{
  "type": "topic",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "name": "kultura",
  "slug": "kultura",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura",
  "heading": "Cytaty o kulturze",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura.md",
  "quotes_count": 85,
  "authors_count": 52,
  "parent": {
    "name": "społeczeństwo",
    "slug": "spoleczenstwo",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo",
    "heading": "Cytaty o społeczeństwie"
  },
  "children": [],
  "quotes": [
    {
      "id": "7418b7ce-f63e-4578-a8bb-22843cd28509",
      "slug": "przez-prawie-siedem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/merlin-sheldrake/strzepki-zycia/przez-prawie-siedem",
      "text": "Przez prawie siedem dekad LSD wywoływało w nas oszołomienie, konfuzję, zapał ewangelizacyjny, panikę moralną i wszystko pomiędzy. Przesączając się przez XX wiek, przyczyniło się do powstania niezatartej spuścizny kulturowej, którą jeszcze długo będziemy usiłowali zrozumieć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Merlin Sheldrake",
        "slug": "merlin-sheldrake",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/merlin-sheldrake"
      },
      "book": {
        "title": "Strzępki życia",
        "slug": "strzepki-zycia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/merlin-sheldrake/strzepki-zycia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 145,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "narkotyki",
          "slug": "narkotyki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/narkotyki"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Merlin_Sheldrake#Strz%C4%99pki_%C5%BCycia._O_tym,_jak_grzyby_tworz%C4%85_nasz_%C5%9Bwiat,_zmieniaj%C4%85_nasz_umys%C5%82_i_kszta%C5%82tuj%C4%85_nasz%C4%85_przysz%C5%82o%C5%9B%C4%87.",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:31"
    },
    {
      "id": "b7cea009-3cb1-49da-b551-949cd36b7f63",
      "slug": "w-naszej-kulturze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karen-horney/neurotyczna-osobowosc-naszych-czasow/w-naszej-kulturze",
      "text": "W naszej kulturze sposobem obrony przed bezradnością i nieważnością może być dążenie do posiadania, ponieważ właśnie bogactwo zapewnia często władzę i prestiż. Nieracjonalna pogoń za posiadaniem jest u nas tak powszechna, że jedynie dokonując porównań z innymi kulturami zdajemy sobie sprawę z tego, że nie jest to instynkt ogólnoludzki – ani w postaci instynktu nabywania, ani w postaci sublimacji popędów biologicznych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Karen Horney",
        "slug": "karen-horney",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karen-horney"
      },
      "book": {
        "title": "Neurotyczna osobowość naszych czasów",
        "slug": "neurotyczna-osobowosc-naszych-czasow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karen-horney/neurotyczna-osobowosc-naszych-czasow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 121,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "bezradność",
          "slug": "bezradnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bezradnosc"
        },
        {
          "name": "chciwość",
          "slug": "chciwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chciwosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Karen_Horney#Neurotyczna_osobowo%C5%9B%C4%87_naszych_czas%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:26"
    },
    {
      "id": "e76dc652-bfe7-443d-8176-9e6cfb38ebbf",
      "slug": "kultury-wzajemnie-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kazimierz-grochmalski/zanim-opadnie-kurtyna-esej-pisany-wierszem/kultury-wzajemnie-sie",
      "text": "Kultury wzajemnie się dopełniają.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kazimierz Grochmalski",
        "slug": "kazimierz-grochmalski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kazimierz-grochmalski"
      },
      "book": {
        "title": "Zanim opadnie kurtyna. Esej pisany wierszem",
        "slug": "zanim-opadnie-kurtyna-esej-pisany-wierszem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kazimierz-grochmalski/zanim-opadnie-kurtyna-esej-pisany-wierszem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 30,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kazimierz_Grochmalski#Zanim_opadnie_kurtyna._Esej_pisany_wierszem_(2021)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:22"
    },
    {
      "id": "03312516-fbc0-4f2d-ad5f-8683ba756c4d",
      "slug": "zazarte-spory-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mordechaj-canin/przez-ruiny-i-zgliszcza-podroz-po-stu-zgladzonych-gminach-zydowskich-w-polsce/zazarte-spory-tylko",
      "text": "Zażarte spory tylko wzmacniały żydowską kulturę, rozkwitała coraz bujniej. Co powstał nowy związek, to zakładano w mieście nową bibliotekę. Zwalczały się jakieś partie – powstawały nowe szkoły.\n\nMiędzyrzeccy Żydzi wiedzieli, że jedność panuje tylko na cmentarzu, cicho jest tylko nad grobami. Wielkie wartości tworzą się w duchowym pojedynku, w starciu twórczych sił.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mordechaj Canin",
        "slug": "mordechaj-canin",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mordechaj-canin"
      },
      "book": {
        "title": "Przez ruiny i zgliszcza. Podróż po stu zgładzonych gminach żydowskich w Polsce",
        "slug": "przez-ruiny-i-zgliszcza-podroz-po-stu-zgladzonych-gminach-zydowskich-w-polsce",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mordechaj-canin/przez-ruiny-i-zgliszcza-podroz-po-stu-zgladzonych-gminach-zydowskich-w-polsce"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 175,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "konflikt wewnętrzny",
          "slug": "konflikt-wewnetrzny",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konflikt-wewnetrzny"
        },
        {
          "name": "judaizm",
          "slug": "judaizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/judaizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mordechaj_Canin#Przez_ruiny_i_zgliszcza",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:15"
    },
    {
      "id": "8daaefcf-48b2-406d-a109-f7abd0eeeca2",
      "slug": "osobiscie-kwalifikowalbym-siebie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wlodzimierz-herman/moj-dybuk-w-poszukiwaniu-tozsamosci-drogi-bezdroza-dygresje/osobiscie-kwalifikowalbym-siebie",
      "text": "Osobiście kwalifikowałbym siebie do kategorii zbliżonej do Żyd kulturowy, chociaż brzmi to może nieco komicznie. Jeden z mądrych rabinów kopenhaskich nazywa mnie i mnie podobnych, a tych jest większość w Danii, kultur-jøde, Żydem kulturowym, nie uważając tego za krytykę, stwierdzając po prostu fakt.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Włodzimierz Herman",
        "slug": "wlodzimierz-herman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wlodzimierz-herman"
      },
      "book": {
        "title": "Mój Dybuk. W poszukiwaniu tożsamości: drogi, bezdroża, dygresje",
        "slug": "moj-dybuk-w-poszukiwaniu-tozsamosci-drogi-bezdroza-dygresje",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wlodzimierz-herman/moj-dybuk-w-poszukiwaniu-tozsamosci-drogi-bezdroza-dygresje"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 101,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tożsamość",
          "slug": "tozsamosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tozsamosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "judaizm",
          "slug": "judaizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/judaizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/W%C5%82odzimierz_Herman#M%C3%B3j_dybuk._W_poszukiwaniu_to%C5%BCsamo%C5%9Bci:_drogi,_bezdro%C5%BCa,_dygresje",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:07"
    },
    {
      "id": "2c133155-1aee-46df-8a65-fac46782da9f",
      "slug": "jezeli-w-przyszlosci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/douglas-murray/przedziwna-smierc-europy/jezeli-w-przyszlosci",
      "text": "Jeżeli w przyszłości Europy Zachodniej nie ma miejsca dla kultury, która ją ukształtowała, to z całą pewnością zastąpią ją inne kultury i tradycje.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Douglas Murray",
        "slug": "douglas-murray",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/douglas-murray"
      },
      "book": {
        "title": "Przedziwna śmierć Europy",
        "slug": "przedziwna-smierc-europy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/douglas-murray/przedziwna-smierc-europy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 397,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Douglas_Murray#Przedziwna_%C5%9Bmier%C4%87_Europy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:03"
    },
    {
      "id": "070c3a46-8911-4680-bfa5-f359a3c4498a",
      "slug": "niektore-kultury-wschodu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-lysiak/francuska-sciezka/niektore-kultury-wschodu",
      "text": "Niektóre kultury Wschodu długo nie znały krzesła. Kultura europejska uczyniła zeń potrzebę fizjologiczną. To nie krzesła wynaleziono dla stołu, lecz odwrotnie, tak jak nie wynaleziono podniebienia dla ciastka z kremem. W obrębie tej kultury psom stawia się pomniki, bo wierne do śmierci, czemu nie krzesłom, których wierności po skonanie nic nie można zarzucić? Bo to martwe przedmioty? Hola! – nie nam, z naszą wiedzą siedzącą na inwalidzkim wózku decydować, co martwe, a co żyje! Do niedawna sądziliśmy, że rośliny nie czują.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Waldemar Łysiak",
        "slug": "waldemar-lysiak",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-lysiak"
      },
      "book": {
        "title": "Francuska ścieżka",
        "slug": "francuska-sciezka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-lysiak/francuska-sciezka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 284,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "przyroda",
          "slug": "przyroda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyroda"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Francuska_%C5%9Bcie%C5%BCka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:55"
    },
    {
      "id": "0be65c3d-7f1a-4aca-85fd-0d6b3eb06f06",
      "slug": "wszyscy-stanowimy-produkty",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mary-roach/sztywniak-osobliwe-zycie-nieboszczykow/wszyscy-stanowimy-produkty",
      "text": "Wszyscy stanowimy produkty naszego wychowania, naszej kultury, naszej potrzeby dostosowania się.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mary Roach",
        "slug": "mary-roach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mary-roach"
      },
      "book": {
        "title": "Sztywniak. Osobliwe życie nieboszczyków",
        "slug": "sztywniak-osobliwe-zycie-nieboszczykow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mary-roach/sztywniak-osobliwe-zycie-nieboszczykow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "konformizm",
          "slug": "konformizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konformizm"
        },
        {
          "name": "wychowanie",
          "slug": "wychowanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wychowanie"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Sztywniak._Osobliwe_%C5%BCycie_nieboszczyk%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:34"
    },
    {
      "id": "2f0b9afa-ea00-4536-ba20-a78fc959573e",
      "slug": "wspolczesny-czlowiek-zyje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tomasz-witkowski/przepedzcie-guru-ktorzy-radza-jak-zyc-i-inne-eseje/wspolczesny-czlowiek-zyje",
      "text": "Współczesny człowiek żyje iluzją omnipotentnego wpływu czynników kulturowych na otaczającą nas rzeczywistość. Te przekonania prowadzą cywilizację w wiele pułapek i ślepych dróg, z których często nie ma powrotu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Tomasz Witkowski",
        "slug": "tomasz-witkowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tomasz-witkowski"
      },
      "book": {
        "title": "Przepędźcie guru którzy radzą jak żyć i inne eseje",
