{
  "type": "topic",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "name": "historia",
  "slug": "historia",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia",
  "heading": "Cytaty o historii",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia.md",
  "quotes_count": 329,
  "authors_count": 154,
  "parent": null,
  "children": [],
  "quotes": [
    {
      "id": "ac11f184-265d-42b1-9b55-c69791b0f10a",
      "slug": "zarowno-cale-narody",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-ho-yeon/nietuzinkowy-sklep-calodobowy/zarowno-cale-narody",
      "text": "Zarówno całe narody, jak i pojedynczych ludzi ocenia się po tym, co zrobili w przeszłości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kim Ho-yeon",
        "slug": "kim-ho-yeon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-ho-yeon"
      },
      "book": {
        "title": "Nietuzinkowy sklep całodobowy",
        "slug": "nietuzinkowy-sklep-calodobowy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-ho-yeon/nietuzinkowy-sklep-calodobowy"
      },
      "character": "Yeom Yeong-suk",
      "chapter": "Rozdział 1: zestaw rozmaitości",
      "chapter_parent": null,
      "page": 30,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "ocenianie innych",
          "slug": "ocenianie-innych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ocenianie-innych"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-16T07:17:37"
    },
    {
      "id": "378dd397-4afe-4295-83ea-9fce23a88fb6",
      "slug": "w-tenze-sposob",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/w-tenze-sposob",
      "text": "[...] w tenże sposób preparuje się pomyłki historyczne, jeden mówi, że drugi powiedział, że trzeci usłyszał, i powołując się na trzy znakomite autorytety tego rodzaju, tworzy się historię [...].",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "José Saramago",
        "slug": "jose-saramago",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago"
      },
      "book": {
        "title": "Historia oblężenia Lizbony",
        "slug": "historia-oblezenia-lizbony",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 45,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "plotki",
          "slug": "plotki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/plotki"
        },
        {
          "name": "autorytety",
          "slug": "autorytety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/autorytety"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:25:04"
    },
    {
      "id": "4b12866e-68e4-4765-b7df-d2f163eb4876",
      "slug": "stopniowo-narody-zyjace",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/kirgiz-schodzi-z-konia/stopniowo-narody-zyjace",
      "text": "Stopniowo narody żyjące w owej kolebce ludzkości, stworzywszy wielkie, monumentalne cywilizacje, jakby wyczerpane nadludzkim wysiłkiem, a może wręcz przytłoczone ogromem stworzonego dzieła i już niezdolne rozwijać go dalej, oddawały prowadzenie młodszym, rozpieranym energią i rwącym się do życia ludom. Na scenę wejdzie Europa, a potem – Ameryka.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Kirgiz schodzi z konia",
        "slug": "kirgiz-schodzi-z-konia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/kirgiz-schodzi-z-konia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 31,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kirgiz_schodzi_z_konia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:46"
    },
    {
      "id": "b5df35fa-cd0e-442b-8a6b-fd12ee8a0443",
      "slug": "niezaleznie-od-swej",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski/narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich/niezaleznie-od-swej",
      "text": "Niezależnie od swej ostatecznej porażki język francuski był w Anglii przez kilkaset lat oficjalnym językiem dworu, urzędów, prawa i literatury, wyrażał zjawiska cywilizacyjne, polityczne, militarne i obyczajowe. Pozostawiło to po dziś dzień widoczny ślad. Liczba zapożyczeń francuskich przewyższa nawet procentowo liczbę oryginalnych słów staroangielskich! Supremacja Francuzów nad Anglosasami znajduje odbicie w nazewnictwie związanym z pojęciami i funkcjami władzy, państwa i sądownictwa. (…) W procedurze sądowej francuski utrwalił się tak silnie, że utrzymał się w protokołach aż po rok 1731.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wojciech Liponski",
        "slug": "wojciech-liponski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski"
      },
      "book": {
        "title": "Narodziny cywilizacji Wysp Brytyjskich",
        "slug": "narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski/narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 489,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "język",
          "slug": "jezyk",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wojciech_Lipo%C5%84ski#Narodziny_cywilizacji_Wysp_Brytyjskich",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:45"
    },
    {
      "id": "45b6d494-284c-478d-8404-b4e000100e5e",
      "slug": "nazwa-piktow-wywodzi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski/narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich/nazwa-piktow-wywodzi",
      "text": "Nazwa Piktów wywodzi się z łacińskiego imiesłowu pictus – malowany. Wiąże się to w sposób oczywisty ze zwyczajem barwienia skóry przez wojowników udających się na wyprawę. Pod tym względem Piktowie w dziejach cywilizacji ludzkiej nie stanowili wyjątku. Ozdabianie skóry (zwłaszcza twarzy) barwami wojennymi było od najdawniejszych czasów wspólną cechą plemion z pogranicza dzikości i barbarzyństwa, bez względu na geografię i rodzaj kultury, od dawnych plemion Azji po bliższe nam czasowo ludy Maorysów, Indian, Zulusów z czasów panowania Chaki, czy zupełnie już współczesnych… kibiców piłki nożnej…",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wojciech Liponski",
        "slug": "wojciech-liponski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski"
      },
      "book": {
        "title": "Narodziny cywilizacji Wysp Brytyjskich",
        "slug": "narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski/narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 380,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kibice",
          "slug": "kibice",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kibice"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wojciech_Lipo%C5%84ski#Narodziny_cywilizacji_Wysp_Brytyjskich",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:45"
    },
    {
      "id": "3d0dba17-7b8c-4338-bdd0-c446b4ffa2c6",
      "slug": "ilez-dalibysmy-za-pojedynczy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski/narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich/ilez-dalibysmy-za-pojedynczy",
      "text": "Ileż dalibyśmy za pojedynczy, choćby najkrótszy tekst literacki, urywek Biblii czy testament spisany w języku polskim dziesiątego czy jedenastego stulecia? Tymczasem łączna liczba zabytków staroangielskich, zależnie od typu wydania, obejmuje przeciętnie 5–7 opasłych tomów, po kilkaset stron każdy…",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wojciech Liponski",
        "slug": "wojciech-liponski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski"
      },
      "book": {
        "title": "Narodziny cywilizacji Wysp Brytyjskich",
        "slug": "narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wojciech-liponski/narodziny-cywilizacji-wysp-brytyjskich"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 189,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "literatura",
          "slug": "literatura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/literatura"
        },
        {
          "name": "język polski",
          "slug": "jezyk-polski",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk-polski"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wojciech_Lipo%C5%84ski#Narodziny_cywilizacji_Wysp_Brytyjskich",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:45"
    },
    {
      "id": "202db9bb-b159-4a3b-bf93-e0b1611a078b",
      "slug": "historycy-do-dzis",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sam-pivnik/ocalaly/historycy-do-dzis",
      "text": "Historycy do dziś nie mogą się zgodzić w ocenie, na ile szalony był Hitler. Niektórzy wskazują na jego narcyzm, arogancję, obsesyjny rasizm i narastającą megalomanię. Twierdzą, że II wojna światowa była wojną Hitlera. Nie trzeba wykraczać myślą poza tę komiczną postać bawarskiego kaprala (z Austrii rodem), by wyjaśnić owe niewiarygodne wydarzenia z lat czterdziestych XX wieku. Inni, należący do innego pokolenia historyków, wskazują na uwarunkowania zewnętrzne; mówią o skutkach porażki Niemiec w I wojnie światowej, o ekonomicznym ciosie, jakim był krach na Wall Street, który najmocniej uderzył właśnie w gospodarkę Niemiec. Wspomina się też o niesprawiedliwościach traktatu wersalskiego, który doprowadził dumny naród do upokorzenia i wykluczenia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sam Pivnik",
        "slug": "sam-pivnik",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sam-pivnik"
      },
      "book": {
        "title": "Ocalały",
        "slug": "ocalaly",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sam-pivnik/ocalaly"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 38,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "nazizm",
          "slug": "nazizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nazizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Sam_Pivnik#Ocala%C5%82y_(2012)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:45"
    },
    {
      "id": "94eb9a33-0a16-4c31-8bf1-f69e06b595f2",
      "slug": "westerplatte-przykulo-do-siebie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych/westerplatte-przykulo-do-siebie",
      "text": "Westerplatte przykuło do siebie na tydzień znaczne, dwudziestokrotnie przeważające liczbą oddziały niemieckie i tym samym spełniało doskonale podstawowe zadanie każdej obrony – związanie jak największych sił przeciwnika.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Załuski",
        "slug": "zbigniew-zaluski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski"
      },
      "book": {
        "title": "Siedem polskich grzechów głównych",
        "slug": "siedem-polskich-grzechow-glownych",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 79,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zbigniew_Za%C5%82uski#Siedem_polskich_grzech%C3%B3w_g%C5%82%C3%B3wnych_(1962)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:38"
    },
    {
      "id": "542d32ce-c086-4da9-b095-23e82903d61f",
      "slug": "swiadomosc-narodowa-i-pamiec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych/swiadomosc-narodowa-i-pamiec",
      "text": "Świadomość narodowa i pamięć społeczna – historia – czyni ze zbiorowiska ludzkiego społeczność – nie bierną masę, przedmiot dziejów, lecz kolektyw aktywnych współtwórców losu własnego i losów świata.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Załuski",
        "slug": "zbigniew-zaluski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski"
      },
      "book": {
        "title": "Siedem polskich grzechów głównych",
        "slug": "siedem-polskich-grzechow-glownych",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 233,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "społeczeństwo",
          "slug": "spoleczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zbigniew_Za%C5%82uski#Siedem_polskich_grzech%C3%B3w_g%C5%82%C3%B3wnych_(1962)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:38"
    },
    {
      "id": "363e422c-afd0-4da9-ae8f-86a4fab6792a",
      "slug": "przez-150-lat",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych/przez-150-lat",
      "text": "Przez 150 lat bez mała co pokolenie zrywali się Polacy do zbrojnej walki w obronie swych najświętszych praw i najniezbędniejszych potrzeb. Ogromny był wysiłek narodu w tej walce i ogromna jego ofiarność, lecz większe były powszechne narodowe ambicje i cele, jakie sobie stawiano, a jeszcze większe – trudności i przeszkody. Toteż każdy zryw kończył się krwawą i niezwykle dotkliwą klęską. Stało się to regułą polskiej historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Załuski",
        "slug": "zbigniew-zaluski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski"
      },
      "book": {
        "title": "Siedem polskich grzechów głównych",
        "slug": "siedem-polskich-grzechow-glownych",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 156,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        },
        {
          "name": "niepodległość",
          "slug": "niepodleglosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niepodleglosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zbigniew_Za%C5%82uski#Siedem_polskich_grzech%C3%B3w_g%C5%82%C3%B3wnych_(1962)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:38"
    },
    {
      "id": "2892eeaa-63d1-4d7e-bdf1-13c050065107",
      "slug": "narodu-nie-trzeba",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych/narodu-nie-trzeba",
      "text": "Narodu nie trzeba leczyć z romantyzmu i „bohaterszczyzny”. Należy go natomiast ostrzegać przed wilkami.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Załuski",
        "slug": "zbigniew-zaluski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski"
      },
      "book": {
        "title": "Siedem polskich grzechów głównych",
        "slug": "siedem-polskich-grzechow-glownych",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-zaluski/siedem-polskich-grzechow-glownych"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 194,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "ostrożność",
          "slug": "ostroznosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ostroznosc"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zbigniew_Za%C5%82uski#Siedem_polskich_grzech%C3%B3w_g%C5%82%C3%B3wnych_(1962)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:38"
    },
    {
      "id": "587a9e8b-b1d8-41d7-a4c8-e18aae7001e0",
      "slug": "praktycznie-wszystkie-klasyczne",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/james-c-scott/jak-udomowiono-czlowieka/praktycznie-wszystkie-klasyczne",
      "text": "Praktycznie wszystkie klasyczne państwa opierały się na roślinach zbożowych. (…) Historia nie odnotowała państwa opartego na manioku, sagowcach, jamsie, taro, bananach, owocach drzewa chlebowego lub słodkich ziemniakach.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "James C. Scott",
        "slug": "james-c-scott",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/james-c-scott"
      },
      "book": {
        "title": "Jak udomowiono człowieka",
        "slug": "jak-udomowiono-czlowieka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/james-c-scott/jak-udomowiono-czlowieka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 45,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        },
        {
          "name": "państwo",
          "slug": "panstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/panstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/James_C._Scott#Jak_udomowiono_cz%C5%82owieka._U_pocz%C4%85tk%C3%B3w_historii_pierwszych_pa%C5%84stw",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:32"
    },
    {
      "id": "f019586e-024a-42f7-a5ca-887f1e5dc34e",
      "slug": "wybierz-twoja-historie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/monika-gorska/zaufaj/wybierz-twoja-historie",
      "text": "Wybierz twoją historię i zmień Historię.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Monika Gorska",
        "slug": "monika-gorska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/monika-gorska"
      },
      "book": {
        "title": "Zaufaj",
        "slug": "zaufaj",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/monika-gorska/zaufaj"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "decyzje",
          "slug": "decyzje",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/decyzje"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zaufaj#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:30"
    },
    {
      "id": "9fd1b51a-0b51-46c9-b141-313d22ba724c",
      "slug": "pare-razy-mowilismy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dominika-dudek/sztuka-obslugi-zycia/pare-razy-mowilismy",
      "text": "Parę razy mówiliśmy o pewnym dziedzictwie, które zostało z tego trudnego XX wieku. Refleksja nad tym, co się działo w czasie drugiej wojny, miała jednak kolosalny wpływ na właściwie wszystkie dziedziny życia. Być może też taki wpływ na nasze myślenie o starości wciąż ma to, że starsi ludzie na ogół szli do gazu jako pierwsi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dominika Dudek",
        "slug": "dominika-dudek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dominika-dudek"
      },
      "book": {
        "title": "Sztuka obsługi życia",
        "slug": "sztuka-obslugi-zycia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dominika-dudek/sztuka-obslugi-zycia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 207,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "starość",
          "slug": "starosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/starosc"
        },
        {
          "name": "Holokaust",
          "slug": "holokaust",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/holokaust"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Dominika_Dudek#Sztuka_obs%C5%82ugi_%C5%BCycia_(2021)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:26"
    },
    {
      "id": "0537edfe-be25-4b0b-942f-0b904f809b43",
