odchodzi",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-rozewicz/matka-odchodzi"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "poezja",
          "slug": "poezja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/poezja"
        },
        {
          "name": "matka",
          "slug": "matka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/matka"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Matka_odchodzi",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:21"
    },
    {
      "id": "768df2bb-9569-477b-b753-fec2f0fdc174",
      "slug": "nikt-nie-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/kosiarz/nikt-nie-jest",
      "text": "Nikt nie jest ostatecznie martwy, dopóki nie uspokoją się zmarszczki, jakie wzbudził na powierzchni rzeczywistości – dopóki zegar przez niego nakręcony nie stanie, dopóki wino przez nią nastawione nie dokończy fermentacji, dopóki plon, jaki zasiał, nie zostanie zebrany.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Kosiarz",
        "slug": "kosiarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/kosiarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kosiarz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:51"
    },
    {
      "id": "b198d65b-8635-4a86-94e1-bd1046bdb479",
      "slug": "kiedy-umiera-jakas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/salvador-dali/dziennik-geniusza/kiedy-umiera-jakas",
      "text": "Kiedy umiera jakaś bardzo ważna lub nawet nie tak ważna osoba, doznaję gwałtownego, osobliwego, a zarazem kojącego uczucia, że ów zmarły całkowicie zasymilował się ze światem Dalego, gdyż odtąd czuwać będzie nad mym rodzącym się dziełem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Salvador Dalí",
        "slug": "salvador-dali",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/salvador-dali"
      },
      "book": {
        "title": "Dziennik geniusza",
        "slug": "dziennik-geniusza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/salvador-dali/dziennik-geniusza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sztuka",
          "slug": "sztuka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sztuka"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Salvador_Dal%C3%AD#Dziennik_geniusza",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:39"
    },
    {
      "id": "72512a81-e2ae-4800-bafd-c4d1df8afb17",
      "slug": "przechodniu-wyjmij-z-teczki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/sol/przechodniu-wyjmij-z-teczki",
      "text": "Przechodniu, wyjmij z teczki mózg elektronowy\n\ni nad losem Szymborskiej podumaj przez chwilę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wisława Szymborska",
        "slug": "wislawa-szymborska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska"
      },
      "book": {
        "title": "Sól",
        "slug": "sol",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/sol"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wis%C5%82awa_Szymborska#Tom_S%C3%B3l_(1962)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:24"
    },
    {
      "id": "e47c7e5d-f44a-4e3c-9f75-f973c2135ff8",
      "slug": "sni-mi-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/chwila/sni-mi-sie",
      "text": "Śni mi sie, że się budzę,\n\nbo słyszę telefon.\n\nŚni mi się pewność,\n\nże dzwoni umarły.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wisława Szymborska",
        "slug": "wislawa-szymborska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska"
      },
      "book": {
        "title": "Chwila",
        "slug": "chwila",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/chwila"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sny",
          "slug": "sny",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sny"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Chwila_(tom_poetycki)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:23"
    },
    {
      "id": "29a025c0-71d7-44b7-868b-8e6fd4c28160",
      "slug": "kazda-piedz-ziemi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/nikos-kazantzakis/grek-zorba/kazda-piedz-ziemi",
      "text": "Każda piędź ziemi, po której [...] stąpasz, jest grobem, z którego dochodzi cię jęk umarłych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Nikos Kazantzakis",
        "slug": "nikos-kazantzakis",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/nikos-kazantzakis"
      },
      "book": {
        "title": "Grek Zorba",
        "slug": "grek-zorba",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/nikos-kazantzakis/grek-zorba"
      },
      "character": "Narrator",
      "chapter": "15",
      "chapter_parent": null,
      "page": 175,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-19T20:09:17"
    },
    {
      "id": "5cd08c35-a257-497f-a11b-6f19eaac5c80",
      "slug": "umarli-czesto-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/oscar-wilde/portret-doriana-graya/umarli-czesto-nie",
      "text": "Umarli często nie chcą odejść.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Oscar Wilde",
        "slug": "oscar-wilde",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/oscar-wilde"
      },
      "book": {
        "title": "Portret Doriana Graya",
        "slug": "portret-doriana-graya",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/oscar-wilde/portret-doriana-graya"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 131,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-18T18:19:05"
    },
    {
      "id": "afc2008d-04b7-45df-b9eb-51626df1e157",
      "slug": "i-jedynego-pragnienia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustaw-herling-grudzinski/inny-swiat/i-jedynego-pragnienia",
      "text": "[...] i jedynego pragnienia, jakie odczuwa podświadomie każdy człowiek – przetrwania w pamięci innych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gustaw Herling-Grudziński",
        "slug": "gustaw-herling-grudzinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustaw-herling-grudzinski"
      },
      "book": {
        "title": "Inny Świat",
        "slug": "inny-swiat",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustaw-herling-grudzinski/inny-swiat"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Część 2: Krzyki nocne",
      "chapter_parent": null,