        "slug": "przepedzcie-guru-ktorzy-radza-jak-zyc-i-inne-eseje",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tomasz-witkowski/przepedzcie-guru-ktorzy-radza-jak-zyc-i-inne-eseje"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 118,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "złudzenia",
          "slug": "zludzenia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zludzenia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tomasz_Witkowski#Przep%C4%99d%C5%BAcie_guru,_kt%C3%B3rzy_radz%C4%85_jak_%C5%BCy%C4%87_i_inne_eseje",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:09"
    },
    {
      "id": "e0d7eb6d-384c-4564-89fd-feeb53940226",
      "slug": "bylam-na-koncu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-bator/japonski-wachlarz/bylam-na-koncu",
      "text": "Byłam na końcu świata, wśród obcych kobiet i wychowanych w odmiennej kulturze – i byłam u siebie. „Czujesz, jak się rozprostowuje twoja dusza?”, spytała Yume i wyobraziłam sobie, że moja dusza wygląda jak suszony kwiat wiśni wrzucony do ciepłej wody, w której pod wpływem wilgoci pognieciony, bezkształtny pokurcz na nowo odzyskuje kształt.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Joanna Bator",
        "slug": "joanna-bator",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-bator"
      },
      "book": {
        "title": "Japoński wachlarz",
        "slug": "japonski-wachlarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-bator/japonski-wachlarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "dusza",
          "slug": "dusza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dusza"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "przynależność",
          "slug": "przynaleznosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przynaleznosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Joanna_Bator#Japo%C5%84ski_wachlarz_(2004)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:18"
    },
    {
      "id": "d2baf1e5-516b-496b-b854-235842e33252",
      "slug": "jednak-kiedy-spotyka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maciej-bennewicz/zycie-na-ziemi-poradnik-dla-kosmitow/jednak-kiedy-spotyka",
      "text": "Jednak kiedy spotyka się mieszkaniec peruwiańskiego Cusco z mieszkańcem Warszawy – niemal wszystko ich różni. Trzymanie czaszek swoich rodziców na kominku jest dla warszawiaka niemal tak samo dziwne, jak dla mieszkańca Cusco warszawski pośpiech i jednoczesne stanie w gigantycznych korkach.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maciej Bennewicz",
        "slug": "maciej-bennewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maciej-bennewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Życie na Ziemi. Poradnik dla kosmitów",
        "slug": "zycie-na-ziemi-poradnik-dla-kosmitow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maciej-bennewicz/zycie-na-ziemi-poradnik-dla-kosmitow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "odmienność",
          "slug": "odmiennosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odmiennosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maciej_Bennewicz#%C5%BBycie_na_Ziemi._Poradnik_dla_kosmit%C3%B3w_(2013)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:09"
    },
    {
      "id": "ae3cbf6e-11ba-4b2c-91a4-c5ba3b0f9dd1",
      "slug": "kto-stawia-sobie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki/okolo-kultu-mowy-ojczystej/kto-stawia-sobie",
      "text": "Kto stawia sobie za ideał mówić po polsku nie tylko byle jak, nie tylko nawet poprawnie, ale pięknie, strojnie, wyraziście, słowem z mocą – „fortiter”? Kto zdaje sobie sprawę z tego, że od opanowania mowy ojczystej zależy coś więcej, niż sama tylko łatwość poprawnego wyrażania się w mowie i w piśmie, że z niem związane jest całe opanowanie świata myśli, całe wyrobienie umysłowe, a co za tem idzie i zdolność oddziaływania na innych? Kto dostrzega, że tym ośrodkiem, koło którego winna się krystalizować cała kultura każdego narodu, nie może być co innego, jak kult mowy ojczystej?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Woroniecki",
        "slug": "jacek-woroniecki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki"
      },
      "book": {
        "title": "Około kultu mowy ojczystej",
        "slug": "okolo-kultu-mowy-ojczystej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki/okolo-kultu-mowy-ojczystej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 1,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "język polski",
          "slug": "jezyk-polski",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk-polski"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Woroniecki#Oko%C5%82o_kultu_mowy_ojczystej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:06"
    },
    {
      "id": "720d7872-6d50-4c61-9ffc-da031a99d493",
      "slug": "czas-juz-zrozumiec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki/okolo-kultu-mowy-ojczystej/czas-juz-zrozumiec",
      "text": "Czas już zrozumieć, że od tego, czem będzie dla nas język polski, zależnym się stanie cały poziom naszej kultury umysłowej, że Francja temu właśnie zawdzięcza swą niezaprzeczoną hegemonję duchową nad światem, że jest narodem najbardziej ceniącym swój język o najgruntowniej go posiadającym – a jeśli to promieniowanie nieco osłabło w ostatnich czasach, to dlatego, że się zaczęła sprzeniewierzać swym tradycjom szkolnym.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Woroniecki",
        "slug": "jacek-woroniecki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki"
      },
      "book": {
        "title": "Około kultu mowy ojczystej",
        "slug": "okolo-kultu-mowy-ojczystej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki/okolo-kultu-mowy-ojczystej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 38,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "język polski",
          "slug": "jezyk-polski",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk-polski"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Woroniecki#Oko%C5%82o_kultu_mowy_ojczystej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:06"
    },
    {
      "id": "63958d83-4e30-4fc4-b9c7-2cbf7d0392c1",
      "slug": "tyle-tylko-ze-dusza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gregory-david-roberts/shantaram/tyle-tylko-ze-dusza",
      "text": "Tyle tylko, że dusza nie zna kultury. Nie zna narodu. Nie ma koloru, akcentu ani tradycji. Dusza jest wieczna. Dusza jest jedna. A kiedy serce przeżywa chwilę prawdy i smutku, duszy nie da się uspokoić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gregory David Roberts",
        "slug": "gregory-david-roberts",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gregory-david-roberts"
      },
      "book": {
        "title": "Shantaram",
        "slug": "shantaram",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gregory-david-roberts/shantaram"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "smutek",
          "slug": "smutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smutek"
        },
        {
          "name": "dusza",
          "slug": "dusza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dusza"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gregory_David_Roberts#Shantaram",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:04"
    },
    {
      "id": "656ec009-10c6-4107-a3d5-17fce4a00cc2",
      "slug": "antykultura-nie-znosi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski/niech-wasza-mowa-bedzie-tak-tak-nie-nie/antykultura-nie-znosi",
      "text": "Antykultura nie znosi budowania i umacniania wspólnoty, rozmawiania i refleksji. Skupia się na wytwarzaniu sztucznych potrzeb, zapędzaniu ludzi do galerii handlowych i fast foodów, mnożenia sklepów internetowych i mediów społecznościowych, takich jak Twitter, Instagram i Facebook, które burzą tradycyjny porządek. Przejmując władzę nad ludźmi, prowadzą ich po równi pochyłej, na której bezpowrotnie tracą to, co jest jedyną rzeczywistą własnością każdego człowieka – czas. W przeszłości istniały rozmaite sposoby sprawowania \"rządu dusz\". Czyniono to gwałtem, siłą i przemocą, ale tamte ideologie okazały się nietrwałe. Współczesna kontrkultura, karmiona seksem, alkoholem, narkotykami i rock and rollem, wykreowała idoli i celebrytów, którzy topią swoje troski i materialny dobrobyt w dobieraniu kolejnych partnerów obojga płci i używkach. Ideologia zepsucia okazuje się skuteczniejsza niż dawne ideologie, bo zepsuty człowiek jest podobny do zepsutego owocu. Jego naprawa jest bardzo trudna i często wręcz niemożliwa, ponieważ on sam, nie widząc takiej potrzeby, traktuje swoją sytuację jako normalną. Gros ataków ideoloogicznych zmierza do zepsucia kobiet.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Waldemar Chrostowski",
        "slug": "waldemar-chrostowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski"
      },
      "book": {
        "title": "Niech wasza mowa będzie; tak, tak, nie, nie",
        "slug": "niech-wasza-mowa-bedzie-tak-tak-nie-nie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski/niech-wasza-mowa-bedzie-tak-tak-nie-nie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 406,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "konsumpcjonizm",
          "slug": "konsumpcjonizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konsumpcjonizm"
        },
        {
          "name": "internet",
          "slug": "internet",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/internet"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Waldemar_Chrostowski#Niech_wasza_mowa_b%C4%99dzie:_Tak,_tak,_nie,_nie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:48"
    },
    {
      "id": "72642ddc-b90f-4ae0-89af-1ac31eee8feb",
      "slug": "starzec-w-afryce",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernard-werber/imperium-mrowek/starzec-w-afryce",
      "text": "STARZEC: W Afryce głośniej opłakuje się zmarłego starca niż śmierć noworodka. Starzec zdobył liczne doświadczenia, z których korzystać mogła reszta plemienia. Noworodek natomiast, pożywszy krótko, nie zdaje sobie nawet sprawy ze swej śmierci.\n\nW Europie płacze się nad noworodkiem, wierząc, że z pewnością dokonałby w swym życiu wielkich czynów. Nie przywiązuje się za to wielkiej wagi do śmierci starca. Przecież już skorzystał z życia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bernard Werber",
        "slug": "bernard-werber",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernard-werber"
      },
      "book": {
        "title": "Imperium mrówek",
        "slug": "imperium-mrowek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernard-werber/imperium-mrowek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "starość",
          "slug": "starosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/starosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Imperium_mr%C3%B3wek",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:02"
    },
    {
      "id": "29e81234-388e-4b21-a254-d8bbacc56f08",
      "slug": "bylibyscie-zaskoczeni-widzac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robin-cook/uprowadzenie/bylibyscie-zaskoczeni-widzac",
      "text": "Bylibyście zaskoczeni, widząc, co odpadki potrafią powiedzieć o kulturze.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Robin Cook",
        "slug": "robin-cook",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robin-cook"
      },
      "book": {
        "title": "Uprowadzenie",
        "slug": "uprowadzenie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robin-cook/uprowadzenie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robin_Cook#Uprowadzenie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:36"
    },
    {
      "id": "31f424d8-a8ed-4206-bf7a-95fa2d700480",
      "slug": "kultura-skomputeryzowana-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek/kultura-skomputeryzowana-jest",
      "text": "Kultura skomputeryzowana jest również, z definicji, barbarzyńska. Istotą barbarzyństwa jest sprowadzenie kultury do prostej siły napędowej, która nie toleruje odchyleń ani konkurencji.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Friedman",