      "slug": "kobiety-w-historii",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elzbieta-cherezinska/sydonia-slowo-sie-rzeklo/kobiety-w-historii",
      "text": "Kobiety w historii nie miały łatwo. Mogły realizować się tylko na akceptowalnych wówczas polach- najczęstszym było \"dobra żona i matka\", co sprowadzało je do ważnej roli społecznej, ale o dziwo, w konsekwencji czyniło niemal niewidzialnymi. Jeśli wyryły się na kartach historii, to zwykle jako święte lub przeklęte.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Elżbieta Cherezińska",
        "slug": "elzbieta-cherezinska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elzbieta-cherezinska"
      },
      "book": {
        "title": "Sydonia Słowo się rzekło",
        "slug": "sydonia-slowo-sie-rzeklo",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elzbieta-cherezinska/sydonia-slowo-sie-rzeklo"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "role społeczne",
          "slug": "role-spoleczne",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/role-spoleczne"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Sydonia._S%C5%82owo_si%C4%99_rzek%C5%82o",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:25"
    },
    {
      "id": "e6df5ec9-e6e4-4b0f-91f2-5fd02296ab2f",
      "slug": "przyzwyczailismy-sie-nazywac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat/chrzest-polski/przyzwyczailismy-sie-nazywac",
      "text": "Przyzwyczailiśmy się nazywać rok 966 datą „chrztu Polski”. Ależ to nieprawda! Ów pierwszy krok ograniczył się na razie do chrztu samego Mieszka. (…) W chwili chrztu Mieszka żadnej misji jeszcze w Polsce nie było. Być może Dobrawka przywiozła ze sobą jakiegoś kapelana, ale miał on obowiązki dworskie, a nie zadanie nawracania ludu. Co najwyżej wolno nam się spodziewać, że mógł on udzielić samemu Mieszkowi koniecznych nauk i wiadomości o zasadach religii chrześcijańskiej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jerzy Dowiat",
        "slug": "jerzy-dowiat",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat"
      },
      "book": {
        "title": "Chrzest Polski",
        "slug": "chrzest-polski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat/chrzest-polski"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 67,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jerzy_Dowiat#Chrzest_Polski",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:23"
    },
    {
      "id": "d8071389-8df3-4c12-890a-fe6e0d655c25",
      "slug": "w-zyciu-codziennym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat/chrzest-polski/w-zyciu-codziennym",
      "text": "W życiu codziennym duchowieństwo nie różniło się właściwie od reszty społeczeństwa. Księża żenili się, mieli dzieci, które starali się również wykształcić na kapłanów i dobrze zaopatrzyć. Wyższe duchowieństwo, biskupi, prowadzili podobny tryb życia jak świeckie możnowładztwo. Władanie bronią, polowania i inne zajęcia rycerskie były im nieraz bliższe niż kościół.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jerzy Dowiat",
        "slug": "jerzy-dowiat",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat"
      },
      "book": {
        "title": "Chrzest Polski",
        "slug": "chrzest-polski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat/chrzest-polski"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 116,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "duchowni",
          "slug": "duchowni",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/duchowni"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jerzy_Dowiat#Chrzest_Polski",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:23"
    },
    {
      "id": "d020febf-3ad9-4753-b5cc-46ddc0f7a24a",
      "slug": "wiele-bylo-zapewne",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat/chrzest-polski/wiele-bylo-zapewne",
      "text": "Wiele było zapewne wartości również w kulcie pogańskim. Rodzime pogaństwo stanowiło niewątpliwie ważny element ówczesnej kultury słowiańskiej. Musimy jednak zdawać sobie sprawę, że na pogańskie państwa w owym czasie nie było już miejsca w Europie. Te ludy słowiańskie, które tego w porę nie zrozumiały, uległy obcej przemocy, a następnie germanizacji. Aby zająć należne miejsce wśród narodów Europy, trzeba było włączyć się w ich wspólnotę religijną. Mieszko I i Bolesław Chrobry, a także ich najbliżsi następcy dobrze rozumieli, gdzie był ówczesny „wielki świat”, i że tylko chrześcijaństwo mogło ich weń wprowadzić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jerzy Dowiat",
        "slug": "jerzy-dowiat",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat"
      },
      "book": {
        "title": "Chrzest Polski",
        "slug": "chrzest-polski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-dowiat/chrzest-polski"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 95,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jerzy_Dowiat#Chrzest_Polski",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:23"
    },
    {
      "id": "edc0686e-1595-4302-937a-71cc9292ffa3",
      "slug": "w-dosc-powszechnym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej/w-dosc-powszechnym",
      "text": "W dość powszechnym mniemaniu pierwotne chrześcijaństwo było monolitem, który dopiero wraz z upływem czasu (zwłaszcza po reformacji) uległ rozbiciu. Historycy jednak nie mają wątpliwości, że na tle tego, co działo się w odległej przeszłości, różnorodność współczesnego chrześcijaństwa prezentuje się wręcz skromnie. Gdybyśmy cofnęli zegar o 1850 lat, do ostatnich dekad II wieku n.e., odnaleźlibyśmy tam ludzi, którzy nazywali siebie chrześcijanami, ale wierzyli w rzeczy, o który nikt dziś nie słyszał; chrześcijan głoszących, że istnieje dwóch, a nawet trzydziestu lub trzystu sześćdziesięciu pięciu bogów; chrześcijan, którzy twierdzili, że Stary Testament jest złą księgą inspirowaną przez złe bóstwo; chrześcijan wierzących, że Bóg nie stworzył świata i nie ma z nim nic wspólnego; chrześcijan, którzy utrzymywali, że Jezus nie był człowiekiem lub nie miał duszy ludzkiej bądź nigdy nie narodził się albo nie umarł.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bart D. Ehrman",
        "slug": "bart-d-ehrman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman"
      },
      "book": {
        "title": "Nowy testament. Historyczne wprowadzenie do literatury wczesnochrześcijańskiej",
        "slug": "nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 18,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bart_D._Ehrman#Nowy_Testament._Historyczne_wprowadzenie_do_literatury_wczesnochrze%C5%9Bcija%C5%84skiej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:19"
    },
    {
      "id": "c5b88439-5c5b-4585-b446-581f8c6638fc",
      "slug": "ksiegi-nowego-testamentu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej/ksiegi-nowego-testamentu",
      "text": "Księgi Nowego Testamentu napisano wieki temu i przekazywano przez pokolenia aż do dnia dzisiejszego. Każda z nich jest nie tylko świadectwem wiary, ale i dokumentem zakorzenionym w dziejach – napisanym i czytanym w konkretnych kontekstach historycznych. Jego znaczenie teologiczne mogą badać nie tylko wierzący, ale także historycy – również ateiści.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bart D. Ehrman",
        "slug": "bart-d-ehrman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman"
      },
      "book": {
        "title": "Nowy testament. Historyczne wprowadzenie do literatury wczesnochrześcijańskiej",
        "slug": "nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 35,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Biblia",
          "slug": "biblia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/biblia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bart_D._Ehrman#Nowy_Testament._Historyczne_wprowadzenie_do_literatury_wczesnochrze%C5%9Bcija%C5%84skiej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:19"
    },
    {
      "id": "c039c420-8a73-436b-b47d-26cc3505f147",
      "slug": "badacze-nie-sa-zgodni",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej/badacze-nie-sa-zgodni",
      "text": "Badacze nie są zgodni co do tego, jakie mogły być autentyczne słowa historycznego Jezusa. Nie ulega jednak wątpliwości, że nie należy bezkrytycznie uznawać za takie wszystkich wypowiedzi przypisywanych mu w zachowanych źródłach. Wiele z nich nie znajduje stosownego potwierdzenia w materiale badawczym lub nie różni się od tego, co głosili jego późniejsi wyznawcy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bart D. Ehrman",
        "slug": "bart-d-ehrman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman"
      },
      "book": {
        "title": "Nowy testament. Historyczne wprowadzenie do literatury wczesnochrześcijańskiej",
        "slug": "nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 363,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        },
        {
          "name": "dowody",
          "slug": "dowody",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dowody"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bart_D._Ehrman#Nowy_Testament._Historyczne_wprowadzenie_do_literatury_wczesnochrze%C5%9Bcija%C5%84skiej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:19"
    },
    {
      "id": "b9ed337f-9475-41c8-adea-4eb2155bd959",
      "slug": "nawet-jesli-jezus",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej/nawet-jesli-jezus",
      "text": "Nawet jeśli Jezus jest jedynym dziś nam znanym cudotwórcą i Synem Bożym żyjącym w starożytności, to musimy pamiętać, że dla swych współczesnych był tylko jednym z wielu. Oczywiście, jeśli chcemy badać wczesne tradycje o Jezusie, co stanowi dla nas jedyną metodę jego poznania, musimy zacząć od usytuowania ich w pierwotnym kontekście świata grecko-rzymskiego. Podania o Jezusie krążyły pośród ludzi, którzy mogli je zrozumieć, a sposób ich rozumienia wiązał się z przeświadczeniem, że żyją w świecie zamieszkanym przez istoty boskie. Starożytni, odmiennie niż my, stan taki traktowali jako oczywistość.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bart D. Ehrman",
        "slug": "bart-d-ehrman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman"
      },
      "book": {
        "title": "Nowy testament. Historyczne wprowadzenie do literatury wczesnochrześcijańskiej",
        "slug": "nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 44,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        },
        {
          "name": "cuda",
          "slug": "cuda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cuda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bart_D._Ehrman#Nowy_Testament._Historyczne_wprowadzenie_do_literatury_wczesnochrze%C5%9Bcija%C5%84skiej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:19"
    },
    {
      "id": "b64dc507-d861-437d-8ac6-2edb86d98fbb",
      "slug": "koniec-swiata-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej/koniec-swiata-jest",
      "text": "Koniec świata jest bliski. Tak głosił Jezus, a po nim apostoł Paweł. To samo mówili wszyscy wcześni chrześcijanie, o których cokolwiek nam wiadomo. Koniec miał nastać rychło, Bóg miał przerwać bieg dziejów, Chrystus powrócić z niebios na sąd, a ludzie muszą odpokutować za grzechy, przygotowując się na jego przybycie. Z biegiem czasu przekonanie to straciło na żywotności. Koniec nie nadchodził, a to zmusiło wyznawców nowej religii do ponownej oceny (a nawet odrzucenia) wcześniejszych apokaliptycznych tradycji.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bart D. Ehrman",
        "slug": "bart-d-ehrman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman"
      },
      "book": {
        "title": "Nowy testament. Historyczne wprowadzenie do literatury wczesnochrześcijańskiej",
        "slug": "nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bart-d-ehrman/nowy-testament-historyczne-wprowadzenie-do-literatury-wczesnochrzescijanskiej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 615,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        },
        {
          "name": "koniec świata",
          "slug": "koniec-swiata",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/koniec-swiata"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bart_D._Ehrman#Nowy_Testament._Historyczne_wprowadzenie_do_literatury_wczesnochrze%C5%9Bcija%C5%84skiej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:19"
    },
    {
      "id": "869da781-bf1f-4ad4-ab02-bc2701fcefb3",
      "slug": "gdy-schamienie-klasy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki/chamstwo/gdy-schamienie-klasy",
      "text": "Gdy schamienie klasy ludowej osiągnęło swoje apogeum, chłopi postanowili wygrzebać się z pijackiego rowu i otrząsnąć. W latach 1844–1855 setki tysięcy galicyjskich poddanych złożyły publiczną, uroczystą przysięgę, że przestaną pić. W niektórych obwodach zdecydowało się na to nawet trzy czwarte dorosłych. Największą popularnością śluby cieszyły się na terenach górzystych i biedniejszych. (…) Głównym agitatorem był lokalny kler. (…) Panowie bronili propinacji jako swojej „stałej, integralnej, nieodzownej części dochodów” i wnosili o zakazanie „kazań wkraczających w stosunek poddańczy”. Również władze austriackie były zaniepokojone. (…) Gdy dwa lata później powstała wielogłowa galicyjska hurma, panów rżnięto na trzeźwo; dyscypliny pilnował między innymi Szela.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kacper Pobłocki",
        "slug": "kacper-poblocki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki"
      },
      "book": {
        "title": "Chamstwo",
        "slug": "chamstwo",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki/chamstwo"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 264,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "alkohol",
          "slug": "alkohol",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/alkohol"
        },
        {
          "name": "bunt",
          "slug": "bunt",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bunt"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kacper_Pob%C5%82ocki#Chamstwo",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:16"
    },
    {
      "id": "688a196f-1492-49a5-ad19-eea042da4730",
      "slug": "w-podrecznikach-czesto",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki/chamstwo/w-podrecznikach-czesto",
      "text": "W podręcznikach często opisuje się zniesienie niewolnictwa czy pańszczyzny tak, jakby były to naturalne, bezosobowe procesy – albo efekt dobroduszności porządnych panów, którzy pochylili się nad losem uciemiężonych. Wystarczy jednak spojrzeć na chronologię wydarzeń: zwykle reformy wprowadzano zaraz po jakimś ludowym powstaniu. (…) W Polszcze doszło do masowych strajków rolnych. Jak donosił carski urzędnik, w kwietniu 1861 roku zbuntowały się i odmówiły odrabiania pańszczyzny 22 634 wsie, co stanowiło wówczas siedemnaście procent całego osadnictwa Królestwa Polskiego. (…) Pańszczyzna nie została zniesiona, ale obalona.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kacper Pobłocki",
        "slug": "kacper-poblocki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki"
      },
      "book": {
        "title": "Chamstwo",
        "slug": "chamstwo",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki/chamstwo"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 281,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "bunt",
          "slug": "bunt",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bunt"
        },
        {
          "name": "niewolnictwo",
          "slug": "niewolnictwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niewolnictwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kacper_Pob%C5%82ocki#Chamstwo",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:16"
    },
    {
      "id": "151d077b-6fc8-4390-8fb8-3ea22ae1eec5",
      "slug": "o-historii-swiata",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki/chamstwo/o-historii-swiata",
      "text": "O historii świata myślimy często jako o prehistorii państw – polskiego, chińskiego czy rosyjskiego. Przez większość dziejów jednak zdecydowana większość populacji żyła we wspólnotach bezpaństwowych. Moment przełomowy, od którego ludzkość zaczęła żyć pod parasolem państwa, nadszedł mniej więcej koło roku 1600. Jest to też, oczywiście umowny, początek rewolucji dyscypliny i kaźni. (…) To właśnie bezpaństwa stanowiły ucieleśnienie plebejskiej utopii o świecie bez nędzy i przemocy. Utopii, w którą wierzyli także ci znajdujący się pod jarzmem pańskiej niewoli. (…) Z punktu widzenia państwa ludność, która uciekała do bezpaństw składała się z łotrów i kryminalistów. Przymiotnikiem „nierobotny” odróżniano w dokumentach rozbójników od chłopów – zbójem był ten, kto odmawiał roboty, kto nie chciał się poddać przymusowej pracy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kacper Pobłocki",
        "slug": "kacper-poblocki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki"
      },
      "book": {
        "title": "Chamstwo",
        "slug": "chamstwo",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki/chamstwo"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 187,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "państwo",
          "slug": "panstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/panstwo"
        },
        {
          "name": "utopia",
          "slug": "utopia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/utopia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kacper_Pob%C5%82ocki#Chamstwo",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:16"
    },
    {