      "page": 230,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-10T23:09:11"
    },
    {
      "id": "d4c8ece3-beaf-468a-b279-5e65fae0f0a1",
      "slug": "kazdy-czlowiek-nawet",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/rytm-zycia/kazdy-czlowiek-nawet",
      "text": "Każdy człowiek, nawet najskromniejszy, zostawia ślad po sobie. Nie da się więc człowieka zamknąć w granicach jego narodzin i śmierci; jego życie zahacza o przeszłość i sięga w przyszłość.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Antoni Kępiński",
        "slug": "antoni-kepinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski"
      },
      "book": {
        "title": "Rytm życia",
        "slug": "rytm-zycia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/rytm-zycia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-09T15:10:40"
    },
    {
      "id": "4d66d43a-276e-4586-8fab-c9204c03c7e9",
      "slug": "utarlo-sie-ze-o-zmarlych",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/agatha-christie/morderstwo-w-mezopotamii/utarlo-sie-ze-o-zmarlych",
      "text": "Utarło się, że o zmarłych nie należy mówić źle. Uważam, że to głupi obyczaj. Prawda zawsze pozostaje prawdą. Lepiej już nie mówić źle o żywych, ponieważ można im wyrządzić krzywdę. Ale zmarłym nic już nie zaszkodzi. Natomiast zło, które za życia wyrządzili innym, nie da się już wymazać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Agatha Christie",
        "slug": "agatha-christie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/agatha-christie"
      },
      "book": {
        "title": "Morderstwo w Mezopotamii",
        "slug": "morderstwo-w-mezopotamii",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/agatha-christie/morderstwo-w-mezopotamii"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-04T21:57:03"
    },
    {
      "id": "8e0dbf47-9eee-4006-ad7e-26d92c1b4eab",
      "slug": "umarli-zrobili-juz",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/rook/umarli-zrobili-juz",
      "text": "Umarli zrobili już wszystko, co mieli do zrobienia. Możemy szanować ich osiągnięcia, ale jaki sens ma krytykowanie ich niepowodzeń, skoro już nigdy nie będą mieli okazji za nie przeprosić ani ich naprawić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Graham Masterton",
        "slug": "graham-masterton",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton"
      },
      "book": {
        "title": "Rook",
        "slug": "rook",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/rook"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "krytyka",
          "slug": "krytyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/krytyka"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-04T18:34:21"
    },
    {
      "id": "8d789fd2-6485-4dd9-9db9-7ee27c7bf959",
      "slug": "zywym-winnismy-szacunek",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/rook/zywym-winnismy-szacunek",
      "text": "Żywym winniśmy szacunek, ale martwym wyłącznie prawdę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Graham Masterton",
        "slug": "graham-masterton",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton"
      },
      "book": {
        "title": "Rook",
        "slug": "rook",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/rook"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "szacunek",
          "slug": "szacunek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szacunek"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-04T18:34:05"
    },
    {
      "id": "a5687017-2989-4100-897b-ee581ce5a37f",
      "slug": "co-sie-nagadasz",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zyta-rudzka/ten-sie-smieje-kto-ma-zeby/co-sie-nagadasz",
      "text": "Co się nagadasz z umarłym, nadyskutujesz, nakłócisz, nawypraszasz. Do rękoczynów dojdzie, wygrasz, a żadnej ugody umarły nie dotrzyma. Zakaz zbliżania umarłego do żywego nie obowiązuje.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zyta Rudzka",
        "slug": "zyta-rudzka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zyta-rudzka"
      },
      "book": {
        "title": "Ten się śmieje, kto ma zęby",
        "slug": "ten-sie-smieje-kto-ma-zeby",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zyta-rudzka/ten-sie-smieje-kto-ma-zeby"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-03T22:03:49"
    },
    {
      "id": "c232db85-aee0-41cc-9b07-f364e65e3df0",
      "slug": "jezeli-ktos-umarl",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jd-salinger/buszujacy-w-zbozu/jezeli-ktos-umarl",
      "text": "[...] jeżeli ktoś umarł, to jeszcze nie powód, żeby go przestać lubić, zwłaszcza jeżeli to był ktoś tysiąc razy sympatyczniejszy niż inne znajome osoby, które żyją.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "J.D. Salinger",
        "slug": "jd-salinger",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jd-salinger"
      },
      "book": {
        "title": "Buszujący W Zbożu",
        "slug": "buszujacy-w-zbozu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jd-salinger/buszujacy-w-zbozu"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział 22",
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-07-12T10:41:59"
    },
    {
      "id": "5062c44d-43ba-4946-ad0b-8f90463e12fd",
      "slug": "bo-czymze-bylby-czlowiek-ogolocony-z-radosci-innych",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wieslaw-mysliwski/nagi-sad/bo-czymze-bylby-czlowiek-ogolocony-z-radosci-innych",
      "text": "Bo czymże byłby człowiek ogołocony z radości innych, z ich pragnień, bólów, z ich myśli i niedoczekań, z ich potępienia, czy nawet pogardy. Dzięki płomieniom nawet słoma może stać się ogniskiem. Dzięki innym nasze życie przedtużone zostaje o ich pamięć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wiesław Myśliwski",
        "slug": "wieslaw-mysliwski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wieslaw-mysliwski"
      },
      "book": {
        "title": "Nagi sad",
        "slug": "nagi-sad",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wieslaw-mysliwski/nagi-sad"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział 2",
      "chapter_parent": null,
      "page": 47,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-03-26T09:42:19"
    }
  ]
}