        "slug": "george-friedman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman"
      },
      "book": {
        "title": "Następne 100 lat. Prognoza na XXI wiek",
        "slug": "nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 80,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "technologia",
          "slug": "technologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/technologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/George_Friedman#Nast%C4%99pne_100_lat._Prognoza_na_XXI_wiek",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:37"
    },
    {
      "id": "e4a57ee6-49c9-4d6d-8290-e0fa0ac192c2",
      "slug": "smierc-nie-lezy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza/smierc-nie-lezy",
      "text": "Śmierć nie leży w naturze rzeczy – śmierć jest naturą rzeczy. Ale umiera tylko forma. Materia jest nieśmiertelna. Przez cały ten ciąg wypieranych stopniowo form, który nazywamy istnieniem, płynie swego rodzaju życie pozagrobowe. Możemy wyprowadzić najlepsze cechy dżentelmena wiktoriańskiego od średniowiecznych rycerzy bez skazy i preux chevaliers, jak również odnaleźć je u współczesnego dżentelmena, przedstawiciela gatunku zwanego przez nas naukowcami, w tym bowiem kierunku niewątpliwie skręciło łożysko rzeki. Innymi słowy, każdej kulturze, czy będzie ona zaprzeczeniem demokracji, czy też szczytem egalitaryzmu potrzebna jest swego rodzaju elita etyczna, skłonna do samokrytyki i przestrzegająca określonych norm postępowania, które mogą być czasem najzupełniej niezgodne z etyką i tym samym stają się w końcu przyczyną zagłady formy, chociaż ich ukryty cel jest słuszny – mają tworzyć pomost albo też fundament, aby funkcja dziejowa tej kultury wypełniona została jak najskuteczniej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Fowles",
        "slug": "john-fowles",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles"
      },
      "book": {
        "title": "Kochanica Francuza",
        "slug": "kochanica-francuza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "moralność",
          "slug": "moralnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/moralnosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kochanica_Francuza#%C5%9A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:26"
    },
    {
      "id": "13fd0c06-89c6-42dd-b078-e7d0b4fc605f",
      "slug": "to-co-bliskie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/to-co-bliskie",
      "text": "To, co bliskie, staje się obce, dzikie, niepojęte, otwiera przepaść, którą staramy się zasypać. Ale jest to niemożliwe. I tak właśnie trwa Słowiańszczyzna (…) Zdławiona, wyparta, lecz powracająca w delirycznej wizji grozy – jako kraina wampirów i bestii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 92,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "wyparcie",
          "slug": "wyparcie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyparcie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:22"
    },
    {
      "id": "8d6cb7a4-71e1-4a46-8003-6d16eb2ecd6a",
      "slug": "jesli-mierzyc-kulture",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/jesli-mierzyc-kulture",
      "text": "Jeśli mierzyć kulturę umiejętnością czytania i pisania rozpowszechnioną wśród mieszkańców (nie kleru), to trzeba przyznać kręgowi bizantyńsko-słowiańskiemu znacznie wyższe kwalifikacje niż Zachodowi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 221,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "edukacja",
          "slug": "edukacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/edukacja"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:21"
    },
    {
      "id": "76d8aacf-31bb-4fda-8cb7-0559287107b7",
      "slug": "romantycy-mieli-swiadomosc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/romantycy-mieli-swiadomosc",
      "text": "Romantycy mieli świadomość, że w przeszłości wydarzyła się jakaś katastrofa, która eksplodowała frenetycznymi obrazami grozy i zniszczenia. Niesamowita Słowiańszczyzna – obca i bliska zarazem – jest znakiem rozdarcia, stłumioną nieświadomością, stroną macierzystą, rodzimą, nie-łacińską. Wyparta Słowiańszczyzna mogła się pojawić pod postacią tajnego, ukrytego przed panem i księdzem obrzędu obcowania ludu z umarłymi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 28,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "wyparcie",
          "slug": "wyparcie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyparcie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:21"
    },
    {
      "id": "1a4d5c4b-f027-4816-b609-7c69fd80d4fe",
      "slug": "otoz-sadze-ze-podstawa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/otoz-sadze-ze-podstawa",
      "text": "Otóż sądzę, że podstawą humanistyki jest opowieść. Nie wystarczy coś zobaczyć, przeżyć lub nawet pojąć. Trzeba to jeszcze umieć opowiedzieć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 9,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "opowiadanie historii",
          "slug": "opowiadanie-historii",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/opowiadanie-historii"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:21"
    },
    {
      "id": "09912f90-a8e4-49f0-8b9f-1f526b54a919",
      "slug": "moze-postepujac-za-niektorymi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/moze-postepujac-za-niektorymi",
      "text": "Może, postępując za niektórymi romantykami, należy przypuścić, że wiele plemion słowiańskich zostało drogą podboju „źle ochrzczonych” i oderwanych siłą od swej dawnej kultury. W tym trzeba szukać ważnych przyczyn jakiegoś pęknięcia, jakiegoś poniżenia, jakiejś ułomności odczuwanej przez wieki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 15,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:21"
    },
    {
      "id": "23cf88ac-2909-425c-a3e6-862ae6d2b249",
      "slug": "obserwator-nigdy-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk/ucieczka/obserwator-nigdy-nie",
      "text": "Obserwator nigdy nie doświadcza tej samej kultury, co obserwowany.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Pilipiuk",
        "slug": "andrzej-pilipiuk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk"
      },
      "book": {
        "title": "Ucieczka",
        "slug": "ucieczka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk/ucieczka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Norweski_dziennik#Tom_pierwszy._Ucieczka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:10"
    },
    {
      "id": "54c5cad7-12a1-4140-a2d4-f3f16a1c1dee",
      "slug": "flamenco-to-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sonia-radunska/kartki-z-bialego-zeszytu/flamenco-to-nie",
      "text": "Flamenco to nie tylko dźwięki, to jest pewna filozofia życia, kultura, sposób myślenia, inna skala wartości, więc jeśli nie masz w sobie tych wszystkich elementów, nie możesz naprawdę rozumieć flamenco.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sonia Raduńska",
        "slug": "sonia-radunska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sonia-radunska"
      },
      "book": {
        "title": "Kartki z białego zeszytu",
        "slug": "kartki-z-bialego-zeszytu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sonia-radunska/kartki-z-bialego-zeszytu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "muzyka",
          "slug": "muzyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/muzyka"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "taniec",
          "slug": "taniec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/taniec"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Sonia_Radu%C5%84ska#Kartki_z_bia%C5%82ego_zeszytu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:58"
    },
    {
      "id": "f6b7f680-2c16-44c8-a463-31bb4baf6bb4",
      "slug": "wyksztalcenie-i-kultura",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sandor-marai/trzydziesci-srebrnikow/wyksztalcenie-i-kultura",
      "text": "Wykształcenie i kultura to zawsze też subtelna, wielowymiarowa zniewaga dla tych, którzy z jakiegoś powodu nie mogli zdobyć owego szczególnego stosunku do życia, owej radości życia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sándor Márai",
        "slug": "sandor-marai",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sandor-marai"
      },
      "book": {
        "title": "Trzydzieści srebrników",
        "slug": "trzydziesci-srebrnikow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sandor-marai/trzydziesci-srebrnikow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "edukacja",
          "slug": "edukacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/edukacja"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/S%C3%A1ndor_M%C3%A1rai#Trzydzie%C5%9Bci_srebrnik%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:54"
    },
    {
      "id": "16d7a7c7-3c0d-47e0-b91b-e80050286eba",
      "slug": "religia-kultura-polityka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/eduardo-mendoza/mauricio-czyli-wybory/religia-kultura-polityka",
      "text": "Religia, kultura, polityka, wszystko podlega kryteriom estetycznym. Harmonia, różnorodność, rytm oto rzeczy, które się liczą; treść jest mniej ważna.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Eduardo Mendoza",
        "slug": "eduardo-mendoza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/eduardo-mendoza"
      },
      "book": {
        "title": "Mauricio, czyli wybory",
        "slug": "mauricio-czyli-wybory",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/eduardo-mendoza/mauricio-czyli-wybory"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "piękno",
          "slug": "piekno",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/piekno"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mauricio,_czyli_wybory#R",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:41"
    },
    {
      "id": "3c747917-0d7f-4a41-ac60-61c774ff6cba",
      "slug": "mit-pracy-praca",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem/mit-pracy-praca",
      "text": "Mit pracy. Praca, praca… Ten mit pracy w naszej epoce jest morderczy. Praca, praca, pracujemy, pracuję… Ogłupia się ludzi pracą, stwarza się religię pracy, robi się z pracy cel – jedyny i prawdziwy. Chyba w żadnej epoce nie było tylu rzeczy „jedynych” i „prawdziwych” Mało tego: wszystkie najokropniejsze rodzaje pracy gloryfikuje się. Całe podejście naszej epoki do problemu pracy jest zboczone. I dziś zupełnie nie śmieję się i nie wykpiwam tego, że w roku 1936 Francja utworzyła „Ministerstwo Rozrywek” (Ministere de Loisirs) Mit pracy, zboczenie na punkcie pracy, doprowadziły do tego, że większość ludzi nie wie, co robić w wolnych chwilach. Pracować potrafi każdy, odpoczywać i nic nie robić – mało kto. Tymczasem kultura to także umiejętność „nic nie robienia”.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Bobkowski",
        "slug": "andrzej-bobkowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski"
      },
      "book": {
        "title": "Szkice piórkiem",
        "slug": "szkice-piorkiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "praca",
          "slug": "praca",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/praca"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "odpoczynek",
          "slug": "odpoczynek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odpoczynek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Bobkowski#Szkice_pi%C3%B3rkiem_(1957)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:12"
    },
    {
      "id": "3881a518-7eae-4f17-8d89-56b4627a3dac",
      "slug": "ponizej-pewnego-poziomu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem/ponizej-pewnego-poziomu",
      "text": "Poniżej pewnego poziomu nie można być człowiekiem. Można posiadać wszystkie cechy człowieczeństwa, trzymać się, ale kosztem potwornych wysiłków, paczących na pewno duszę. Posiadanie lub otrzymanie pewnej kultury bez równoczesnej możliwości częściowego choćby zaspokojenia potrzeb, które ona rodzi, prowadzi ludzi do zboczeń mniej lub więcej niebezpiecznych dla otoczenia. Głodomory moralne lub duchowe są daleko niebezpieczniejsze niż głodomory fizyczne. Głód fizyczny łatwiej zaspokoić, głód duchowy trwa i nawet rośnie, gdy tamten został zaspokojony.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Bobkowski",