      "id": "107c8e25-d7d6-44be-901b-2e511066c20c",
      "slug": "transformacja-niewoli-starozytnej",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki/chamstwo/transformacja-niewoli-starozytnej",
      "text": "Transformacja niewoli starożytnej w nowoczesną w Polszcze odbyła się też na polu języka. Rugowano z niego pojęcie niewolnika na rzecz pozornie neutralnych: sługi lub czeladzi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kacper Pobłocki",
        "slug": "kacper-poblocki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki"
      },
      "book": {
        "title": "Chamstwo",
        "slug": "chamstwo",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kacper-poblocki/chamstwo"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 94,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "język",
          "slug": "jezyk",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk"
        },
        {
          "name": "niewolnictwo",
          "slug": "niewolnictwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niewolnictwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kacper_Pob%C5%82ocki#Chamstwo",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:16"
    },
    {
      "id": "a6000e79-e793-4603-95a8-449352d8f792",
      "slug": "z-cala-pewnoscia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waclaw-a-zbyszewski/gawedy-o-ludziach-i-czasach-przedwojennych/z-cala-pewnoscia",
      "text": "Z całą pewnością Marszałek [Piłsudski] miał jakieś cechy hipnotyczne, trudno było uwierzyć, że to człowiek realny, żyjący, a nie widmo, nie zjawa ani jakiś duch przybyły z zaświatów, a jednocześnie wyraz samej istoty naszych dziejów, naszej historii, naszej przeszłości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wacław A Zbyszewski",
        "slug": "waclaw-a-zbyszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waclaw-a-zbyszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Gawędy o ludziach i czasach przedwojennych",
        "slug": "gawedy-o-ludziach-i-czasach-przedwojennych",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waclaw-a-zbyszewski/gawedy-o-ludziach-i-czasach-przedwojennych"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 23,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kult jednostki",
          "slug": "kult-jednostki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kult-jednostki"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wac%C5%82aw_Zbyszewski#Gaw%C4%99dy_o_ludziach_i_czasach_przedwojennych",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:15"
    },
    {
      "id": "d35e20aa-3273-4a16-b24f-59e248bf1a14",
      "slug": "historya-zas-uczy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/agaton-giller/podroz-wieznia-etapami-do-syberyi-w-roku-1854/historya-zas-uczy",
      "text": "(…) historya zaś uczy nas, iż niewolnicy wolność i swawolę biorą za jedno, a dopiero drugie czy nawet trzecie pokolenie wypielęgnowane w wolności, używa wolności rzeczywiście i rozsądnie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Agaton Giller",
        "slug": "agaton-giller",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/agaton-giller"
      },
      "book": {
        "title": "Podróż więźnia etapami do Syberyi w roku 1854",
        "slug": "podroz-wieznia-etapami-do-syberyi-w-roku-1854",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/agaton-giller/podroz-wieznia-etapami-do-syberyi-w-roku-1854"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 177,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wolność",
          "slug": "wolnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolnosc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "niewola",
          "slug": "niewola",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niewola"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Agaton_Giller#Podr%C3%B3%C5%BC_wi%C4%99%C5%BAnia_etapami_do_Syberyi_w_roku_1854",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:04"
    },
    {
      "id": "a362513c-2bab-4286-9bcd-87f75cc05ec0",
      "slug": "jezeli-niemcy-zostana",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wladyslaw-studnicki/tragiczne-manowce-proby-przeciwdzialania-katastrofom-narodowym-1939-1945/jezeli-niemcy-zostana",
      "text": ">>Jeżeli Niemcy zostaną zwyciężeni przy kooperacji koalicji z Rosją sowiecką, musi ona być wynagrodzona, a może być wynagrodzoną tylko naszym kosztem<< [...] Co więc powinna w tej sytuacji zrobić Polska? Odpowiedź Studnickiego była prosta: natychmiast dojść do porozumienia z Niemcami. (...) Porozumienie to miałoby się oprzeć na zobowiązaniu do neutralności podczas ich ataku na Francję oraz wyrażeniu natychmiastowej zgody na powrót Gdańska do Rzeszy i budowę autostrady przez Korytarz.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Władysław Studnicki",
        "slug": "wladyslaw-studnicki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wladyslaw-studnicki"
      },
      "book": {
        "title": "Tragiczne manowce. Próby przeciwdziałania katastrofom narodowym 1939-1945",
        "slug": "tragiczne-manowce-proby-przeciwdzialania-katastrofom-narodowym-1939-1945",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wladyslaw-studnicki/tragiczne-manowce-proby-przeciwdzialania-katastrofom-narodowym-1939-1945"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 327,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Niemcy",
          "slug": "niemcy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niemcy"
        },
        {
          "name": "Rosja",
          "slug": "rosja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rosja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Studnicki#Tragiczne_manowce._Pr%C3%B3by_przeciwdzia%C5%82ania_katastrofom_narodowym_1939%E2%80%931945",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:59"
    },
    {
      "id": "1bdd7dfc-6c93-4635-a1cf-b8b600d6aef5",
      "slug": "od-roku-1934",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wladyslaw-studnicki/tragiczne-manowce-proby-przeciwdzialania-katastrofom-narodowym-1939-1945/od-roku-1934",
      "text": "Od roku 1934 Niemcy starały się utrzymywać przyjazne stosunki z Polską. Hitler deklarował, że nie można zabronić dostępu do morza 30 milionowemu narodowi. Z racji naturalnego geograficznego położenia Niemcy oraz Polacy są sąsiadami i dlatego należy kształtować przyjazne stosunki między nimi. W roku 1936 każdy Niemiec powtarzał słowa Führera. Dzięki odprężeniu stosunków między naszymi krajami, Polska odniosła kilka sukcesów: podjęcie kontaktów dyplomatycznych z Litwą, Zaolzie, i, jako najważniejsza sprawa, wspólna granica z Węgrami. Gdyby wojna wybuchła w roku 1938, to Polska, zdecydowana na opór wobec wkraczających wojsk sowieckich, znalazłaby się w tym samym obozie co Niemcy. Polityce naszej jednak brakowało konsekwencji.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Władysław Studnicki",
        "slug": "wladyslaw-studnicki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wladyslaw-studnicki"
      },
      "book": {
        "title": "Tragiczne manowce. Próby przeciwdziałania katastrofom narodowym 1939-1945",
        "slug": "tragiczne-manowce-proby-przeciwdzialania-katastrofom-narodowym-1939-1945",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wladyslaw-studnicki/tragiczne-manowce-proby-przeciwdzialania-katastrofom-narodowym-1939-1945"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "Niemcy",
          "slug": "niemcy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niemcy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Studnicki#Tragiczne_manowce._Pr%C3%B3by_przeciwdzia%C5%82ania_katastrofom_narodowym_1939%E2%80%931945",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:59"
    },
    {
      "id": "51bfcc38-e3bf-4cf9-b521-be54cd1c04d4",
      "slug": "kleska-nacjonalizmu-polityczna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jaroslaw-kaczynski/polska-naszych-marzen/kleska-nacjonalizmu-polityczna",
      "text": "Klęska nacjonalizmu, polityczna i moralna, to był nie tylko mocny antysemityzm, ale też kompletna nieumiejętność rozwiązania problemów mniejszości narodowych. Nacjonalizm, który przechodził z jednej strony w ubóstwienie, a z drugiej w jakieś nieracjonalne myślenie, które przypisywało Polsce możliwości eschatologiczne, prowadziło do popadania w mistycyzm narodowy. Wszystko to było oderwane od jakichkolwiek realiów. Nie miało empirycznego sensu. Dlatego określam to jako porażkę intelektualną, polityczną i moralną.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jarosław Kaczyński",
        "slug": "jaroslaw-kaczynski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jaroslaw-kaczynski"
      },
      "book": {
        "title": "Polska naszych marzeń",
        "slug": "polska-naszych-marzen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jaroslaw-kaczynski/polska-naszych-marzen"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "antysemityzm",
          "slug": "antysemityzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/antysemityzm"
        },
        {
          "name": "nacjonalizm",
          "slug": "nacjonalizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nacjonalizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Polska_naszych_marze%C5%84",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:58"
    },
    {
      "id": "bf25f457-21fd-4d10-b2a8-507361360c53",
      "slug": "pisanie-historii-nad",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu/pisanie-historii-nad",
      "text": "Pisanie historii nad Wisłą zawsze było pracą trudną, poważną i niesłychanie odpowiedzialną. Trzeba było bowiem pisać ją tak, by nikogo specjalnie nie obrazić, nikogo nie urazić ani nie dotknąć, a już w żadnym razie nie obwinić czy nie oskarżyć. Trzeba było pisać ją tak, jak gdyby los ludzi i narodów już wcześniej zapisany został gdzieś na górze, a sprawą człowieka było tylko co najwyżej przepisanie i dodanie ilustracji. Wszelkie zaś oceny, sądy i osądy historii należało pozostawić na później, najlepiej na czas Sądu Ostatecznego. Nawet dzisiaj, w XXI wieku, trudno jest wprost napisać, że generał Taki-to-a-taki był tchórzem, pajacem, a wszystko wskazuje na to, że przede wszystkim był zdrajcą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dariusz Baliszewski",
        "slug": "dariusz-baliszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Trzecia strona medalu",
        "slug": "trzecia-strona-medalu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 285,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "cenzura",
          "slug": "cenzura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cenzura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Trzecia_strona_medalu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:57"
    },
    {
      "id": "b49e3ab7-40e5-45eb-a8db-fc3f37f8c5dd",
      "slug": "nie-ma-w-calych",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu/nie-ma-w-calych",
      "text": "Nie ma w całych polskich dziejach większej zagadki i większej tajemnicy niż ta historia sprzed blisko tysiąca lat, historia o złym królu Bolesławie i dobrym biskupie Stanisławie. Zły król, porywczy i gwałtowny, nieludzki i brutalny, kazał zabić, a może nawet sam zabił biskupa, który po wielokroć go upominał, ganiąc królewską niemoralność i zbytnią surowość wobec poddanych. A gdy wszelkie upomnienia zawiodły, zły król dalej za nic sobie miał przestrogi kapłana, ten rzucił na niego z ambony klątwę, co w owym XI wieku równało się cywilnej śmierci przeklętego, nawet jeśli był on królem. Szlachetny kapłan Stanisław za swą nieugiętą służbę prawdzie zapłacił męczeńską śmiercią, a występny król musiał porzucić tron, musiał opuścić kraj i udać się na wygnanie, z którego nigdy miał już nie powrócić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dariusz Baliszewski",
        "slug": "dariusz-baliszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Trzecia strona medalu",
        "slug": "trzecia-strona-medalu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 7,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "tajemnica",
          "slug": "tajemnica",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tajemnica"
        },
        {
          "name": "monarchia",
          "slug": "monarchia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/monarchia"
        },
        {
          "name": "męczeństwo",
          "slug": "meczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/meczenstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Trzecia_strona_medalu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:57"
    },
    {
      "id": "6095b737-0e32-435f-99f1-5db305c0d3d0",
      "slug": "gdyby-ludzie-wiedzieli",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu/gdyby-ludzie-wiedzieli",
      "text": "Gdyby ludzie wiedzieli, że w Warszawie wybuchnie powstanie, pewnie staraliby się do niego jakoś przygotować. Zgromadziliby pewnie większe zapasy mąki, kaszy czy cukru. Gdyby wiedzieli, że wybuchnie powstanie, najpewniej spróbowaliby wywieźć z miasta ludzi starych i niedołężnych czy choćby kobiety w ciąży i nowo narodzone dzieci. Ale ludzie nie wiedzieli, że wybuchnie powstanie. Szczerze mówiąc, nikt nie wiedział, że w Warszawie wybuchnie powstanie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dariusz Baliszewski",
        "slug": "dariusz-baliszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Trzecia strona medalu",
        "slug": "trzecia-strona-medalu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 172,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przewidywanie przyszłości",
          "slug": "przewidywanie-przyszlosci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przewidywanie-przyszlosci"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Trzecia_strona_medalu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:57"
    },
    {
      "id": "2d7f0f3b-c1d7-42a0-8245-5862516a1d88",
      "slug": "historia-wbrew-temu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu/historia-wbrew-temu",
      "text": "Historia, wbrew temu, co sądzimy, nie płacze. Historia natomiast żywi się łzami. Każda historia, także nasza polska, w której czego, jak czego, ale łez nigdy nie brakowało. Historia zimno i bezwzględnie notuje fakty i zdarzenia, notuje słowa i zachowania. Na wszystko patrzy bez emocji i bez łez, by wszystko dostrzec i zapisać. Historia jest w kwietniu 2010, w tych dniach polskiej żałoby, wszędzie i wszędzie próbuje zrozumieć to, co się dzieje. Kiedyś będzie to chciała opowiedzieć bez wzruszeń i bez łez, prawdziwie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dariusz Baliszewski",
        "slug": "dariusz-baliszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Trzecia strona medalu",
        "slug": "trzecia-strona-medalu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 90,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "żałoba",
          "slug": "zaloba",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaloba"
        },
        {
          "name": "obiektywizm",
          "slug": "obiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/obiektywizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Trzecia_strona_medalu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:57"
    },
    {
      "id": "01d12cfc-a749-477b-a12e-4586b4f890cd",
      "slug": "polacy-zawsze-uwazali",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu/polacy-zawsze-uwazali",
      "text": "Polacy zawsze uważali, że kto jak kto, ale oni jak nikt inny znają się na Rosji. Po kilkuset latach bliskiego sąsiedztwa, po trzech dokonanych przez Rosję rozbiorach Polski, po rzezi Pragi 4 listopada 1794 roku, w której zamordowani zostali prawie wszyscy mieszkańcy, po kolejnych rosyjskich pacyfikacjach kolejnych polskich powstań, po szubienicach, zesłaniach i katorgach setek tysięcy Polaków, po wielokrotnej grabieży naszego kraju – Polacy uważają, że jeśli nie potrafią zrozumieć Rosji, bo tego nikt nie potrafi, to na pewno potrafią przewidzieć Rosjan. Uważają więc po prostu, że po Rosji można się spodziewać wyłącznie najgorszego.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dariusz Baliszewski",
        "slug": "dariusz-baliszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Trzecia strona medalu",
        "slug": "trzecia-strona-medalu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dariusz-baliszewski/trzecia-strona-medalu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 111,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        },
        {
          "name": "uprzedzenia",
          "slug": "uprzedzenia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/uprzedzenia"
        },
        {
          "name": "Rosja",
          "slug": "rosja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rosja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Trzecia_strona_medalu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:57"
    },
    {
      "id": "f0738e05-4c07-4a74-94a1-088c24cab5c7",
      "slug": "historia-to-polityka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elzbieta-cherezinska/gra-w-kosci/historia-to-polityka",
      "text": "Historia to polityka, tyle że widziana z dystansu. Historia to ludzie, których ożywiamy, wyciągając spod płyt grobowców. Nie, nie jestem wariatką, do której obcy mówią nocami. Oni ani nie są dla mnie obcy, ani nie są dla mnie historią. Tysiąc lat? Nie szkodzi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Elżbieta Cherezińska",
        "slug": "elzbieta-cherezinska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elzbieta-cherezinska"
      },
      "book": {
        "title": "Gra w kości",
        "slug": "gra-w-kosci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elzbieta-cherezinska/gra-w-kosci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 7,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "pisarze",
          "slug": "pisarze",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pisarze"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/El%C5%BCbieta_Cherezi%C5%84ska#Gra_w_ko%C5%9Bci_(2010)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:56"
    },
    {
      "id": "e41417d4-0f6f-4a6b-b753-9600a13be951",
      "slug": "w-teksasie-bylo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer/syn/w-teksasie-bylo",
      "text": "(…) w Teksasie było lepiej niż w Starych Stanach, gdzie – o ile nie było się synem właściciela plantacji – do wzięcia zostały tylko resztki z pańskiego stołu. Spisy ludności dowodzą, że klasy wyższe – Austini i Houstoni – z ochotą pozostawały obywatelami Meksyku, jeśli tylko mogły zachować ziemię. Ich potomkowie prowadzą propagandowe wojny, żeby oczyścić honor rodów i uznać przodków za ojców założycieli Teksasu. Jednak po prawdzie to ludzie tacy jak mój ojciec – goli jak święci tureccy – pchnęli Teksas do wojny.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philipp Meyer",
        "slug": "philipp-meyer",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer"
      },
      "book": {
        "title": "Syn",
        "slug": "syn",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer/syn"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 15,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "hierarchia społeczna",
          "slug": "hierarchia-spoleczna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/hierarchia-spoleczna"
        },
        {
          "name": "propaganda",
          "slug": "propaganda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/propaganda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Philipp_Meyer#Syn",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:55"
    },
    {
      "id": "32633c83-fd34-4832-b19b-e9ac921022bf",
      "slug": "hiszpanie-byli-w-teksasie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer/syn/hiszpanie-byli-w-teksasie",
      "text": "Hiszpanie byli w Teksasie przez stulecia, ale nic z tego nie wyszło. (…) Apacze ze szczepu Lipan powstrzymali starych konkwistadorów. Potem nadeszli Komancze. Ziemia nie widziała nikogo takiego od czasów Mongołów: zepchnęli Apaczów do morza, rozbili hiszpańską armię i zamienili Meksyk w targ niewolników. Kiedyś widziałem, jak Komancze pędzili wieśniaków wzdłuż Pecos – setki za jednym zamachem, zupełnie tak, jak pędzi się bydło. Rząd meksykański, pobity przez dzikich, opracował rozpaczliwy plan zasiedlenia Teksasu. Gwarantowano w nim, że każdy, kto przeniesie się na zachód od rzeki Sabine, dostanie za darmo cztery tysiące akrów ziemi [blisko tysiąc siedemset hektarów]. Drobny druk zapisano krwią. Stosunek Komanczów do obcych był niemal papieski w swej skrupulatności: katować i zabijać mężczyzn, gwałcić i zabijać kobiety, uprowadzać dzieci do niewoli albo do przysposobienia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philipp Meyer",
        "slug": "philipp-meyer",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer"
      },
      "book": {
        "title": "Syn",
        "slug": "syn",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philipp-meyer/syn"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 14,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "okrucieństwo",
          "slug": "okrucienstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/okrucienstwo"
        },
        {
          "name": "kolonializm",
          "slug": "kolonializm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kolonializm"
        },
        {
          "name": "rdzenni Amerykanie",
          "slug": "rdzenni-amerykanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rdzenni-amerykanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Philipp_Meyer#Syn",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:55"
    },
    {
      "id": "266c36f0-bcc9-4011-b198-df3a1921af33",
      "slug": "zielonkawe-fale-obmywajace",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-lysiak/francuska-sciezka/zielonkawe-fale-obmywajace",
      "text": "Zielonkawe fale obmywające brzegi Ouessant pamiętają prawdę, lecz i one brzydzą się nią, czułe na piękno jak ludzie. Cudowny gabinet kosmetyki dziejów zwany historiografią wciąż jest otwarty i wciąż unowocześniany – wkraczamy w erę transplantacji, rośnie zapotrzebowanie na chirurgów. Wstęp wolny, panowie i panie!",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Waldemar Łysiak",
        "slug": "waldemar-lysiak",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-lysiak"
      },
      "book": {
        "title": "Francuska ścieżka",
        "slug": "francuska-sciezka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-lysiak/francuska-sciezka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 280,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Francuska_%C5%9Bcie%C5%BCka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:55"
    },
    {
      "id": "2cb6930b-c22b-4716-ac35-2e737cd123af",
      "slug": "nie-chodzi-mi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/howard-zinn/ludowa-historia-stanow-zjednoczonych-od-roku-1492-do-dzis/nie-chodzi-mi",
      "text": "Nie chodzi mi o to, aby użalać się nad ofiarami czy obwiniać katów. Te łzy i ten gniew, gdy dotyczą przeszłości, pozbawiają nas naszej moralnej energii niezbędnej, by działać tu i teraz. Zwłaszcza, że granice nie zawsze są jasne, a w dalszej perspektywie prześladowca okazuje się również ofiarą. Na krótszą metę (a do tej pory dzieje ludzkości składały się wyłącznie z krótkich odcinków) ofiary – ogarnięte rozpaczą i skażone uciskającą je kulturą – same zwracają się przeciwko innym ofiarom.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Howard Zinn",
        "slug": "howard-zinn",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/howard-zinn"
      },
      "book": {
        "title": "Ludowa historia Stanów Zjednoczonych. Od roku 1492 do dziś",
        "slug": "ludowa-historia-stanow-zjednoczonych-od-roku-1492-do-dzis",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/howard-zinn/ludowa-historia-stanow-zjednoczonych-od-roku-1492-do-dzis"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 38,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "uraza",
          "slug": "uraza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/uraza"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Howard_Zinn#Ludowa_historia_Stan%C3%B3w_Zjednoczonych._Od_roku_1492_do_dzi%C5%9B",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:50"
    },
    {
      "id": "1a380d42-ebde-42df-b757-9bb603dfb019",
      "slug": "poglad-ze-pisanie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/howard-zinn/ludowa-historia-stanow-zjednoczonych-od-roku-1492-do-dzis/poglad-ze-pisanie",
      "text": "Pogląd, że pisanie historii musi polegać po prostu na podsumowaniu dominujących w przeszłości niepowodzeń, sprawia, że historycy przyczyniają się do utrwalenia nieskończonego cyklu porażek. Jeśli historia ma być twórcza, jeśli ma przewidywać możliwą przyszłość, nie negując przy tym przeszłości, kiedy to – choćby w krótkich przebłyskach – ludzie pokazywali, że potrafią stawiać opór, jednoczyć się, a niekiedy – zwyciężać. Przypuszczam, a właściwie jedynie mam nadzieję, że naszą przyszłość można odnaleźć w przeszłości – w owych ulotnych chwilach współczucia, nie zaś w stuleciach ciągłych wojen.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Howard Zinn",
        "slug": "howard-zinn",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/howard-zinn"
      },
      "book": {
        "title": "Ludowa historia Stanów Zjednoczonych. Od roku 1492 do dziś",
        "slug": "ludowa-historia-stanow-zjednoczonych-od-roku-1492-do-dzis",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/howard-zinn/ludowa-historia-stanow-zjednoczonych-od-roku-1492-do-dzis"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 39,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "nadzieja",
          "slug": "nadzieja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nadzieja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Howard_Zinn#Ludowa_historia_Stan%C3%B3w_Zjednoczonych._Od_roku_1492_do_dzi%C5%9B",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:50"
    },
    {
      "id": "f1d92b3e-9c5e-4a81-af9d-1dc8efe8195a",
      "slug": "nic-z-tego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/susana-fortes/quattrocento/nic-z-tego",
      "text": "Nic z tego, co miało miejsce, nie wymazuje się ani całkowicie nie znika, zawsze jest ktoś, kto na nas patrzy, choćbyśmy tego nie dostrzegali, okno na podwórze chwytające obraz i zamrażające go, żeby się nie zgubił, i zawsze jest ktoś po drugiej stronie wieków, badacz z zamiłowaniem do retrospekcji, człowiek żądny wiedzy, który czeka w pewnej odległości, niczym James Stewart ze swoim teleobiektywem, żeby przeanalizować nasze zachowanie, i próbuje odkryć nasze zamiary, szlachetne lub małoduszne, a może i takie, i takie, bo wszystko się miesza i nic nie jest zupełnie czyste.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Susana Fortes",
        "slug": "susana-fortes",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/susana-fortes"
      },
      "book": {
        "title": "Quattrocento",
        "slug": "quattrocento",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/susana-fortes/quattrocento"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Quattrocento#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:43"
    },
    {
      "id": "ebdf1814-30f4-4c2a-90f3-66eb80ef281d",
      "slug": "historia-zawsze-mnie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gertrud-fussenegger/wladczynie/historia-zawsze-mnie",
      "text": "Historia zawsze mnie fascynowała. Jest ona niczym niezmierzony, nieprzenikniony ocean. I jeśli ktoś, mówiąc obrazowo, dostatecznie długo wytrwa u jego brzegów, to odkryje pojedyncze wyspy, rafy, do których zawsze już będzie powracać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gertrud Fussenegger",
        "slug": "gertrud-fussenegger",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gertrud-fussenegger"
      },
      "book": {
        "title": "Władczynie",
        "slug": "wladczynie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gertrud-fussenegger/wladczynie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 257,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gertrud_Fussenegger#W%C5%82adczynie_(1991)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:38"
    },
    {
      "id": "9bc1717f-bb77-4412-8e50-6ab1ee54d5ac",
      "slug": "w-zasadzie-kazdy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gertrud-fussenegger/wladczynie/w-zasadzie-kazdy",
      "text": "W zasadzie każdy, nawet najmniej ważny człowiek, w pewnym stopniu jest historycznym podmiotem kreującym historię. Nawet człowiek pozbawiony wolności, niewolnik, jest w małym, ledwie zauważalnym zakresie osobą współdecydującą. Jego praca, przekonania i nastroje ważą na nastrojach mas.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gertrud Fussenegger",
        "slug": "gertrud-fussenegger",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gertrud-fussenegger"
      },
      "book": {
        "title": "Władczynie",
        "slug": "wladczynie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gertrud-fussenegger/wladczynie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 258,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gertrud_Fussenegger#W%C5%82adczynie_(1991)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:38"
    },
    {
      "id": "97d701ae-fd09-4650-9fae-ee1ee38f1977",
      "slug": "wole-martwa-historie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin/cienie-smierci-uczta-dla-wron-czesc-1-piesn-lodu-i-ognia-tom-4-wydanie-serialowe/wole-martwa-historie",
      "text": "Wolę martwą historię. Martwą historię spisuje się inkaustem, a żywą krwią.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George R.R. Martin",
        "slug": "george-rr-martin",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin"
      },
      "book": {
        "title": "Cienie śmierci. Uczta dla wron. Część 1. Pieśń Lodu i Ognia. Tom 4. Wydanie serialowe",
        "slug": "cienie-smierci-uczta-dla-wron-czesc-1-piesn-lodu-i-ognia-tom-4-wydanie-serialowe",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin/cienie-smierci-uczta-dla-wron-czesc-1-piesn-lodu-i-ognia-tom-4-wydanie-serialowe"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 237,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Uczta_dla_wron#Cienie_%C5%9Bmierci",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:22"
    },
    {
      "id": "a9c28000-92c1-4c59-9e08-26303f1aa440",
      "slug": "arcymaester-rigney-napisal",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin/cienie-smierci-uczta-dla-wron-czesc-1-piesn-lodu-i-ognia-tom-4-wydanie-serialowe/arcymaester-rigney-napisal",
      "text": "Arcymaester Rigney napisał ongiś, że historia toczy się kołem, gdyż ludzka natura jest zasadniczo niezmienna. Twierdził, że wszystko, co się kiedyś wydarzyło, musi powtórzyć się w przyszłości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George R.R. Martin",
        "slug": "george-rr-martin",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin"
      },
      "book": {
        "title": "Cienie śmierci. Uczta dla wron. Część 1. Pieśń Lodu i Ognia. Tom 4. Wydanie serialowe",
        "slug": "cienie-smierci-uczta-dla-wron-czesc-1-piesn-lodu-i-ognia-tom-4-wydanie-serialowe",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin/cienie-smierci-uczta-dla-wron-czesc-1-piesn-lodu-i-ognia-tom-4-wydanie-serialowe"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 235,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Uczta_dla_wron#Cienie_%C5%9Bmierci",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:21"
    },
    {
      "id": "9a59d3bb-cf4e-4266-a7dd-8f0f58676d1b",
      "slug": "coz-jednakze-w-historii",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar/niespodziewane-stronice/coz-jednakze-w-historii",
      "text": "Cóż jednakże, w historii tak samo jak w muzyce, oznacza pauza, jeśli nie napięcie, które później zdwoi siłę rozwijającej się melodii?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Julio Cortázar",
        "slug": "julio-cortazar",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar"
      },
      "book": {
        "title": "Niespodziewane stronice",
        "slug": "niespodziewane-stronice",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar/niespodziewane-stronice"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 348,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "muzyka",
          "slug": "muzyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/muzyka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Niespodziewane_stronice",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:15"
    },
    {
      "id": "b899144c-1ea2-4b0f-8b3e-4ae3f51cd702",
      "slug": "narody-rodza-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernhard-jaumann/godzina-szakala/narody-rodza-sie",
      "text": "Narody rodzą się we krwi. Tak samo jak niemowlęta. Różnica polega na tym, że w przypadku narodów tej krwi nie da się tak łatwo zmyć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bernhard Jaumann",
        "slug": "bernhard-jaumann",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernhard-jaumann"
      },
      "book": {
        "title": "Godzina szakala",
        "slug": "godzina-szakala",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernhard-jaumann/godzina-szakala"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 100,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bernhard_Jaumann#Godzina_szakala",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:14"
    },
    {
      "id": "933376f2-01f9-4778-b696-fbb87346281b",
      "slug": "historia-nie-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernhard-jaumann/godzina-szakala/historia-nie-jest",
      "text": "(...) historia nie jest równoznaczna z tym, co się zdarzyło. A żeby w ogóle nadawała się do opowiadania, wymaga selekcji, interpretacji, oceny. To, czego nie da się opowiedzieć, nie jest historią, właściwie jakby się nie stało.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bernhard Jaumann",
        "slug": "bernhard-jaumann",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernhard-jaumann"
      },
      "book": {
        "title": "Godzina szakala",
        "slug": "godzina-szakala",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernhard-jaumann/godzina-szakala"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 124,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "opowiadanie historii",
          "slug": "opowiadanie-historii",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/opowiadanie-historii"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bernhard_Jaumann#Godzina_szakala",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:00:13"
    },
    {
      "id": "67a7cfc6-2514-4ae5-b7d1-171e8d24a585",
      "slug": "wszystko-zaczyna-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacques-maritain/trzej-reformatorzy-luter-kartezjusz-rousseau/wszystko-zaczyna-sie",
      "text": "Wszystko zaczyna się od ducha; w głębi duszy kilku osób, w życiu owego νους – które, jak mówi Arystoteles, niczym nie jest w swej objętości, niczym w swej masie – w nim to ukształtowały się wszystkie wielkie zdarzenia współczesnych dziejów.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacques Maritain",