        "slug": "andrzej-bobkowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski"
      },
      "book": {
        "title": "Szkice piórkiem",
        "slug": "szkice-piorkiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ubóstwo",
          "slug": "ubostwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ubostwo"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "głód",
          "slug": "glod",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glod"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Bobkowski#Szkice_pi%C3%B3rkiem_(1957)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:12"
    },
    {
      "id": "2296df24-8c9f-4167-8f02-2eb67af59f96",
      "slug": "swiat-w-ktorym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-iv/swiat-w-ktorym",
      "text": "Świat, w którym żyjemy, to świat wielu kultur i wielu religii. Ludzie nie mogą żyć bez korzeni. Ale potrzebują korzeni własnych a nie cudzych. W pewnych krajach modlitwa będzie ważniejsza niż praca, inne cenić będą ponad wszystko materializm. Cywilizacje będą koegzystować.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Lapidarium IV",
        "slug": "lapidarium-iv",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-iv"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "tolerancja",
          "slug": "tolerancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tolerancja"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lapidarium_IV",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:03"
    },
    {
      "id": "29c81370-6978-424a-b965-a2607ffe6021",
      "slug": "przykladami-memow-sa-melodie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins/samolubny-gen/przykladami-memow-sa-melodie",
      "text": "Przykładami memów są melodie, idee, obiegowe zwroty, fasony ubrań, sposoby lepienia garnków lub budowania łuków. Tak jak geny rozprzestrzeniają się w puli genowej, przeskakując z ciała do ciała za pośrednictwem plemników lub jaj, tak memy propagują się w puli memów, przeskakując z jednego mózgu do drugiego w procesie szeroko rozumianego naśladownictwa. Jeśli naukowiec przeczyta lub usłyszy jakiś dobry pomysł, przekazuje go kolegom i studentom. Wspomina o nim w artykułach i na wykładach. O propagowaniu się nośnej idei można powiedzieć wtedy, gdy przenosi się ona z mózgu do mózgu. N.K. Humprey podsumował wstępną wersję tego rozdziału taką oto trafną uwagą: „(…) memy należy traktować jako struktury żywe nie tylko w sensie metaforycznym, ale i dosłownym. Gdy wprowadzasz do mojego umysłu płodny mem, to tak jakbyś umieścił w nim pasożyta, wykorzystując mój mózg jako narzędzie do rozprzestrzeniania memu w dokładnie taki sposób, w jaki wirus podporządkowuje sobie aparat genetyczny komórki gospodarza. I nie jest to tylko kwestia sformułowań. Dajmy na to mem na «wiarę w życie po śmierci» jest fizycznie urzeczywistniany po milionkroć jako struktura w układach nerwowych ludzi na całym świecie”.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Dawkins",
        "slug": "richard-dawkins",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins"
      },
      "book": {
        "title": "Samolubny gen",
        "slug": "samolubny-gen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins/samolubny-gen"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "idee",
          "slug": "idee",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/idee"
        },
        {
          "name": "naśladowanie",
          "slug": "nasladowanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nasladowanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Samolubny_gen",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:56"
    },
    {
      "id": "c41e04db-dc41-4df5-96fb-6ecfea08f28d",
      "slug": "poezja-lacinska-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-bielatowicz/literatura-na-emigracji/poezja-lacinska-jest",
      "text": "Poezja łacińska jest wytworem określonej psychiki i określonego klimatu. Jakiekolwiek prowadzilibyśmy poszukiwania, zawsze na spodzie kultury łacińskiej znajdziemy chrześcijaństwo z całym jego systemem wartości etycznych i estetycznych. I jakikolwiek byłby tynk na fasadzie tej twórczości, zawsze pod spodem znajdzie się optymizm, radość życia, wiara w człowieka.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jan Bielatowicz",
        "slug": "jan-bielatowicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-bielatowicz"
      },
      "book": {
        "title": "Literatura na emigracji",
        "slug": "literatura-na-emigracji",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-bielatowicz/literatura-na-emigracji"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 190,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "poezja",
          "slug": "poezja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/poezja"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jan_Bielatowicz#Literatura_na_emigracji",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:35"
    },
    {
      "id": "fb305214-916b-4e31-b170-5d0902ba826d",
      "slug": "teraz-nie-ma-juz",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-carlos-somoza/trzynasta-dama/teraz-nie-ma-juz",
      "text": "Teraz nie ma już rozmów ani dobrych, ani złych… Nie ma już nic. Wszystko skalane jest wulgarnością.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "José Carlos Somoza",
        "slug": "jose-carlos-somoza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-carlos-somoza"
      },
      "book": {
        "title": "Trzynasta dama",
        "slug": "trzynasta-dama",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-carlos-somoza/trzynasta-dama"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "rozmowa",
          "slug": "rozmowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozmowa"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Trzynasta_dama",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:29"
    },
    {
      "id": "d1ede83e-417c-49d9-8b90-212af19c9bee",
      "slug": "awokado-zgodzil-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/neil-gaiman/amerykanscy-bogowie/awokado-zgodzil-sie",
      "text": "Awokado – zgodził się Whiskey Jack. – Właśnie. Tu nie rosną. To kraina dzikiego ryżu. Kraina łosi. Próbuję powiedzieć, że cała Ameryka jest taka. Nie jest to dobry kraj dla bogów, nie wyrastają tutaj. Są jak awokado próbujące rosnąć w krainie dzikiego ryżu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Neil Gaiman",
        "slug": "neil-gaiman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/neil-gaiman"
      },
      "book": {
        "title": "Amerykańscy bogowie",
        "slug": "amerykanscy-bogowie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/neil-gaiman/amerykanscy-bogowie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ameryka%C5%84scy_bogowie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:23"
    },
    {
      "id": "cd8ba7ef-15f7-43d4-a776-62f9d1050fbd",
      "slug": "bardzo-wesole-rzeczy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/max-scheler/resentyment-a-moralnosci/bardzo-wesole-rzeczy",
      "text": "Bardzo wesołe rzeczy oglądane przez bardzo smutnych ludzi, którzy nie wiedzą co z nimi począć – oto „sens” naszej wielkomiejskiej „kultury” rozrywki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Max Scheler",
        "slug": "max-scheler",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/max-scheler"
      },
      "book": {
        "title": "Resentyment a moralności",
        "slug": "resentyment-a-moralnosci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/max-scheler/resentyment-a-moralnosci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "smutek",
          "slug": "smutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smutek"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "zabawa",
          "slug": "zabawa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zabawa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Max_Scheler#Resentyment_a_moralno%C5%9Bci",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:46"
    },
    {
      "id": "1cc3dfc1-e482-461d-82ea-c81e3527b497",
      "slug": "to-nie-przez",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dan-brown/anioly-i-demony/to-nie-przez",
      "text": "To nie przez fakt, że ktoś cię słyszy, ale dlatego, że nie dajesz się ogłupić, trwa kulturowe dziedzictwo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dan Brown",
        "slug": "dan-brown",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dan-brown"
      },
      "book": {
        "title": "Anioły i demony",
        "slug": "anioly-i-demony",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dan-brown/anioly-i-demony"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Anio%C5%82y_i_demony#T",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:56"
    },
    {
      "id": "721ef1b8-e80f-4bb2-a8bf-9cd976dad888",
      "slug": "pracochlonne-docieranie-dokads",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-cejrowski/gringo-wsrod-dzikich-plemion/pracochlonne-docieranie-dokads",
      "text": "Pracochłonne docieranie dokądś, to tylko kwestia techniczna. Wyprawa, to zaledwie wyczyn mięśni i trochę hartu ducha. Prawdziwie ciekawe i wartościowe jest dopiero to, co następuje później – a więc życie codzienne pośród ludu o innej kulturze. I codzienne spostrzeganie, że człowiek pierwotny, często nazywany Dzikim, różni się od nas jedynie ilością noszonej odzieży.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wojciech Cejrowski",
        "slug": "wojciech-cejrowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-cejrowski"
      },
      "book": {
        "title": "Gringo wśród dzikich plemion",
        "slug": "gringo-wsrod-dzikich-plemion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-cejrowski/gringo-wsrod-dzikich-plemion"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "podróże",
          "slug": "podroze",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/podroze"
        },
        {
          "name": "odmienność",
          "slug": "odmiennosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odmiennosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gringo_w%C5%9Br%C3%B3d_dzikich_plemion#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:52"
    },
    {
      "id": "7ffd4a5f-4f3b-47b9-896d-b95ace082d0e",
      "slug": "niektorzy-teologowie-katoliccy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x/pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow/niektorzy-teologowie-katoliccy",
      "text": "Niektórzy teologowie katoliccy, którzy „nowożytnego” człowieka, hołdującego zdobyczom tej kultury, pragnęli pogodzić z Kościołem, z wiarą, nie dostrzegli, że pod tą mieniącą się tęczowymi barwami szatą nowożytnej kultury kryje się gruby materializm, który nie troszczy się o życie przyszłe. Stąd usiłowania ich nie tylko spełzły na niczym, ale sprowadziły ich na manowce.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Pius X",
        "slug": "pius-x",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x"
      },
      "book": {
        "title": "Pascendi dominici gregis. Encyklika papieża Piusa X o poglądach modernistów",
        "slug": "pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x/pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        },
        {
          "name": "modernizm",
          "slug": "modernizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/modernizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pius_X#Encyklika_Pascendi_dominici_gregis_o_zasadach_modernist%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:44"
    },
    {
      "id": "7e99b5cd-ed6a-45d1-b422-a9dd1c280e95",
      "slug": "smak-zgodnie-ze-swa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-georg-gadamer/prawda-i-metoda/smak-zgodnie-ze-swa",
      "text": "(…) [smak] zgodnie ze swą najgłębszą istotą nie jest czymś osobistym, lecz fenomenem społecznym pierwszego rzędu. Może on nawet wobec osobistych skłonności jednostki wystąpić jako instancja sędziowska w imieniu wyrażanej i reprezentowanej przez siebie powszechności.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Hans Georg Gadamer",