        "slug": "jacques-maritain",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacques-maritain"
      },
      "book": {
        "title": "Trzej reformatorzy: Luter, Kartezjusz, Rousseau",
        "slug": "trzej-reformatorzy-luter-kartezjusz-rousseau",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacques-maritain/trzej-reformatorzy-luter-kartezjusz-rousseau"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "duchowość",
          "slug": "duchowosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/duchowosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacques_Maritain#Trzej_Reformatorzy._Luter,_Kartezjusz,_Rousseau",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:54"
    },
    {
      "id": "8222b68b-eecd-40b1-9b7e-ec36bf3ea45e",
      "slug": "a-my-z-biegiem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen/a-my-z-biegiem",
      "text": "A my z biegiem lat coraz bardziej zapominamy, że historia w takim najprostszym, ludzkim wymiarze nigdy nie jest czarno-biała, zwłaszcza historia takich miejsc jak Wrocław, Lwów czy właśnie twój Gdańsk, Bartku. Na papierach podpisywanych przez polityków i generałów wszystko wydaje się proste. Temu zabrać to, tamtemu dać tamto, tę granicę przesunąć tam, a tamtą tu. Lecz w tym najprostszym, ludzkim wymiarze, daleko od frontów, zawsze w czyimś sercu pozostaje głębokie poczucie niesprawiedliwości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Marta Kisiel",
        "slug": "marta-kisiel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel"
      },
      "book": {
        "title": "Nomen Omen",
        "slug": "nomen-omen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 269,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "sprawiedliwość",
          "slug": "sprawiedliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sprawiedliwosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Nomen_omen",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:44"
    },
    {
      "id": "6b3be62b-aa84-49fe-b340-aa63b0058156",
      "slug": "z-perspektywy-czasu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen/z-perspektywy-czasu",
      "text": "(…) z perspektywy czasu i wygodnego fotela nawet największe tragedie i dylematy historii bardzo łatwo się ocenia. My je przeżyłyśmy. Wy o nich tylko czytacie. A znajdą się i tacy, którzy tego nie przeżyli, nie czytają i na dodatek nie myślą, za to chętnie wydają kategoryczne sądy, chociaż powinni być mądrzejsi o doświadczenia naszego pokolenia. Tak, my mogliśmy wtedy nie wiedzieć, do czego koniec końców doprowadzi Hitler i jemu podobni, choć to nas też wcale nie tłumaczy. Ale wy… wy już nie macie żadnych wymówek. Musicie wiedzieć, myśleć i przede wszystkim pamiętać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Marta Kisiel",
        "slug": "marta-kisiel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel"
      },
      "book": {
        "title": "Nomen Omen",
        "slug": "nomen-omen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/marta-kisiel/nomen-omen"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 269,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "ocenianie innych",
          "slug": "ocenianie-innych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ocenianie-innych"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Nomen_omen",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:44"
    },
    {
      "id": "7bff904f-e751-4199-9917-b1a59c3d5488",
      "slug": "godny-pogardy-i-tchorzliwy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lloyd-c-douglas/szata/godny-pogardy-i-tchorzliwy",
      "text": "Godny pogardy i tchórzliwy jest naród, który walczy z historią innego narodu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Lloyd C. Douglas",
        "slug": "lloyd-c-douglas",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lloyd-c-douglas"
      },
      "book": {
        "title": "Szata",
        "slug": "szata",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lloyd-c-douglas/szata"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "tchórzostwo",
          "slug": "tchorzostwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tchorzostwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lloyd_C._Douglas#Szata",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:36"
    },
    {
      "id": "c3ab4ad8-ee82-40d7-b420-048756c36351",
      "slug": "cokolwiek-zrobisz-i-tak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ewa-nowak/rezerwat-niebieskich-ptakow/cokolwiek-zrobisz-i-tak",
      "text": "Cokolwiek zrobisz, i tak tysiące ludzi przed tobą to już zrobiło. Cokolwiek czujesz, inni czuli to przed tobą, cokolwiek cię spotka, nie będzie to nic nowego. Jeśli więc robisz coś złego, nie martw się, bo inni nie byli lepsi. Wszystko to już ktoś przed tobą przeżywał, czuł, komuś zrobił. Nie przecierasz szlaku, tylko idziesz po szeroko udeptanej drodze.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ewa Nowak",
        "slug": "ewa-nowak",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ewa-nowak"
      },
      "book": {
        "title": "Rezerwat niebieskich ptaków",
        "slug": "rezerwat-niebieskich-ptakow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ewa-nowak/rezerwat-niebieskich-ptakow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ewa_Nowak#Rezerwat_niebieskich_ptak%C3%B3w_(2008)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:23"
    },
    {
      "id": "c14f3e3e-bc7a-4673-a1c4-e0f4de8f57e4",
      "slug": "kradziez-zabytkow-uderza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guillaume-musso/kim-bylbym-bez-ciebie/kradziez-zabytkow-uderza",
      "text": "Kradzież zabytków uderza w wartości i fundamenty naszej cywilizacji.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Guillaume Musso",
        "slug": "guillaume-musso",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guillaume-musso"
      },
      "book": {
        "title": "Kim Byłbym Bez Ciebie?",
        "slug": "kim-bylbym-bez-ciebie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guillaume-musso/kim-bylbym-bez-ciebie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 46,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        },
        {
          "name": "kradzież",
          "slug": "kradziez",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kradziez"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Guillaume_Musso#Kim_by%C5%82bym_bez_ciebie%3F",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:20"
    },
    {
      "id": "b9b97de8-fb1f-4c93-babf-38177827c3d2",
      "slug": "dawniejsze-wieki-zarowno",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki/w-szkole-wychowania-teksty-wybrane/dawniejsze-wieki-zarowno",
      "text": "Dawniejsze wieki – zarówno starożytność, jak i średniowiecze – rozumiały bardzo dobrze, że około tego usprawnienia się w dobrym całe zagadnienie wychowania się obraca. Dopiero intelektualizm moralny, który stopniowo opanował myśl nowożytną od XVII w., odsunął to zagadnienie na drugi plan i sprawił, że o nim zapomniano.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Woroniecki",
        "slug": "jacek-woroniecki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki"
      },
      "book": {
        "title": "W szkole wychowania. Teksty wybrane",
        "slug": "w-szkole-wychowania-teksty-wybrane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki/w-szkole-wychowania-teksty-wybrane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 142,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wychowanie",
          "slug": "wychowanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wychowanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Woroniecki#W_szkole_wychowania",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:07"
    },
    {
      "id": "00f3e037-66f3-47e2-b2a5-956137cc49e7",
      "slug": "przez-dlugi-czas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki/okolo-kultu-mowy-ojczystej/przez-dlugi-czas",
      "text": "Przez długi czas łacina musiała być głównym ogólnokształcącym czynnikiem; gdy języki narodowe nie były jeszcze dostatecznie rozwinięte i uformowane, trzeba było posługiwać się gotowemi formami myślenia, jakie dawał język łaciński. Niesłuszne są więc narzekania na powstrzymywanie rozwoju języków narodowych przez łacinę; one się na niej kształtowały i, gdybyśmy byli np. już w XVI w. łacinę zarzucili i oparli nasz rozwój umysłowy przede wszystkiem na języku ojczystym, dziś stalibyśmy niewątpliwie niżej, niż stoimy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Woroniecki",
        "slug": "jacek-woroniecki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki"
      },
      "book": {
        "title": "Około kultu mowy ojczystej",
        "slug": "okolo-kultu-mowy-ojczystej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-woroniecki/okolo-kultu-mowy-ojczystej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 32,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "język",
          "slug": "jezyk",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk"
        },
        {
          "name": "język polski",
          "slug": "jezyk-polski",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk-polski"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Woroniecki#Oko%C5%82o_kultu_mowy_ojczystej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:06"
    },
    {
      "id": "f9f20a71-6b14-4a6a-a24e-379bf5c4525e",
      "slug": "nikt-nigdy-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/glen-cook/kroniki-czarnej-kompanii/nikt-nigdy-nie",
      "text": "Nikt nigdy nie mianował się sam czarnym charakterem, są za to całe regimenty tych, którzy ogłosili się świętymi. To historycy zwycięzców decydują, gdzie leży dobro, a gdzie zło.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Glen Cook",
        "slug": "glen-cook",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/glen-cook"
      },
      "book": {
        "title": "Kroniki Czarnej Kompanii",
        "slug": "kroniki-czarnej-kompanii",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/glen-cook/kroniki-czarnej-kompanii"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "zwycięstwo",
          "slug": "zwyciestwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwyciestwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kroniki_Czarnej_Kompanii",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:05"
    },
    {
      "id": "7c46c3a6-a74e-4e3a-879c-7c94500a3542",
      "slug": "podmiotem-i-trescia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guy-debord/spoleczenstwo-spektaklu/podmiotem-i-trescia",
      "text": "Podmiotem i treścią historii może być tylko samowytwarzanie człowieka, stającego się panem i władcą swojego świata – a więc historii – i pojmującego reguły swej gry.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Guy Debord",
        "slug": "guy-debord",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guy-debord"
      },
      "book": {
        "title": "Społeczeństwo Spektaklu",
        "slug": "spoleczenstwo-spektaklu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/guy-debord/spoleczenstwo-spektaklu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 63,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Guy_Debord#Spo%C5%82ecze%C5%84stwo_spektaklu_(1973)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:56"
    },
    {
      "id": "60a16e1a-bdb1-494e-8d39-7b8a1163aba1",
      "slug": "zwyciezcy-tworza-wlasna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sherrilyn-kenyon/rozkosze-nocy/zwyciezcy-tworza-wlasna",
      "text": "Zwycięzcy tworzą własną wersję prawdy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Sherrilyn Kenyon",
        "slug": "sherrilyn-kenyon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sherrilyn-kenyon"
      },
      "book": {
        "title": "Rozkosze nocy",
        "slug": "rozkosze-nocy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/sherrilyn-kenyon/rozkosze-nocy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "zwycięstwo",
          "slug": "zwyciestwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwyciestwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Sherrilyn_Kenyon#Rozkosze_nocy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:54"
    },
    {
      "id": "ba10f720-92f4-4c9c-8ef6-669f17d55599",
      "slug": "az-do-ostatniej",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-schuman/dla-europy/az-do-ostatniej",
      "text": "Aż do ostatniej wojny współpraca między narodami objawiała się przede wszystkim pod postacią traktatów przymierza, tych krótkotrwałych układów, tworzonych i obalanych zależnie od ambicji i urazów. Sojusze z Austrią Marii Teresy, Prusami Fryderyka II, Francją Napoleona I lub przeciw nim; sojusze zawierane w celu przygotowania i urzeczywistniania przez kolejne wojny jedności niemieckiej lub włoskiej; układy mające mniej szczytny cel – podział Polski, tego nieszczęśliwego, rozdartego przez dwa wieki narodu, aż do przerażającego sojuszu niemiecko-radzieckiego z sierpnia 1939 roku, który był ostatnim i najbardziej cynicznym przykładem tych wszystkich złych porozumień. Z pewnością nie tak należało budować Europę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Robert Schuman",
        "slug": "robert-schuman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-schuman"
      },
      "book": {
        "title": "Dla Europy",
        "slug": "dla-europy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-schuman/dla-europy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Schuman#Dla_Europy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:50"
    },
    {
      "id": "7751919a-97ec-4b4b-b046-05dd106659c5",
      "slug": "nikt-nie-napisal",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michal-witkowski/lubiewo/nikt-nie-napisal",
      "text": "Nikt nie napisał historii życia pedalskiego, chyba że moczem na blaszanej ścianie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Michał Witkowski",
        "slug": "michal-witkowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michal-witkowski"
      },
      "book": {
        "title": "Lubiewo",
        "slug": "lubiewo",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michal-witkowski/lubiewo"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "homoseksualizm",
          "slug": "homoseksualizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/homoseksualizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Micha%C5%82_Witkowski#Lubiewo_(2006)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:50"
    },
    {
      "id": "4ba631cc-1a12-486d-842a-a729c5da281e",
      "slug": "im-glebiej-studiuje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paul-evans/slonecznik/im-glebiej-studiuje",
      "text": "Im głębiej studiuję historię, tym bardziej sobie uświadamiam, jak mało ludzkość się zmieniła. Scenariusze są wciąż te same, tylko aktorzy coraz inni.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paul Evans",
        "slug": "paul-evans",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paul-evans"
      },
      "book": {
        "title": "Słonecznik",
        "slug": "slonecznik",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paul-evans/slonecznik"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Richard_Paul_Evans#S%C5%82onecznik_(Bli%C5%BCej_s%C5%82o%C5%84ca%3B_2006)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:46"
    },
    {
      "id": "cd0ffc1f-f913-403c-9690-d3a34910696c",
      "slug": "czlowiek-jest-jedynym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ayn-rand/cnota-egoizmu-nowa-koncepcja-egoizmu/czlowiek-jest-jedynym",
      "text": "Człowiek jest jedynym żyjącym gatunkiem mającym moc działania na swoją zgubę i tak też działał w przeważającym okresie swej historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ayn Rand",
        "slug": "ayn-rand",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ayn-rand"
      },
      "book": {
        "title": "Cnota egoizmu. Nowa koncepcja egoizmu",
        "slug": "cnota-egoizmu-nowa-koncepcja-egoizmu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ayn-rand/cnota-egoizmu-nowa-koncepcja-egoizmu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ayn_Rand#Cnota_egoizmu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:40"
    },
    {
      "id": "be0a61e9-3429-4f67-b6ce-3b92aa5070d4",
      "slug": "tworcy-panstwa-ktore",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-nowak/dzieje-polski-tom-1-do-1202-skad-nasz-rod/tworcy-panstwa-ktore",
      "text": "Twórcy państwa, które otrzymał w spadku Mieszko, o tym nie myśleli. Nie wiedzieli może nawet, że kładą fundament pod Polonię/Polanię – państwo przyszłych Polaków. Ale budowali swoje dziedzictwo z pasją. Wiedzieli, że warto. Ich dziedzice: Mieszko, a potem Bolesław umieli nie tylko to docenić, ale stworzyli coś trwałego, co przetrwało – na razie – ponad już tysiąc lat. W tym, co zbudowali odnajdywać będą swój dom, swoje dziedzictwo także inni, spoza rodziny książęcej, spoza drużyny księcia – ci, których nazwać możemy po prostu mieszkańcami piastowskiego państwa. Tworzyć będą tę więź pracą kolejnych generacji. Są, niemal na pewno, w tej pracy także nasi przodkowie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Nowak",
        "slug": "andrzej-nowak",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-nowak"
      },
      "book": {
        "title": "Dzieje Polski. Tom 1. Do 1202. Skąd nasz ród",
        "slug": "dzieje-polski-tom-1-do-1202-skad-nasz-rod",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-nowak/dzieje-polski-tom-1-do-1202-skad-nasz-rod"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 78,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "ojczyzna",
          "slug": "ojczyzna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ojczyzna"
        },
        {
          "name": "dziedziczenie",
          "slug": "dziedziczenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dziedziczenie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Nowak_(historyk)#Dzieje_Polski._Tom_1._Do_1202_Sk%C4%85d_nasz_r%C3%B3d",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:40"
    },
    {
      "id": "43e3b42b-3313-436b-b1f9-5cee364387d8",
      "slug": "kazdy-sposob-myslenia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karol-modzelewski/barbarzynska-europa/kazdy-sposob-myslenia",
      "text": "Każdy sposób myślenia o przeszłości wiąże się z jakimś sposobem wartościowania i rozumienia współczesnego świata. Rozbieżność sądów wartościujących, choćby w postaci odmiennych ocen ważności, jest zawsze obecna w sporach o interpretację procesów historycznych. Dlatego spory te nie są do końca rozstrzygalne.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Karol Modzelewski",
        "slug": "karol-modzelewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karol-modzelewski"
      },
      "book": {
        "title": "Barbarzyńska Europa",
        "slug": "barbarzynska-europa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karol-modzelewski/barbarzynska-europa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "subiektywizm",
          "slug": "subiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/subiektywizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Karol_Modzelewski#Barbarzy%C5%84ska_Europa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:38"
    },
    {
      "id": "f6c3d4fd-4bbc-420d-bc5a-74b7df75ea6f",
      "slug": "muza-ziemi-chyba",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson/2312/muza-ziemi-chyba",
      "text": "Muzą Ziemi chyba była Szeherezada - z jednego wątku wynikały kolejne i zawsze zatrzymywały się w kulminacyjnym momencie. (Str. 350)",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kim Stanley Robinson",
        "slug": "kim-stanley-robinson",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson"
      },
      "book": {
        "title": "2312",
        "slug": "2312",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson/2312"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "opowiadanie historii",
          "slug": "opowiadanie-historii",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/opowiadanie-historii"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kim_Stanley_Robinson#2312",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:32"
    },
    {
      "id": "56e66f5d-dfa3-437b-b3fc-c88c329303c4",
      "slug": "chinska-dominacja-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson/2312/chinska-dominacja-jest",
      "text": "Chińska dominacja jest niedocenianą normą w historii, poza krótkim okresem gdy Państwo Środka ustępowało Europie. (str. 85)",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kim Stanley Robinson",
        "slug": "kim-stanley-robinson",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson"
      },
      "book": {
        "title": "2312",
        "slug": "2312",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson/2312"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kim_Stanley_Robinson#2312",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:32"
    },
    {
      "id": "bdb18432-11be-4fdc-88e4-12c736869882",
      "slug": "wszystko-juz-bylo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jakub-zulczyk/radio-armageddon/wszystko-juz-bylo",
      "text": "Wszystko już było, oprócz nas…",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jakub Żulczyk",
        "slug": "jakub-zulczyk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jakub-zulczyk"
      },
      "book": {
        "title": "Radio Armageddon",
        "slug": "radio-armageddon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jakub-zulczyk/radio-armageddon"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jakub_%C5%BBulczyk#Radio_Armageddon_(2008)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:30"
    },
    {
      "id": "c68fa48f-de23-44e2-8ad7-131f0d51e2b6",
      "slug": "historia-jest-niczym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ken-follett/filary-ziemi/historia-jest-niczym",
      "text": "Historia jest niczym opowieść, w której jedna sprawa prowadzi do drugiej, a świat nie jest ciągiem niepowiązanych ze sobą tajemnic, lecz ma swoją logikę, którą można poznać i pojąć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ken Follett",
        "slug": "ken-follett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ken-follett"
      },
      "book": {
        "title": "Filary Ziemi",
        "slug": "filary-ziemi",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ken-follett/filary-ziemi"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "logika",
          "slug": "logika",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/logika"
        },
        {
          "name": "przyczyna i skutek",
          "slug": "przyczyna-i-skutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyczyna-i-skutek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ken_Follett#Filary_ziemi_(1989)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:28"
    },
    {
      "id": "6c7dfedf-642e-49e9-badd-9ab07d2fa3e0",
      "slug": "wszystkie-wielkie-panstwa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erik-kuehnelt-leddihn/przeciwko-duchowi-czasu/wszystkie-wielkie-panstwa",
      "text": "Wszystkie wielkie państwa, szczególnie światowe mocarstwa, mają czarne karty w swojej historii – państwa pogańskie mają ich więcej niż chrześcijańskie. Ale kraje chrześcijańskie, jeśli utracą swoją wiarę, stają się tak samo złe jak pogańskie. Na wpół chrześcijańska Wielka Brytania prowadziła z czystej żądzy zysku wojny opiumowe przeciwko Chinom, aby zmusić je do otwarcia swoich portów dla handlu tym narkotykiem. Masakry w Irlandii (Drogheda 1649!) były bezprzykładne, a w okresie tak zwanej wojny burskiej Brytyjczycy wynaleźli concentration camp, który zrobił oszałamiającą karierę w dwudziestym wieku. W brytyjskich obozach koncentracyjnych zginęły tysiące burskich kobiet, starców i dzieci. Drezno? Hiroszima i Nagasaki? Czy Amerykanie kiedykolwiek wyjaśnili, dlaczego odrzucili japońskie inicjatywy pokojowe w kwietniu 1945 roku (przekazane za pośrednictwem Watykanu) i w lipcu 1945 roku (przekazane za pośrednictwem Moskwy)?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Erik Kuehnelt-Leddihn",
        "slug": "erik-kuehnelt-leddihn",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erik-kuehnelt-leddihn"
      },
      "book": {
        "title": "Przeciwko duchowi czasu",
        "slug": "przeciwko-duchowi-czasu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erik-kuehnelt-leddihn/przeciwko-duchowi-czasu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Erik_von_Kuehnelt-Leddihn#Przeciwko_duchowi_czasu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:26"
    },
    {
      "id": "86f01af1-4528-429d-a132-479608f0e405",
      "slug": "w-kazdej-zbrodni",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michael-connelly/cmentarzysko/w-kazdej-zbrodni",
      "text": "W każdej zbrodni kryje się historia miasta.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Michael Connelly",
        "slug": "michael-connelly",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michael-connelly"
      },
      "book": {
        "title": "Cmentarzysko",
        "slug": "cmentarzysko",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michael-connelly/cmentarzysko"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "zbrodnia",
          "slug": "zbrodnia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zbrodnia"
        },
        {
          "name": "miasta",
          "slug": "miasta",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/miasta"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Michael_Connelly#Cmentarzysko",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:58"
    },
    {
      "id": "82df465e-c579-48b8-8ccd-8edaeff5ec3c",
      "slug": "historia-jest-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/patricia-cornwell/wyspa-psow/historia-jest-tylko",
      "text": "Historia jest tylko tym, co niektórzy ludzie uznają za stosowne przekazać następnym pokoleniom – i niczym więcej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Patricia Cornwell",
        "slug": "patricia-cornwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/patricia-cornwell"
      },
      "book": {
        "title": "Wyspa psów",
        "slug": "wyspa-psow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/patricia-cornwell/wyspa-psow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "subiektywizm",
          "slug": "subiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/subiektywizm"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Patricia_Cornwell#Wyspa_ps%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:44"
    },
    {
      "id": "614a1f35-4b76-4bd9-bab2-7fbaab785b11",
      "slug": "przeszlosc-nalezy-do-nas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/siegfried-lenz/muzeum-ziemi-ojczystej/przeszlosc-nalezy-do-nas",
      "text": "Przeszłość należy do nas wszystkich, nie można jej dzielić, wygładzać; to wszystko się przecież z sobą zrasta, krzyżuje, utwierdza wzajemnie w żądzy posiadania, we władzy i w klęskach; niekiedy też, ale bardzo rzadko, w rozsądku; a kto próbuje rozdzielać rzeczy i dowody, któreśmy odziedziczyli, kto chce sprawić sobie czysty rodowód, ten wie, że musi użyć przemocy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Siegfried Lenz",
        "slug": "siegfried-lenz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/siegfried-lenz"
      },
      "book": {
        "title": "Muzeum ziemi ojczystej",
        "slug": "muzeum-ziemi-ojczystej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/siegfried-lenz/muzeum-ziemi-ojczystej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 388,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "dziedziczenie",
          "slug": "dziedziczenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dziedziczenie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Siegfried_Lenz#Muzeum_ziemi_ojczystej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:37"
    },
    {
      "id": "66640d87-60ac-4540-82da-56b2e909b43a",
      "slug": "historia-nic-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/steven-erikson/myto-ogarow/historia-nic-nie",
      "text": "Historia nic nie znaczyła, ponieważ jedynym jej stałym elementem była ludzka głupota. Och, zdarzały się momenty wielkości i wspaniałe czyny, ale jak długo mogły trwać chwile podobnej chwały? Od jednego oddechu do następnego, tak jest, ale nie dłużej. Z pewnością nie dłużej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Steven Erikson",
        "slug": "steven-erikson",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/steven-erikson"
      },
      "book": {
        "title": "Myto ogarów",
        "slug": "myto-ogarow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/steven-erikson/myto-ogarow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Steven_Erikson#Myto_ogar%C3%B3w_(2008)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:30"
    },
    {
      "id": "30e29dc6-095e-4d78-b4ba-096cb3fe42a2",
      "slug": "kiedy-spotykamy-tych",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michael-ondaatje/angielski-pacjent/kiedy-spotykamy-tych",
      "text": "Kiedy spotykamy tych, w których się zakochujemy, jakiś wymiar naszej duchowości ma charakter historyczny.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Michael Ondaatje",
        "slug": "michael-ondaatje",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michael-ondaatje"
      },
      "book": {
        "title": "Angielski Pacjent",
        "slug": "angielski-pacjent",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michael-ondaatje/angielski-pacjent"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "zakochanie",
          "slug": "zakochanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zakochanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Michael_Ondaatje#Angielski_pacjent_(1992)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:08"
    },
    {
      "id": "838ee65e-b0dd-4f13-ad47-a51411f07309",
      "slug": "ludzie-ktorzy-odgrywaja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maurice-druon/krolowie-przekleci-tom-1/ludzie-ktorzy-odgrywaja",
      "text": "Ludzie, którzy odgrywają ważne role w historii narodów, najczęściej nie są świadomi, że uosabia się w nich przeznaczenie całych państw. Dwie osoby (…), nieświadomie położyły podwaliny pod wojnę między Francją a Anglią, wojnę, która będzie trwać ponad sto lat.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maurice Druon",
        "slug": "maurice-druon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maurice-druon"
      },
      "book": {
        "title": "Królowie przeklęci. Tom 1",
        "slug": "krolowie-przekleci-tom-1",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maurice-druon/krolowie-przekleci-tom-1"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 27,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maurice_Druon#Kr%C3%B3lowie_przekl%C4%99ci",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:59"
    },
    {
      "id": "fc7b4545-0341-44f8-bbd5-17214e4de706",
      "slug": "gniew-nie-tworzy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek/gniew-nie-tworzy",
      "text": "Gniew nie tworzy historii. Tworzy ją siła. Siła może być wspierana przez gniew, ale bierze się z bardziej fundamentalnych czynników: geografii, demografii, technologii i kultury.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Friedman",
        "slug": "george-friedman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman"
      },
      "book": {
        "title": "Następne 100 lat. Prognoza na XXI wiek",
        "slug": "nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 65,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "siła",
          "slug": "sila",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sila"
        },
        {
          "name": "gniew",
          "slug": "gniew",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/gniew"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/George_Friedman#Nast%C4%99pne_100_lat._Prognoza_na_XXI_wiek",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:37"
    },
    {
      "id": "5c876ff8-f7dc-4f1f-b2be-846623ef77fa",
      "slug": "gdyby-w-1950",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek/gdyby-w-1950",
      "text": "Gdyby w 1950 roku ktoś powiedział, że największymi potęgami gospodarczymi pół stulecia później będą Japonia i Niemcy, zajmując drugie i trzecie miejsce w świecie, z pewnością zostałby wyśmiany. A gdybyśmy w 1970 roku wystąpili z twierdzeniem, że do roku 2007 Chiny staną się czwartą największą potęgą gospodarczą, śmiech byłby jeszcze głośniejszy. Ale w 1800 roku tak samo śmiesznie brzmiałaby przepowiednia, że do 1900 roku Stany Zjednoczone będą światowym mocarstwem. Rzeczy się zmieniają i należy oczekiwać tego, co nieoczekiwane.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Friedman",
        "slug": "george-friedman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman"
      },
      "book": {
        "title": "Następne 100 lat. Prognoza na XXI wiek",
        "slug": "nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zmiana",
          "slug": "zmiana",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przewidywanie przyszłości",
          "slug": "przewidywanie-przyszlosci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przewidywanie-przyszlosci"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/George_Friedman#Nast%C4%99pne_100_lat._Prognoza_na_XXI_wiek",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:37"
    },
    {
      "id": "48e9bd69-0305-4d70-b73b-a76ebbfe8b47",
      "slug": "historia-tworzy-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek/historia-tworzy-sie",
      "text": "Historia tworzy się w praktyce.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Friedman",
        "slug": "george-friedman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman"
      },
      "book": {
        "title": "Następne 100 lat. Prognoza na XXI wiek",
        "slug": "nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 80,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "działanie",
          "slug": "dzialanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dzialanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/George_Friedman#Nast%C4%99pne_100_lat._Prognoza_na_XXI_wiek",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:37"
    },
    {
      "id": "07ae27f0-2038-4841-9a18-1f0c94ff9229",
      "slug": "a-oto-szczypta",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek/a-oto-szczypta",
      "text": "A oto szczypta ironii: Europa zapanowała nad światem, ale nie zdołała zapanować nad sobą. Przez pięćset lat kontynent rozdzierały wojny domowe i w rezultacie nigdy nie powstało imperium europejskie (…). Narody europejskie najeżdżały, podbijały i ujarzmiały resztę świata, a jednocześnie wykrwawiały się w nieustannych wojnach między sobą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Friedman",