        "slug": "hans-georg-gadamer",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-georg-gadamer"
      },
      "book": {
        "title": "Prawda i metoda",
        "slug": "prawda-i-metoda",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hans-georg-gadamer/prawda-i-metoda"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "społeczeństwo",
          "slug": "spoleczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo"
        },
        {
          "name": "filozofia",
          "slug": "filozofia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/filozofia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Hans-Georg_Gadamer#Prawda_i_metoda",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:24"
    },
    {
      "id": "432f5e9e-33cd-4bbb-b197-339e217b3069",
      "slug": "kiedy-kobiety-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leopold-tyrmand/siedem-dalekich-rejsow/kiedy-kobiety-nie",
      "text": "Kiedy kobiety nie umieją odmawiać (…), upada kultura i więdną sztuki piękne. Kiedy kobieta potrafi powstrzymać rękę, ściągającą jej majtki, ręka pisze Cierpienia młodego Wertera, układa elegie, tworzy piękno i sięga po pojedynkowy pistolet, którego strzał otwiera oceany uczuć subtelnych i tkliwych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leopold Tyrmand",
        "slug": "leopold-tyrmand",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leopold-tyrmand"
      },
      "book": {
        "title": "Siedem dalekich rejsów",
        "slug": "siedem-dalekich-rejsow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leopold-tyrmand/siedem-dalekich-rejsow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "pożądanie",
          "slug": "pozadanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pozadanie"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leopold_Tyrmand#Siedem_dalekich_rejs%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:11"
    },
    {
      "id": "9ee8bb25-26c1-4f4c-8555-bcc605912f0c",
      "slug": "sztuka-europejska-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/raj-tuz-za-rogiem/sztuka-europejska-jest",
      "text": "Sztuka europejska jest chora, że została dotknięta takimi samymi suchotami, na jakie umierają liczni artyści. Przed upadkiem może ją uratować tylko ożywcza kąpiel płynąca z kultur prymitywnych, niezniszczonych jeszcze przez Europę. Stamtąd, gdzie raj wciąż jeszcze jest na ziemi osiągalny.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Raj tuż za rogiem",
        "slug": "raj-tuz-za-rogiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/raj-tuz-za-rogiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sztuka",
          "slug": "sztuka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sztuka"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Raj_tu%C5%BC_za_rogiem#S",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:57"
    },
    {
      "id": "5e5fcc49-a9e7-4a24-9ee1-b66601353b22",
      "slug": "sztuka-musi-przekraczac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/raj-tuz-za-rogiem/sztuka-musi-przekraczac",
      "text": "Sztuka musi przekraczać wąskie ramy i ciasne horyzonty, w jakich zamknęli ją artyści i krytycy, akademicy i kolekcjonerzy w Paryżu, musi otworzyć się na świat, zetknąć z innymi kulturami, dać się przewietrzyć innym wiatrom, wchłonąć inne krajobrazy, inne wartości, inne rasy, inne wierzenia, inne formy życia i moralności. Jedynie w ten sposób odzyska siłę, którą jej odebrała miękka, łatwa, pusta i skomercjalizowana egzystencja.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Raj tuż za rogiem",
        "slug": "raj-tuz-za-rogiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/raj-tuz-za-rogiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sztuka",
          "slug": "sztuka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sztuka"
        },
        {
          "name": "odmienność",
          "slug": "odmiennosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odmiennosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Raj_tu%C5%BC_za_rogiem#S",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:57"
    },
    {
      "id": "966859ef-fad1-4e9a-b335-e20d85c23395",
      "slug": "kultura-nie-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz/kultura-nie-jest",
      "text": "Kultura nie jest synonimem nauki, literatury czy jakiejkolwiek wiedzy specjalistycznej, ale raczej sposobem zbliżania się do różnych problemów, punktem widzenia otwartym na wszystkie ludzkie sprawy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Gawędziarz",
        "slug": "gawedziarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "ciekawość",
          "slug": "ciekawosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ciekawosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gaw%C4%99dziarz#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:48"
    },
    {
      "id": "5c46dece-8e56-464a-a864-e6177a6bee45",
      "slug": "dla-macziguengow-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz/dla-macziguengow-historia",
      "text": "Dla Macziguengów historia ani nie postępuje, ani się nie cofa: obraca się, powtarza.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Gawędziarz",
        "slug": "gawedziarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mario_Vargas_Llosa#Gaw%C4%99dziarz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:48"
    },
    {
      "id": "1fd8ecf9-de69-49fc-8293-9f52dc975ace",
      "slug": "nasza-kultura-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz/nasza-kultura-jest",
      "text": "Nasza kultura jest za silna, zbyt agresywna. Czego dotknie, wszystko pożera. (…) Teraz już wiemy, jakie potworności kryją się za niesieniem postępu, za unowocześnianiem na siłę ludów prymitywnych. Po prostu ich zagłada. (…) W środowisku, w którym żyją, ich kultura całkowicie im wystarcza. A ponadto mają głęboką i wnikliwą wiedzę o tym wszystkim, o czym my już dawno zapomnieliśmy. Na przykład o związkach człowieka z naturą. Człowiek i drzewo, człowiek i ptak, człowiek i rzeka, człowiek i ziemia, człowiek i niebo. A także: człowiek i Bóg. O owej harmonii pomiędzy nimi a wszystkim, co ich otacza, nie mamy nawet pojęcia, bo zniszczyliśmy ją na zawsze",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Gawędziarz",
        "slug": "gawedziarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przyroda",
          "slug": "przyroda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyroda"
        },
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "kolonializm",
          "slug": "kolonializm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kolonializm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gaw%C4%99dziarz#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:48"
    },
    {
      "id": "efc8d997-f097-490f-bfe7-337742f01edf",
      "slug": "dziecko-dwoch-kultur",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-golden/wyznania-gejszy/dziecko-dwoch-kultur",
      "text": "Dziecko dwóch kultur nie ma najłatwiejszego życia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arthur Golden",
        "slug": "arthur-golden",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-golden"
      },
      "book": {
        "title": "Wyznania Gejszy",
        "slug": "wyznania-gejszy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-golden/wyznania-gejszy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tożsamość",
          "slug": "tozsamosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tozsamosc"
        },
        {
          "name": "dzieci",
          "slug": "dzieci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dzieci"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wyznania_gejszy#D",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:46"
    },
    {
      "id": "bb07fc67-46cc-4928-8f54-79a741fd6f32",
      "slug": "indie-to-w-kazdej",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem/indie-to-w-kazdej",
      "text": "Indie to w każdej dziedzinie nieskończoność bogów i mitów, wierzeń i języków, ras i kultur, we wszystkich i wszędzie, gdzie spojrzeć i o czym pomyśleć, zaczyna się ta o zawrót głowy przyprawiająca nieskończoność.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Podróże z Herodotem",
        "slug": "podroze-z-herodotem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "nieskończoność",
          "slug": "nieskonczonosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nieskonczonosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Podr%C3%B3%C5%BCe_z_Herodotem#I",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:44"
    },
    {
      "id": "6aa361dd-a568-4750-98d3-33b9196e4d17",
      "slug": "kazda-kultura-wymaga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem/kazda-kultura-wymaga",
      "text": "Każda kultura wymaga akceptacji i zrozumienia. I aby ją pojąć, trzeba ją najpierw poznać. Czym kultury różnią się od siebie? Przede wszystkim – obyczajami. Powiedz mi, jak się ubierasz, jak się zachowujesz, jakie masz zwyczaje, jakim bogom oddajesz cześć – a powiem ci, kim jesteś. Człowiek nie tylko tworzy kulturę i mieszka w niej, człowiek nosi ją w sobie, człowiek jest kulturą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Podróże z Herodotem",
        "slug": "podroze-z-herodotem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "tolerancja",
          "slug": "tolerancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tolerancja"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Podr%C3%B3%C5%BCe_z_Herodotem#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:44"
    },
    {
      "id": "a7bc71ca-fa51-45b0-842c-3865cececd61",
      "slug": "przy-zetknieciu-z-obca",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-v/przy-zetknieciu-z-obca",
      "text": "Przy zetknięciu z obcą kulturą zachowuj się rozważnie i ostrożnie. Wiedz, że otacza cię labirynt niewidocznych murów, których nie przebijesz żadną siłą. Raczej zatrzymaj się i pozwól, aby powoli zaczął cię unosić niewidoczny, ale rychło wyczuwalny rytm, pulsowanie tej nowej kultury, jej niedostrzegalne, ale silne fale, które same poniosą cię w pożądanym kierunku poznania i zadomowienia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Lapidarium V",
        "slug": "lapidarium-v",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-v"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "podróże",
          "slug": "podroze",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/podroze"
        },
        {
          "name": "cierpliwość",
          "slug": "cierpliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpliwosc"
        },
        {
          "name": "odmienność",
          "slug": "odmiennosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odmiennosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lapidarium_V",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:43"
    },
    {
      "id": "2b4763a1-8640-4e42-97cc-77b9266fe9ff",
      "slug": "dlaczego-ten-sam",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem/dlaczego-ten-sam",
      "text": "Dlaczego ten sam przedmiot ludzie opisują za pomocą znaków zupełnie różnych? Na całym świecie człowiek, góra czy drzewo wyglądają podobnie, a jednak w każdym alfabecie odpowiadają im inne symbole, wyobrażenia czy litery. Dlaczego? Dlaczego ta pierwsza, najpierwsza w każdej kulturze istota, chcąc opisać kwiat, stawia kreskę pionową, inna robi w to miejsce kółko, a jeszcze inna – dwie kreski i stożek? Czy decyzje w tej sprawie owe istoty podejmują jednoosobowo, czy kolektywnie? Omawiają je wcześniej? Dyskutują przy ognisku? Zatwierdzają na radzie rodzinnej? Na zgromadzeniu plemiennym? Radzą się starców? Znachorów? Wróżbitów?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Podróże z Herodotem",
        "slug": "podroze-z-herodotem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "język",
          "slug": "jezyk",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "symbole",