        "slug": "george-friedman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman"
      },
      "book": {
        "title": "Następne 100 lat. Prognoza na XXI wiek",
        "slug": "nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-friedman/nastepne-100-lat-prognoza-na-xxi-wiek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 36,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/George_Friedman#Nast%C4%99pne_100_lat._Prognoza_na_XXI_wiek",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:37"
    },
    {
      "id": "dfb16700-6c11-4dc3-958f-b79138bd627e",
      "slug": "sic-erat-sic",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-nurowska/imie-twoje/sic-erat-sic",
      "text": "Sic erat, sic est, sic erit semper? Tak było, tak jest, czy tak będzie zawsze?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Nurowska",
        "slug": "maria-nurowska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-nurowska"
      },
      "book": {
        "title": "Imię twoje...",
        "slug": "imie-twoje",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-nurowska/imie-twoje"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zmiana",
          "slug": "zmiana",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Nurowska#Imi%C4%99_twoje",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:34"
    },
    {
      "id": "64944b1c-c72a-4c45-a43e-dd0a10e6006f",
      "slug": "pojecie-obowiazku-stalo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza/pojecie-obowiazku-stalo",
      "text": "Pojęcie obowiązku stało się kluczem do naszego rozumienia epoki wiktoriańskiej – a jeśli chodzi o ścisłość, czynnikiem zabijającym wszelką radość życia także i w naszych czasach.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Fowles",
        "slug": "john-fowles",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles"
      },
      "book": {
        "title": "Kochanica Francuza",
        "slug": "kochanica-francuza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "radość",
          "slug": "radosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/radosc"
        },
        {
          "name": "obowiązek",
          "slug": "obowiazek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/obowiazek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kochanica_Francuza#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:26"
    },
    {
      "id": "95345e0f-85a6-4729-b551-7080d521d7e2",
      "slug": "mimo-hegla-wiktorianie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza/mimo-hegla-wiktorianie",
      "text": "Mimo Hegla wiktorianie nie znali się na dialektyce, nie mieli zwyczaju opierać rozumowania na sprzecznościach, nie traktowali stron dodatnich i ujemnych jako aspektów tej samej całości. Paradoksy raczej ich niepokoiły, niż bawiły. Nie byli ludźmi, których by obchodziły momenty egzystencjalne, interesowały ich przede wszystkim pozytywne, wszystko wyjaśniające teorie, pilnie studiowane i gorliwie stosowane w praktyce. Oddawali się budowaniu, zapewne, my zaś oddajemy się od tak dawna burzeniu, że budowanie wydaje się teraz działalnością równie efemeryczną, jak puszczanie baniek mydlanych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Fowles",
        "slug": "john-fowles",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles"
      },
      "book": {
        "title": "Kochanica Francuza",
        "slug": "kochanica-francuza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "myślenie",
          "slug": "myslenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/myslenie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kochanica_Francuza#M",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:25"
    },
    {
      "id": "8813fc3d-4843-4ca9-bb35-dc501ae6c710",
      "slug": "historia-nie-przypomina",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza/historia-nie-przypomina",
      "text": "Historia nie przypomina bynajmniej osoby, która używa ludzi do osiągnięcia swych celów. Historia to tylko uczynki ludzi, z których każdy dąży do własnego celu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Fowles",
        "slug": "john-fowles",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles"
      },
      "book": {
        "title": "Kochanica Francuza",
        "slug": "kochanica-francuza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "cel",
          "slug": "cel",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cel"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kochanica_Francuza#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:25"
    },
    {
      "id": "13fd0c06-89c6-42dd-b078-e7d0b4fc605f",
      "slug": "to-co-bliskie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/to-co-bliskie",
      "text": "To, co bliskie, staje się obce, dzikie, niepojęte, otwiera przepaść, którą staramy się zasypać. Ale jest to niemożliwe. I tak właśnie trwa Słowiańszczyzna (…) Zdławiona, wyparta, lecz powracająca w delirycznej wizji grozy – jako kraina wampirów i bestii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 92,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "wyparcie",
          "slug": "wyparcie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyparcie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:22"
    },
    {
      "id": "8d6cb7a4-71e1-4a46-8003-6d16eb2ecd6a",
      "slug": "jesli-mierzyc-kulture",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/jesli-mierzyc-kulture",
      "text": "Jeśli mierzyć kulturę umiejętnością czytania i pisania rozpowszechnioną wśród mieszkańców (nie kleru), to trzeba przyznać kręgowi bizantyńsko-słowiańskiemu znacznie wyższe kwalifikacje niż Zachodowi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 221,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "edukacja",
          "slug": "edukacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/edukacja"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:21"
    },
    {
      "id": "76d8aacf-31bb-4fda-8cb7-0559287107b7",
      "slug": "romantycy-mieli-swiadomosc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/romantycy-mieli-swiadomosc",
      "text": "Romantycy mieli świadomość, że w przeszłości wydarzyła się jakaś katastrofa, która eksplodowała frenetycznymi obrazami grozy i zniszczenia. Niesamowita Słowiańszczyzna – obca i bliska zarazem – jest znakiem rozdarcia, stłumioną nieświadomością, stroną macierzystą, rodzimą, nie-łacińską. Wyparta Słowiańszczyzna mogła się pojawić pod postacią tajnego, ukrytego przed panem i księdzem obrzędu obcowania ludu z umarłymi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 28,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "wyparcie",
          "slug": "wyparcie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyparcie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:21"
    },
    {
      "id": "09912f90-a8e4-49f0-8b9f-1f526b54a919",
      "slug": "moze-postepujac-za-niektorymi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna/moze-postepujac-za-niektorymi",
      "text": "Może, postępując za niektórymi romantykami, należy przypuścić, że wiele plemion słowiańskich zostało drogą podboju „źle ochrzczonych” i oderwanych siłą od swej dawnej kultury. W tym trzeba szukać ważnych przyczyn jakiegoś pęknięcia, jakiegoś poniżenia, jakiejś ułomności odczuwanej przez wieki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Janion",
        "slug": "maria-janion",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion"
      },
      "book": {
        "title": "Niesamowita Słowiańszczyzna",
        "slug": "niesamowita-slowianszczyzna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-janion/niesamowita-slowianszczyzna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 15,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Janion#Niesamowita_S%C5%82owia%C5%84szczyzna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:21"
    },
    {
      "id": "90014864-0859-4253-8639-a93a98611263",
      "slug": "czesto-tak-bywa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wilbur-smith/bog-nilu/czesto-tak-bywa",
      "text": "Często tak bywa, że naród wydaje najpiękniejsze dzieła sztuki u schyłku swej historii. Gdy imperium się kształtuje, obsesją są nowe podboje i gromadzenie bogactw. Dopiero po osiągnięciu tego celu ma się wolny czas i odczuwa potrzebę tworzenia sztuki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wilbur Smith",
        "slug": "wilbur-smith",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wilbur-smith"
      },
      "book": {
        "title": "Bóg Nilu",
        "slug": "bog-nilu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wilbur-smith/bog-nilu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "sztuka",
          "slug": "sztuka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sztuka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/B%C3%B3g_Nilu#Tom_I",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:08"
    },
    {
      "id": "a53bd0ef-7ee8-40fc-9285-db57eac58540",
      "slug": "kiedy-zanalizuje-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/kiedy-zanalizuje-sie",
      "text": "Kiedy zanalizuje się wypadki odpowiednio wnikliwie, zawsze widać, że katastrofa i triumf, obiekty zainteresowania historyków, nieuchronnie zależą od trywialnych, przypadkowych wydarzeń. Jeśli zbyt długo zastanawiam się nad tym faktem, nie boję się że jesteśmy pijakami w świętym tańcu, jak pisze Protathis, lecz że tego tańca wcale nie ma.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Scott Bakker",
        "slug": "richard-scott-bakker",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker"
      },
      "book": {
        "title": "Mrok, który nas poprzedza",
        "slug": "mrok-ktory-nas-poprzedza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_17",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:16"
    },
    {
      "id": "a6d03991-bb92-4960-aed2-93a347dde8d1",
      "slug": "tylko-szalency-i-historycy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/tylko-szalency-i-historycy",
      "text": "Tylko szaleńcy i historycy wierzą w swoje kłamstwa.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Scott Bakker",
        "slug": "richard-scott-bakker",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker"
      },
      "book": {
        "title": "Mrok, który nas poprzedza",
        "slug": "mrok-ktory-nas-poprzedza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        },
        {
          "name": "szaleństwo",
          "slug": "szalenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szalenstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "6e6c6a16-dd44-47dc-89b1-9263696d5b80",
      "slug": "historia-to-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/historia-to-tylko",
      "text": "Historia to tylko pretekst dla władzy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Scott Bakker",
        "slug": "richard-scott-bakker",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker"
      },
      "book": {
        "title": "Mrok, który nas poprzedza",
        "slug": "mrok-ktory-nas-poprzedza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_8",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "43e2b550-e420-4f7e-8db7-678f411d5814",
      "slug": "kiedy-dwa-cywilizowane",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/kiedy-dwa-cywilizowane",
      "text": "Kiedy dwa cywilizowane kraje toczą walkę od stuleci, wśród największej wrogości powstają wspólne interesy. Odwiecznych przeciwników wiele łączy: wzajemny respekt, wspólna historia, tryumf zawieszenia broni i niezliczone nieoficjalne rozejmy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Scott Bakker",
        "slug": "richard-scott-bakker",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker"
      },
      "book": {
        "title": "Mrok, który nas poprzedza",
        "slug": "mrok-ktory-nas-poprzedza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wrogowie",
          "slug": "wrogowie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wrogowie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_5",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "78f49e06-8f76-47cc-ae60-63a8fa36d65f",
      "slug": "jak-to-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/jak-to-jest",
      "text": "Jak to jest w przypadku wszystkich historii, to my, ocaleni, piszemy jej koniec.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Scott Bakker",
        "slug": "richard-scott-bakker",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker"
      },
      "book": {
        "title": "Mrok, który nas poprzedza",
        "slug": "mrok-ktory-nas-poprzedza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przetrwanie",
          "slug": "przetrwanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przetrwanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "85b7b31a-d433-4f31-a2cd-325f54d586ca",
      "slug": "jezeli-nawet-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michal-heller/wszechswiat-u-schylku-stulecia/jezeli-nawet-historia",
      "text": "Jeżeli nawet historia fizyki wydaje się powtarzać, to zwykle – po dokładniejszym wglądzie – okazuje się, że kolisko dziejów nie zamyka się, lecz linią wstępującą, na kształt spirali, prowadzi do regionów kryjących w sobie wiele niespodzianek.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Michał Heller",
        "slug": "michal-heller",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michal-heller"
      },
      "book": {
        "title": "Wszechświat u schyłku stulecia",
        "slug": "wszechswiat-u-schylku-stulecia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michal-heller/wszechswiat-u-schylku-stulecia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 71,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "fizyka",
          "slug": "fizyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/fizyka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Micha%C5%82_Heller#Wszech%C5%9Bwiat_u_schy%C5%82ku_stulecia_(1994)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:09"
    },
    {
      "id": "e1c14a76-1f3d-47cd-8857-940df6058a44",
      "slug": "wiekszosc-z-nas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-iv/wiekszosc-z-nas",
      "text": "Większość z nas od wieków, od zawsze pojawia się i odchodzi ze świata bez śladu. Dzieje opowiedziane i opisane to tylko historia niewielu ludzi i narodów, ich rzadko rozrzuconych śladów na szerokim i wielkim szlaku wydeptanym przez niezliczone miliony anonimowych wędrowców.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Lapidarium IV",
        "slug": "lapidarium-iv",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-iv"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "anonimowość",
          "slug": "anonimowosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/anonimowosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lapidarium_IV",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:03"
    },
    {
      "id": "5eb40c81-0733-4b10-895f-6685107ef3f0",
      "slug": "pejzaz-europy-mury",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-iv/pejzaz-europy-mury",
      "text": "Pejzaż Europy: mury obronne, zamki, twierdze, strażnice, bunkry, drogi wojskowe, szlabany, granice. Limes wszędzie wznoszone, umacniane, strzeżone, przecinające kontynent już od prawieków. Nic takiego nie znajdziemy w historii Afryki, w jej pejzażu. To przestrzeń otwarta, wolna, bezbronna, niczym nieograniczona, nieskrępowana.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Lapidarium IV",
        "slug": "lapidarium-iv",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-iv"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "granice",
          "slug": "granice",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/granice"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lapidarium_IV",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:03"
    },
    {
      "id": "57624bef-6b4e-4831-a004-fae7d3c4e9bd",
      "slug": "historia-to-duchy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gao-xingjian/gora-duszy/historia-to-duchy",
      "text": "Historia to duchy tłukące w ściany.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gao Xingjian",
        "slug": "gao-xingjian",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gao-xingjian"
      },
      "book": {
        "title": "Góra duszy",
        "slug": "gora-duszy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gao-xingjian/gora-duszy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%B3ra_duszy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:01"
    },
    {
      "id": "1514d5c2-e35d-4c83-8373-fd9bd9449fd8",
      "slug": "historia-to-sekwencja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gao-xingjian/gora-duszy/historia-to-sekwencja",
      "text": "Historia to sekwencja przyczyny i skutku.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gao Xingjian",
        "slug": "gao-xingjian",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gao-xingjian"
      },
      "book": {
        "title": "Góra duszy",
        "slug": "gora-duszy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gao-xingjian/gora-duszy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przyczyna i skutek",
          "slug": "przyczyna-i-skutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyczyna-i-skutek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%B3ra_duszy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:01"
    },
    {
      "id": "5f3a3470-f010-4cc2-8a09-b1bfea6f1883",