          "slug": "symbole",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/symbole"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Podr%C3%B3%C5%BCe_z_Herodotem#D",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:43"
    },
    {
      "id": "f0ed8443-f249-4a7a-9610-0911e86c1d97",
      "slug": "umysl-europejski-uznaje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/heban/umysl-europejski-uznaje",
      "text": "Umysł europejski uznaje, że ma granice, akceptuje swoją niedoskonałość, jest sceptyczny, wątpi, stawia znaki zapytania. W innych kulturach tego ducha krytyki nie ma. Więcej – są one skłonne do pychy, do uznawania wszystkiego, co własne, za doskonałe, słowem – są one w stosunku do siebie bezkrytyczne. Winą za całe zło obarczają wyłącznie innych, inne siły (spiski, agentów, obcą dominację w różnych formach). Wszelką krytykę uznają za złośliwy atak, za przejaw dyskryminacji, za rasizm itd. Przedstawiciele tych kultur traktują krytykę jako osobistą obrazę, jako rozmyślną próbę ich poniżenia, nawet jako formę znęcania się.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Heban",
        "slug": "heban",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/heban"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pycha",
          "slug": "pycha",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pycha"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "krytyka",
          "slug": "krytyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/krytyka"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Heban",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:42"
    },
    {
      "id": "4610ba24-bfa0-45bd-aab6-138c8e42a3eb",
      "slug": "inaczej-pojmuja-czas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/heban/inaczej-pojmuja-czas",
      "text": "Inaczej pojmują czas miejscowi, Afrykańczycy. Dla nich czas jest kategorią dużo bardziej luźną, otwartą, elastyczną, subiektywną. To człowiek ma wpływ na kształtowanie czasu, na jego przebieg i rytm (oczywiście, człowiek działający za zgodą przodków i bogów). Czas jest nawet czymś, co człowiek może tworzyć, bo np. istnienie czasu wyraża się poprzez wydarzenia, a to, czy wydarzenie ma miejsce czy nie, zależy przecież od człowieka. Jeżeli dwie armie nie stoczą bitwy, to bitwa ta nie będzie miała miejsca (tzn. czas nie przejawi swojej obecności, nie zaistnieje). Czas pojawia się w wyniku naszego działania, a znika, kiedy go zaniechamy albo w ogóle nie podejmiemy. Jest to materia, która pod naszym wpływem może zawsze ożyć, ale popadnie w stan hibernacji i nawet niebytu, jeżeli nie udzielimy jej naszej energii. Czas jest istnością bierną, pasywną i przede wszystkim – zależną od człowieka. Całkowita odwrotność myślenia europejskiego. W przełożeniu na sytuacje praktyczne oznacza to, że jeżeli pojedziemy na wieś, gdzie miało po południu odbyć się zebranie, a na miejscu zebrania nie ma nikogo, bezsensowne jest pytanie: „Kiedy będzie zebranie?”. Bo odpowiedź jest z góry wiadoma: „Wtedy, kiedy zbiorą się ludzie”.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Heban",
        "slug": "heban",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/heban"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "subiektywizm",
          "slug": "subiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/subiektywizm"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Heban",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:42"
    },
    {
      "id": "b4c66860-1fb2-46d9-b8c6-4e7d0424be5d",
      "slug": "a-pan-przeciez",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/cesarz/a-pan-przeciez",
      "text": "A pan przecież zna prawo kultury – że dwie cywilizacje nie potrafią się dobrze poznać i zrozumieć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Cesarz",
        "slug": "cesarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/cesarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "nieporozumienia",
          "slug": "nieporozumienia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nieporozumienia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ryszard_Kapu%C5%9Bci%C5%84ski#Cesarz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:41"
    },
    {
      "id": "5addcea5-cd83-4857-8f0e-731384a77783",
      "slug": "filozofia-amharow-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/cesarz/filozofia-amharow-jest",
      "text": "Filozofia Amharów jest pesymistyczna, smutna, dlatego ich spojrzenia są smutne, a przy tym czujne i wypatrujące, twarze mają poważne, rysy napięte, rzadko zdobywają się na uśmiech.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Cesarz",
        "slug": "cesarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/cesarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "smutek",
          "slug": "smutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smutek"
        },
        {
          "name": "pesymizm",
          "slug": "pesymizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pesymizm"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Cesarz_(reporta%C5%BC)#F",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:41"
    },
    {
      "id": "7c4a1afc-7ef3-48ea-a0f3-5f6cbbbcd75e",
      "slug": "kultura-tonie-w-masie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/nieznosna-lekkosc-bytu/kultura-tonie-w-masie",
      "text": "Kultura tonie w masie produkcji, w lawinie pism, w szaleństwie ilości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Milan Kundera",
        "slug": "milan-kundera",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera"
      },
      "book": {
        "title": "Nieznośna lekkość bytu",
        "slug": "nieznosna-lekkosc-bytu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/nieznosna-lekkosc-bytu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "konsumpcjonizm",
          "slug": "konsumpcjonizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konsumpcjonizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Milan_Kundera#Niezno%C5%9Bna_lekko%C5%9B%C4%87_bytu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:41"
    },
    {
      "id": "53e5b45a-4833-432e-bf87-e210a1c9858c",
      "slug": "jesli-jednak-uwaza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/schizofrenia/jesli-jednak-uwaza",
      "text": "Jeśli jednak uważa się człowieka wykazującego urojenia za chorego psychicznie, to przede wszystkim dlatego, że jego przekonania zbyt rażąco odbiegają od ogólnie przyjętych w danej epoce czy kręgu kulturowym i że jest nimi zbyt silnie owładnięty. Człowiek taki błądzi – stąd obłęd – i swym błądzeniem wywołuje niepokój wokół siebie. Cześć struktury jego świata jest bowiem rażąco odmienna od świata otaczających go ludzi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Antoni Kępiński",
        "slug": "antoni-kepinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski"
      },
      "book": {
        "title": "Schizofrenia",
        "slug": "schizofrenia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/schizofrenia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 97,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "szaleństwo",
          "slug": "szalenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szalenstwo"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Antoni_K%C4%99pi%C5%84ski#Schizofrenia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:36"
    },
    {
      "id": "623332f0-a73e-47bb-998d-d356a0436709",
      "slug": "chrzescijanstwo-jest-jedynym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henri-frederic-amiel/dziennik-intymny/chrzescijanstwo-jest-jedynym",
      "text": "Chrześcijaństwo jest jedynym pierwiastkiem wschodnim naszej kultury. Chrześcijaństwo przeciwważa nasze skłonności, pociągające nas ku wszystkiemu, co jest ograniczone, zmienne, niestałe, skupia nasz umysł w rozmyślaniach o rzeczach wiekuistych, platonizuje ono choć trochę nasze upodobania tak obce zazwyczaj światu idealnemu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Henri Frédéric Amiel",
        "slug": "henri-frederic-amiel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henri-frederic-amiel"
      },
      "book": {
        "title": "Dziennik intymny",
        "slug": "dziennik-intymny",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henri-frederic-amiel/dziennik-intymny"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Henri_Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Amiel#Dziennik_intymny",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:27"
    },
    {
      "id": "cffc45ba-6ae9-4dcc-858b-03c9a496ee11",
      "slug": "wolnosc-indywidualna-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien/wolnosc-indywidualna-nie",
      "text": "Wolność indywidualna nie jest dobrem kultury. Największa wolność panowała przed powstaniem wszelkiej kultury, w owym jednak czasie nie miała ona najczęściej żadnej wartości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sigmund Freud",
        "slug": "sigmund-freud",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud"
      },
      "book": {
        "title": "Kultura jako źródło cierpień",
        "slug": "kultura-jako-zrodlo-cierpien",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wolność",
          "slug": "wolnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolnosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zygmunt_Freud#Kultura_jako_%C5%BAr%C3%B3d%C5%82o_cierpie%C5%84_(1930)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:23"
    },
    {
      "id": "99f9b392-51f6-434a-9567-a6e9661b306a",
      "slug": "za-postep-kultury",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien/za-postep-kultury",
      "text": "(…) za postęp kultury płacimy utratą szczęścia w wyniku podwyższenia poczucia winy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sigmund Freud",
        "slug": "sigmund-freud",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud"
      },
      "book": {
        "title": "Kultura jako źródło cierpień",
        "slug": "kultura-jako-zrodlo-cierpien",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "szczęście",
          "slug": "szczescie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szczescie"
        },
        {
          "name": "wina",
          "slug": "wina",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wina"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zygmunt_Freud#Kultura_jako_%C5%BAr%C3%B3d%C5%82o_cierpie%C5%84_(1930)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:23"
    },
    {
      "id": "4860f761-e9a1-4407-941a-4bac7756c15e",
      "slug": "poki-co-zajmuje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien/poki-co-zajmuje",
      "text": "Póki co, zajmuję więc stanowisko, zgodnie z którym skłonność do agresji to pierwotna, samodzielna dyspozycja popędowa człowieka i powtarzam, że dla kultury stanowi ona najsilniejszą przeszkodę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sigmund Freud",
        "slug": "sigmund-freud",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud"
      },
      "book": {
        "title": "Kultura jako źródło cierpień",
        "slug": "kultura-jako-zrodlo-cierpien",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "agresja",
          "slug": "agresja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/agresja"
        },
        {
          "name": "psychoanaliza",
          "slug": "psychoanaliza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/psychoanaliza"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zygmunt_Freud#Kultura_jako_%C5%BAr%C3%B3d%C5%82o_cierpie%C5%84_(1930)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:23"
    },
    {
      "id": "1982cda8-2599-45dc-a490-d23c5fd45213",
      "slug": "skoro-kultura-naklada",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien/skoro-kultura-naklada",
      "text": "Skoro kultura nakłada konieczność ponoszenia tak wielkich ofiar nie tylko na seksualność, lecz i na ludzką skłonność do agresji, to lepiej rozumiemy, że ludziom trudniej znaleźć w niej szczęście. W tym względzie zaiste lepiej wiodło się człowiekowi pierwotnemu, nie znał on bowiem żadnych ograniczeń popędów, za to miał bardzo małą pewność, że długo nacieszy się swym szczęściem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sigmund Freud",
        "slug": "sigmund-freud",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud"
      },
      "book": {
        "title": "Kultura jako źródło cierpień",
        "slug": "kultura-jako-zrodlo-cierpien",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "szczęście",
          "slug": "szczescie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szczescie"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "agresja",
          "slug": "agresja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/agresja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zygmunt_Freud#Kultura_jako_%C5%BAr%C3%B3d%C5%82o_cierpie%C5%84_(1930)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:23"
    },
    {
      "id": "0953c7d6-5056-4316-940c-b57d93081388",
      "slug": "wspolzycie-ludzkie-dopiero",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien/wspolzycie-ludzkie-dopiero",
      "text": "Współżycie ludzkie dopiero wtedy jest możliwe, gdy wyłoni się większość silniejsza od każdej jednostki z osobna i razem występująca przeciwko każdemu indywiduum. Siła tej społeczności, uznana za „prawo”, przeciwstawia się teraz sile indywiduum napiętnowanej jako „brutalna przemoc”. Zastąpienie siły indywiduum przez siłę społeczności to decydujący krok na drodze do kultury.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sigmund Freud",
        "slug": "sigmund-freud",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud"
      },
      "book": {
        "title": "Kultura jako źródło cierpień",
        "slug": "kultura-jako-zrodlo-cierpien",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sigmund-freud/kultura-jako-zrodlo-cierpien"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "społeczeństwo",
          "slug": "spoleczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "prawo",
          "slug": "prawo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zygmunt_Freud#Kultura_jako_%C5%BAr%C3%B3d%C5%82o_cierpie%C5%84_(1930)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:23"
    },
    {
      "id": "d84afb51-0647-4a4d-a534-c4ca0eb61068",
      "slug": "dzieciobojstwo-ojcobojstwo-wspolnosc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michel-de-montaigne/proby/dzieciobojstwo-ojcobojstwo-wspolnosc",
      "text": "Dzieciobójstwo, ojcobójstwo, wspólność kobiet, handel kradzionym, swawola we wszelkim rodzaju rozkoszy, nie masz, słowem, nic tak ostatecznego, co by się nie okazało kędyś uświęcone obyczajem jakiegoś narodu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Michel de Montaigne",
        "slug": "michel-de-montaigne",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michel-de-montaigne"
      },
      "book": {
        "title": "Próby",
        "slug": "proby",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michel-de-montaigne/proby"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "moralność",
          "slug": "moralnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/moralnosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Michel_de_Montaigne#Pr%C3%B3by_(1580)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:16"
    },
    {
      "id": "592420ed-36ce-4e35-ad61-7414da835e8a",
      "slug": "zwyczaj-moze-wszystko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michel-de-montaigne/proby/zwyczaj-moze-wszystko",
      "text": "Zwyczaj może wszystko.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Michel de Montaigne",
        "slug": "michel-de-montaigne",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michel-de-montaigne"
      },
      "book": {
        "title": "Próby",
        "slug": "proby",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michel-de-montaigne/proby"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Michel_de_Montaigne#Pr%C3%B3by_(1580)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:16"
    },
    {
      "id": "533566ff-432e-456f-a5e5-a29baea39cb5",
      "slug": "kilka-pociskow-material",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/terytorium-komanczow/kilka-pociskow-material",
      "text": "Kilka pocisków, materiał wybuchowy w fundamentach, i święty spokój. Żadne wieki historii nie potrafią się oprzeć materiałom wybuchowym, głupocie i barbarzyństwu. Na przykład biblioteka w Sarajewie. Czy zbombardowana synagoga. Albo mecze Begova, którego ołowiane dachówki pokryły jak dywan ulicę Saraci. Albo most w Mostarze, który po czterystu dwudziestu siedmiu latach opierania się wszelkim wojnom i najazdom nie wytrzymał godzinnego ostrzału chorwackiej artylerii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arturo Pérez-Reverte",
        "slug": "arturo-perez-reverte",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte"
      },
      "book": {
        "title": "Terytorium Komanczów",
        "slug": "terytorium-komanczow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/terytorium-komanczow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Terytorium_Komancz%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:54"
    },
    {
      "id": "26ae1ba7-5dbf-45dc-827f-fb107a031289",
      "slug": "w-pierwszym-odruchu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk/zagadka-kuby-rozpruwacza/w-pierwszym-odruchu",
      "text": "W pierwszym odruchu Jakub postanowił go zastrzelić, ale przypomniał sobie, że stoi ciągle przed teatrem. Kultura musi być… Dlatego zamiast rewolweru wyjął z kieszeni granat.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Pilipiuk",
        "slug": "andrzej-pilipiuk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk"
      },
      "book": {
        "title": "Zagadka Kuby Rozpruwacza",
        "slug": "zagadka-kuby-rozpruwacza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk/zagadka-kuby-rozpruwacza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czarny humor",
          "slug": "czarny-humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czarny-humor"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Pilipiuk#Zagadka_Kuby_Rozpruwacza",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:48"
    },
    {
      "id": "5f98e8ae-0fb7-4abb-ace9-477668801509",
      "slug": "przelknal-ostatni-kes",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk/czarownik-iwanow/przelknal-ostatni-kes",
      "text": "Przełknął ostatni kęs kiełbasy i otarł usta gazetą. Kultura przede wszystkim.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Pilipiuk",
        "slug": "andrzej-pilipiuk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk"
      },
      "book": {
        "title": "Czarownik Iwanow",
        "slug": "czarownik-iwanow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-pilipiuk/czarownik-iwanow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Pilipiuk#Czarownik_Iwanow",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:47"
    },
    {
      "id": "bb9ad02f-45d4-4e2c-bf36-5095ecda5c5c",
      "slug": "mozemy-nosic-chinskie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski/historia-i-fantastyka/mozemy-nosic-chinskie",
      "text": "Możemy nosić chińskie ciuchy, jeździć czeskimi autami, patrzeć w japońskie telewizory, gotować w niemieckich garnkach hiszpańskie pomidory i norweskie łososie. Co do kultury, to jednak wypadałoby mieć własną.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Sapkowski",
        "slug": "andrzej-sapkowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski"
      },
      "book": {
        "title": "Historia i fantastyka",
        "slug": "historia-i-fantastyka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski/historia-i-fantastyka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 284,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ojczyzna",
          "slug": "ojczyzna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ojczyzna"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Sapkowski#Historia_i_fantastyka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:36"
    },
    {
      "id": "1c67f801-01b7-4317-96ab-55e57c243c35",
      "slug": "sport-rekordowy-niczego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz/pozegnanie-jesieni/sport-rekordowy-niczego",
      "text": "Sport rekordowy niczego nie odrodzi, tylko dogłupi jeszcze tych, których nie ogłupił dancing, kino i mechaniczna praca.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Ignacy Witkiewicz",
        "slug": "stanislaw-ignacy-witkiewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Pożegnanie jesieni",
        "slug": "pozegnanie-jesieni",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz/pozegnanie-jesieni"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "sport",
          "slug": "sport",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sport"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Po%C5%BCegnanie_jesieni",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:05"
    },
    {
      "id": "4458096f-77e2-4d4c-902a-b5ade52a16aa",
      "slug": "ciagle-zaprzatanie-umyslow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz/narkotyki/ciagle-zaprzatanie-umyslow",
      "text": "Ciągłe zaprzątanie umysłów młodzieży tylko tym, że Jasiek Wątorek skoczył o trzy cm wyżej niż Maciek Wąbała, jest objawem przykrym i mogącym na długich dystansach dać w wymiarze ogólnej kultury narodowej wyniki bardzo smutne.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Ignacy Witkiewicz",
        "slug": "stanislaw-ignacy-witkiewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Narkotyki",
        "slug": "narkotyki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-ignacy-witkiewicz/narkotyki"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "sport",
          "slug": "sport",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sport"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Ignacy_Witkiewicz#Narkotyki",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:03"
    },
    {
      "id": "f79b31e5-7fa0-40a5-9125-9937d240e11f",
      "slug": "cala-kultura-opiera",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/perfekcyjna-niedoskonalosc/cala-kultura-opiera",
      "text": "Cała kultura opiera się na udawaniu. Że jesteśmy kulturalni.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Dukaj",
        "slug": "jacek-dukaj",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj"
      },
      "book": {
        "title": "Perfekcyjna niedoskonałość",
        "slug": "perfekcyjna-niedoskonalosc",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/perfekcyjna-niedoskonalosc"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pozory",
          "slug": "pozory",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pozory"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Perfekcyjna_niedoskona%C5%82o%C5%9B%C4%87",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:00"
    },
    {
      "id": "f58ca6e9-e695-40db-92e0-fe9d2cf0211d",
      "slug": "wystarczy-troche-pobywac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/wystarczy-troche-pobywac",
      "text": "Wystarczy trochę „pobywać” po salonach i posłuchać, wedle jakiego klucza układają się dziś znajomości i kariery i strategie personalne. Nie ten sam najnowszy model iPhone’a, nie najdroższe zegarki, nie limitowane sneakery i nie najmodniejsza rzeźba ciała ustanawiają tę łączność duchową – lecz odkrycie między dygresjami i pozami, że piliśmy wino w tej samej tawernie na Sycylii, spaliśmy na Islandii u tego samego gospodarza i medytowaliśmy w tej samej kalifornijskiej pustelni mindfullness. Takie przeżycia wymagają jeszcze osobistego, fizycznego zaangażowania. Stąd też ich wymuszona ekskluzywność. Lecz ze wszech sił dążymy do ich pełnego zapisu i transferu, do powielalności i powszechności. Do monetyzacji. Bo jak się obwąchuje i parzy duchowo plebs? Tak samo – tylko że po taniości. Oglądaliśmy te same seriale. Chodziliśmy na te same koncerty. Żyjemy tych samych celebów. Gramy w te same gry.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Dukaj",
        "slug": "jacek-dukaj",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj"
      },
      "book": {
        "title": "Po piśmie",
        "slug": "po-pismie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "relacje międzyludzkie",
          "slug": "relacje-miedzyludzkie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/relacje-miedzyludzkie"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "konsumpcjonizm",
          "slug": "konsumpcjonizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konsumpcjonizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Po_pi%C5%9Bmie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:00"
    },
    {
      "id": "e3d98ff3-e6a7-4ad3-ad04-3940703fa092",
      "slug": "w-kulturze-oralnej",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/w-kulturze-oralnej",
      "text": "W kulturze oralnej wszelkie nowatorstwo jawi się zagrożeniem. Oznacza ryzyko zniszczenia wiedzy zachowanej w formułach, rytuałach, wzorcach. Nie ma tam bowiem pewnego sposobu, by po zmianie wrócić do oryginału – oryginał nie istnieje poza tymi formułami, rytuałami, wzorcami. To tak jakby każdy czytelnik jednego z egzemplarzy książki przez wyrwanie z niej kartki zaburzał treść we wszystkich innych jej egzemplarzach.\n\n(…)\n\nWbudowana w kulturę oralną była agonistyczność: walka, spór. Głos był narzędziem przemocy.\n\nPismo w kontraście oznacza wiedzę „chłodną”, oderwaną od cielesności, od życia; dotyczącą zobiektywizowanych prawd. Zobiektywizowanych – to znaczy nie mających związku z konkretnym człowiekiem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Dukaj",
        "slug": "jacek-dukaj",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj"
      },
      "book": {
        "title": "Po piśmie",
        "slug": "po-pismie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pisanie",
          "slug": "pisanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pisanie"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Po_pi%C5%9Bmie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:00"
    },
    {
      "id": "0c5e22bd-e557-4120-bfa8-476ee639ac26",
      "slug": "nazwiska-celebrytow-to-tymczasowe",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/nazwiska-celebrytow-to-tymczasowe",
      "text": "Nazwiska celebrytów to tymczasowe miana rzek przeżyć zbierających aktualnie najsilniejsze przepływy w lokalnym – lub globalnym – dorzeczu kultury.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Dukaj",
        "slug": "jacek-dukaj",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj"
      },
      "book": {
        "title": "Po piśmie",
        "slug": "po-pismie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sława",
          "slug": "slawa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slawa"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Po_pi%C5%9Bmie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:00"
    },
    {
      "id": "cfbea2de-3792-4b5c-b1bf-0e28e51f8300",
      "slug": "narod-jest-tworcza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/mini-wyklady-o-maxi-sprawach/narod-jest-tworcza",
      "text": "(…) naród jest twórczą energią ducha ludzkiego, pięknym wynalazkiem natury czy Pana Boga i dzięki temu wynalazkowi ludzkość jest zbiorowiskiem zróżnicowanym i przez to zróżnicowanie pełnym siły. Chwalmy wielość, chwalmy różnice.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Mini-wykłady o maxi-sprawach",
        "slug": "mini-wyklady-o-maxi-sprawach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/mini-wyklady-o-maxi-sprawach"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ojczyzna",
          "slug": "ojczyzna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ojczyzna"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Mini_wyk%C5%82ady_o_maxi_sprawach_(1997%E2%80%932003)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:34"
    },
    {
      "id": "80fe5d64-2933-4819-9ae1-a464f932aced",
      "slug": "wolno-nam-gdy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/mini-wyklady-o-maxi-sprawach/wolno-nam-gdy",
      "text": "Wolno nam, gdy jest powód, mówić o zmarłym źle, ale gdy się przyzwyczaimy wszyscy do tego, że ich materialne szczątki są jak kamień przydrożny, bezosobowe, rzeczowe, bez żadnego odniesienia do naszego życia duchowego, choćby czasem mogły się przydać, grozi nam, że również żyjących będziemy traktować jako przedmioty wymienialne. I to byłby kres naszej kultury.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Mini-wykłady o maxi-sprawach",
        "slug": "mini-wyklady-o-maxi-sprawach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/mini-wyklady-o-maxi-sprawach"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "uprzedmiotowienie",
          "slug": "uprzedmiotowienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/uprzedmiotowienie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Mini_wyk%C5%82ady_o_maxi_sprawach_(1997%E2%80%932003)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:34"
    },
    {
      "id": "14e25997-146f-4ceb-b3d1-7e73b827f768",
      "slug": "nadzwyczajna-roznorodnosc-zachowan",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/mini-wyklady-o-maxi-sprawach/nadzwyczajna-roznorodnosc-zachowan",
      "text": "Nadzwyczajna różnorodność zachowań seksualnych ludzkich jest jednak dziełem kultury, nie natury, i równie mało można ją z postanowień natury wydedukować, jak z faktu, iż natura kazała nam się odżywiać, można wydedukować menu wszystkich restauracji paryskich i reguł savoir-vivre’u przy jedzeniu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Kołakowski",
        "slug": "leszek-kolakowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski"
      },
      "book": {
        "title": "Mini-wykłady o maxi-sprawach",
        "slug": "mini-wyklady-o-maxi-sprawach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-kolakowski/mini-wyklady-o-maxi-sprawach"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "seks",
          "slug": "seks",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/seks"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Ko%C5%82akowski#Mini_wyk%C5%82ady_o_maxi_sprawach_(1997%E2%80%932003)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:34"
    },
    {
      "id": "c4f69963-7e8d-4f9d-9475-467cfcde2109",
      "slug": "ludzi-polnocy-trawi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch/miasto-utrapienia/ludzi-polnocy-trawi",
      "text": "Ludzi północy trawi odwieczna tęsknota za Atenami i Rzymem. Na zamarzniętych równinach włoskie i greckie knajpy wyrastają jak grzyby po deszczu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jerzy Pilch",
        "slug": "jerzy-pilch",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch"
      },
      "book": {
        "title": "Miasto utrapienia",
        "slug": "miasto-utrapienia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch/miasto-utrapienia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tęsknota",
          "slug": "tesknota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tesknota"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "jedzenie",
          "slug": "jedzenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jedzenie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Miasto_utrapienia#L",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:26"
    },
    {
      "id": "8956604e-9a69-4814-9183-e329f0805aa6",
      "slug": "architekci-polnocy-zbijaja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch/miasto-utrapienia/architekci-polnocy-zbijaja",
      "text": "Architekci północy zbijają kokosy na projektowaniu śródziemnomorskich pawilonów, budowniczowie północy wzdłuż stalinowskich ścian wznoszą attyckie fasady, poeci północy piszą dionizyjskie ody, malarze północy malują mitologiczne sceny, kucharze północy dochodzą do perfekcji w przyrządzaniu lasagne i taztzyki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jerzy Pilch",
        "slug": "jerzy-pilch",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch"
      },
      "book": {
        "title": "Miasto utrapienia",
        "slug": "miasto-utrapienia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch/miasto-utrapienia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tęsknota",
          "slug": "tesknota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tesknota"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Miasto_utrapienia#A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:26"
    },
    {
      "id": "2e89d9ad-3c5f-4743-85af-86a71be26082",
      "slug": "lubilem-sie-podobac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jean-paul-sartre/slowa/lubilem-sie-podobac",
      "text": "Lubiłem się podobać, chciałem brać kąpiele kultury, naładowywałem się co dzień tym, co uświęcone.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jean-Paul Sartre",
        "slug": "jean-paul-sartre",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jean-paul-sartre"
      },
      "book": {
        "title": "Słowa",
        "slug": "slowa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jean-paul-sartre/slowa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "autoprezentacja",
          "slug": "autoprezentacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/autoprezentacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jean-Paul_Sartre#S%C5%82owa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:41"
    },
    {
      "id": "3986183d-0a58-4b37-b853-01ee5f8a2749",
      "slug": "i-domyslalem-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoine-de-saint-exupery/ziemia-planeta-ludzi/i-domyslalem-sie",
      "text": "I domyślałem się już, że widok sam w sobie nie ma znaczenia, że nabiera go dopiero poprzez pryzmat jakiejś kultury, cywilizacji, czy też jakiegoś zawodu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Antoine de Saint-Exupéry",
        "slug": "antoine-de-saint-exupery",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoine-de-saint-exupery"
      },
      "book": {
        "title": "Ziemia, planeta ludzi",
        "slug": "ziemia-planeta-ludzi",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoine-de-saint-exupery/ziemia-planeta-ludzi"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "subiektywizm",
          "slug": "subiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/subiektywizm"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ziemia,_planeta_ludzi",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:22"
    },
    {
      "id": "3d490d20-2faa-4a36-92ed-092c850fd96b",
      "slug": "coz-za-samodzielnosc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/coz-za-samodzielnosc",
      "text": "Cóż za samodzielność! Kultura może się obejść bez ministra, ale minister również bez kultury.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#C",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:12"
    },
    {
      "id": "1fe3918c-4aa9-46e7-978b-2b916bd7cb06",
      "slug": "cywilizacja-to-wladza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/lek/cywilizacja-to-wladza",
      "text": "Cywilizacja - to władza nad światem, kultura - to miłość do świata.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Antoni Kępiński",
        "slug": "antoni-kepinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski"
      },
      "book": {
        "title": "Lęk",
        "slug": "lek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/lek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-04T12:13:23"
    },
    {
      "id": "8138f293-8839-4070-859a-0fe24816b139",
      "slug": "kultura-wyzwala-cialo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/zapiski-na-pudelku-od-zapalek/kultura-wyzwala-cialo",
      "text": "Kultura wyzwala ciało od zniewolenia pracą i usposabia go do kontemplacji.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Zapiski na pudełku od zapałek",
        "slug": "zapiski-na-pudelku-od-zapalek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/zapiski-na-pudelku-od-zapalek"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Jak kupować gadżety",
      "chapter_parent": null,
      "page": 49,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "praca",
          "slug": "praca",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/praca"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-25T20:05:19"
    }
  ]
}