      "slug": "historia-to-rozbryzgi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elizabeth-kostova/historyk/historia-to-rozbryzgi",
      "text": "Historia to rozbryzgi krwi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Elizabeth Kostova",
        "slug": "elizabeth-kostova",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elizabeth-kostova"
      },
      "book": {
        "title": "Historyk",
        "slug": "historyk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/elizabeth-kostova/historyk"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 59,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Elizabeth_Kostova#Historyk",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:58"
    },
    {
      "id": "71d459af-6f72-4128-bf54-ed988b5b469b",
      "slug": "istnieje-niedobra-relacja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-vi/istnieje-niedobra-relacja",
      "text": "Istnieje niedobra relacja między historią zdarzeniową a historią długiego trwania. W dobie dyktatury mediów historia zdarzeniowa, tj. historia sensacji, igrzysk i nowinek, przesłania historię długiego trwania, a tym samym odkłada refleksję i debatę nad najważniejszymi i największymi problemami współczesności.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Lapidarium VI",
        "slug": "lapidarium-vi",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-vi"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "media",
          "slug": "media",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/media"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lapidarium_VI",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:57"
    },
    {
      "id": "da6b5540-df84-4526-803b-bcbf6684904a",
      "slug": "historia-nie-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-carlos-somoza/zygzak/historia-nie-jest",
      "text": "Historia nie jest przeszłością. Historia już się wydarzyła, a przeszłość wciąż się dzieje. (…) Jesteś, bo byli inni. (…) Nawet ty sama jesteś twoją własną przeszłością. (…) Przeszłość stanowi naszą teraźniejszość. To nie jest zwykła „historia”; to coś, co właśnie się staje. Nie możemy tego zobaczyć, poczuć ani zmienić, ale towarzyszy nam przez cały czas jak widmo. I decyduje o naszym życiu, a może nawet o śmierci. (…) „Przeszłość nie umarła.” (…) Jest w stanie nas zabić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "José Carlos Somoza",
        "slug": "jose-carlos-somoza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-carlos-somoza"
      },
      "book": {
        "title": "Zygzak",
        "slug": "zygzak",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-carlos-somoza/zygzak"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zygzak#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:29"
    },
    {
      "id": "a8af21cf-3c8d-4efc-8dc5-72d2d64fabdf",
      "slug": "poezje-pisze-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/gra-aniola/poezje-pisze-sie",
      "text": "Poezję pisze się łzami, powieść krwią, a historię rozczarowaniem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Carlos Ruiz Zafón",
        "slug": "carlos-ruiz-zafon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon"
      },
      "book": {
        "title": "Gra Anioła",
        "slug": "gra-aniola",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/gra-aniola"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "literatura",
          "slug": "literatura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/literatura"
        },
        {
          "name": "poezja",
          "slug": "poezja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/poezja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gra_anio%C5%82a",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:21"
    },
    {
      "id": "c4733f33-311f-4253-9b3e-54f313080dc2",
      "slug": "nie-mozna-zyc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dorota-terakowska/ono/nie-mozna-zyc",
      "text": "Nie można żyć prawdziwie, nie mając pojęcia o miejscu, w jakim się żyje, i o tym, jakie ono było kiedyś.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dorota Terakowska",
        "slug": "dorota-terakowska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dorota-terakowska"
      },
      "book": {
        "title": "Ono",
        "slug": "ono",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dorota-terakowska/ono"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ono",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:11"
    },
    {
      "id": "df8ef3d6-a3ce-4913-8262-7d20bfb22001",
      "slug": "historie-pisza-zwyciezcy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/peter-esterhazy/harmonia-caelestis/historie-pisza-zwyciezcy",
      "text": "Historie piszą zwycięzcy. Legendy zachowuje lud. Piszący puszczają wodzę fantazji. Pewna jest tylko śmierć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Peter Esterházy",
        "slug": "peter-esterhazy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/peter-esterhazy"
      },
      "book": {
        "title": "Harmonia caelestis",
        "slug": "harmonia-caelestis",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/peter-esterhazy/harmonia-caelestis"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/P%C3%A9ter_Esterh%C3%A1zy#Harmonia_c%C3%A6lestis",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:56"
    },
    {
      "id": "9b5593c2-ce84-475a-a526-4ea49f4237af",
      "slug": "teatr-i-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/orhan-pamuk/snieg/teatr-i-historia",
      "text": "Teatr i historia powstały z tej samej materii (…) historia, jak teatr, wciąż każe komuś odgrywać jakąś rolę. I tak jak na teatralne deski, na scenę historii wychodzą tylko odważni.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Orhan Pamuk",
        "slug": "orhan-pamuk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/orhan-pamuk"
      },
      "book": {
        "title": "Śnieg",
        "slug": "snieg",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/orhan-pamuk/snieg"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "odwaga",
          "slug": "odwaga",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odwaga"
        },
        {
          "name": "teatr",
          "slug": "teatr",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teatr"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Orhan_Pamuk#%C5%9Anieg_(2006)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:45"
    },
    {
      "id": "04303d81-e50c-4024-a5d9-2c66fab4a639",
      "slug": "pomysl-historia-to-zmyslne",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-ludlum/protokol-sigmy/pomysl-historia-to-zmyslne",
      "text": "Pomyśl Historia to zmyślne, korytarze, pokrętne przejścia I problemy; zwodzi nas szeptami ambicjami, kusi próżnością.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Robert Ludlum",
        "slug": "robert-ludlum",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-ludlum"
      },
      "book": {
        "title": "Protokół Sigmy",
        "slug": "protokol-sigmy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-ludlum/protokol-sigmy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "ambicja",
          "slug": "ambicja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ambicja"
        },
        {
          "name": "próżność",
          "slug": "proznosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/proznosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Ludlum#Protok%C3%B3%C5%82_Sigmy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:34"
    },
    {
      "id": "e5a7db77-717d-4279-a573-3d34ca430dc0",
      "slug": "slowa-sa-nasza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse/labirynt/slowa-sa-nasza",
      "text": "Słowa są naszą jedyną bronią wobec kłamstw historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kate Mosse",
        "slug": "kate-mosse",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse"
      },
      "book": {
        "title": "Labirynt",
        "slug": "labirynt",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse/labirynt"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "słowa",
          "slug": "slowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slowa"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Labirynt_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:29"
    },
    {
      "id": "de50fda3-4e9a-4082-b123-42e2db90d578",
      "slug": "historie-pisza-zwyciezcy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse/labirynt/historie-pisza-zwyciezcy",
      "text": "Historię piszą zwycięzcy i kłamcy. Najsilniejsi i najbardziej zdeterminowani. A prawda pozostaje w milczeniu, ukryta w ciszy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kate Mosse",
        "slug": "kate-mosse",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse"
      },
      "book": {
        "title": "Labirynt",
        "slug": "labirynt",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse/labirynt"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Labirynt_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:29"
    },
    {
      "id": "93cd53c4-6345-4f2a-8a42-35323f168983",
      "slug": "ludzkosc-nie-bardzo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse/labirynt/ludzkosc-nie-bardzo",
      "text": "Ludzkość nie bardzo się zmienia na przestrzeni wieków. Z pozoru wydajemy się inni niż nasi przodkowie. Każde następne pokolenie przyjmuje nowe wartości i odrzuca stare, dumne z własnego doświadczenia i mądrości. Wydaje nam się, że niewiele mamy wspólnego z tymi, którzy odeszli przed nami. Ale serce ludzkie się nie zmienia. Chciwość, żądza władzy, strach przed śmiercią są zawsze takie same. Ale i rzeczy piękne pozostają niezmienne. Miłość, odwaga, zdolność oddania życia za coś, w co się głęboko wierzy, dobroć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kate Mosse",
        "slug": "kate-mosse",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse"
      },
      "book": {
        "title": "Labirynt",
        "slug": "labirynt",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kate-mosse/labirynt"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "chciwość",
          "slug": "chciwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chciwosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Labirynt_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:29"
    },
    {
      "id": "2bbf9ed3-cb5a-4b7d-b010-a1483f61a454",
      "slug": "z-ponurych-prorokow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/wampir-lestat/z-ponurych-prorokow",
      "text": "Z ponurych proroków wieków minionych nowy wiek uczynił głupców.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Anne Rice",
        "slug": "anne-rice",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice"
      },
      "book": {
        "title": "Wampir Lestat",
        "slug": "wampir-lestat",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/wampir-lestat"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "postęp technologiczny",
          "slug": "postep-technologiczny",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/postep-technologiczny"
        },
        {
          "name": "prorocy",
          "slug": "prorocy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prorocy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Anne_Rice#Wampir_Lestat",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:14"
    },
    {
      "id": "f1c29cf5-b167-4699-ae1a-d9c843e96e0c",
      "slug": "zdrada-to-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin/rycerz-siedmiu-krolestw/zdrada-to-tylko",
      "text": "Zdrada… to tylko słowo. Kiedy dwaj książęta walczą ze sobą o krzesło, na którym tylko jeden z nich może usiąść, zarówno wielcy lordowie, jak i prości ludzie muszą wybierać. Po bitwie zaś zwycięzców okrzykuje się wiernymi i lojalnymi ludźmi. Natomiast ci, którzy przegrali, będą od tej pory znani jako buntownicy i zdrajcy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George R.R. Martin",
        "slug": "george-rr-martin",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin"
      },
      "book": {
        "title": "Rycerz Siedmiu Królestw",
        "slug": "rycerz-siedmiu-krolestw",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-rr-martin/rycerz-siedmiu-krolestw"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 200,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "zdrada",
          "slug": "zdrada",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zdrada"
        },
        {
          "name": "zwycięstwo",
          "slug": "zwyciestwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwyciestwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/George_R.R._Martin#Rycerz_Siedmiu_Kr%C3%B3lestw",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:10"
    },
    {
      "id": "9be854da-0be5-4ed7-a804-dc51a2751a84",
      "slug": "historia-ocenia-rzady",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-nienacki/ja-dago-piastun/historia-ocenia-rzady",
      "text": "Historia ocenia rządy i władców tylko według tego, jakie osiągnęli cele. Dzieli ich na słabych i nieudolnych, choć być może byli dobrotliwi i pełni cnoty. Wyróżnia potężnych i silnych zwanych wielkimi, choć być może swoją wielkość osiągnęli przez zdradę, wiarołomstwo, niezliczone zbrodnie i wojny. Dla Historii liczy się tylko wielki cel, przymyka oczy na środki, które doprowadziły do niego. Wywyższa zwycięzców, gardzi pokonanymi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zbigniew Nienacki",
        "slug": "zbigniew-nienacki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-nienacki"
      },
      "book": {
        "title": "Ja, Dago Piastun",
        "slug": "ja-dago-piastun",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zbigniew-nienacki/ja-dago-piastun"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ja,_Dago_Piastun#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:04"
    },
    {
      "id": "ece93e91-4b82-422a-b0d5-46c3c904ffba",
      "slug": "to-tylko-legendy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/dziecko-ciemnosci/to-tylko-legendy",
      "text": "To tylko legendy. Nie mamy na to żadnych dowodów. Ale sam pan wie najlepiej, jak trudno w Polsce trafić na ślady historii. Podczas najazdów szwedzkich zniszczono lub wywieziono z kraju wiele bezcennych dokumentów. Później przyszli Rosjanie, Prusacy, Francuzi i znów Rosjanie. Następnie Niemcy, i jeszcze raz Niemcy, i ponownie Rosjanie. Większość dokumentów zaginęła w tych wojennych zawieruchach.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Graham Masterton",
        "slug": "graham-masterton",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton"
      },
      "book": {
        "title": "Dziecko ciemności",
        "slug": "dziecko-ciemnosci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/dziecko-ciemnosci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Dziecko_ciemno%C5%9Bci",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:57"
    },
    {
      "id": "d51a23c5-08b0-4adf-a8e9-3330c64d7146",
      "slug": "historie-tworza-jednostki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-chmielewska/krwawa-zemsta/historie-tworza-jednostki",
      "text": "(…) historię tworzą jednostki ludzkie, a nie instytucje, ani też przedmioty. Nawet milion armat, zgromadzonych na jednym błoniu, nie wystrzeli bez człowieka…",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Joanna Chmielewska",
        "slug": "joanna-chmielewska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-chmielewska"
      },
      "book": {
        "title": "Krwawa zemsta",
        "slug": "krwawa-zemsta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joanna-chmielewska/krwawa-zemsta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 303,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Krwawa_zemsta#Cytaty_z_narracji",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:40"
    },
    {
      "id": "362d611f-4499-46d3-8754-39a54c6db53b",
      "slug": "wojny-sa-pozbawione",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru/wojny-sa-pozbawione",
      "text": "Wojny są pozbawione pamięci i nikt nie ma dość odwagi, aby spróbować je zrozumieć, póki nie umilkną wszystkie głosy zdolne opowiedzieć o tym, co zaszło, póki nie nadejdzie chwila, a w której słowa zaczynają się zacierać, a wtedy powracają z inną twarzą i innym imieniem, by pochłonąć to, co zostało.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Carlos Ruiz Zafón",
        "slug": "carlos-ruiz-zafon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon"
      },
      "book": {
        "title": "Cień wiatru",
        "slug": "cien-wiatru",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Cie%C5%84_wiatru#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:29"
    },
    {
      "id": "cf4a9d11-9991-47d6-ab98-45fdc9609e1b",
      "slug": "peerelowski-titanic-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-kowalewska/julita-i-hustawki/peerelowski-titanic-nie",
      "text": "Peerelowski Titanic nie jest jednak tak rozbawiony, beztroski i bogaty jak ten z początku wieku. To zardzewiała łajba, pomalowana na biało i czerwono, ale bardziej na czerwono, przeciekająca i wypełniona po brzegi zabiedzonym tłumem, ale ciągle jeszcze mająca pretensje do bycia wielkim transatlantykiem przewożącym do cudownej przyszłości. Naród ma coraz mniej złudzeń, ale wysiąść nie może. Trzeba jakoś żyć, nawet na najniższych pokładach. A na wyższych samozadowolenie i nieustająca propaganda sukcesu. Jak temu nie wierzyć? Gierek co chwila przecina wstęgę w innym nowo wybudowanym zakładzie i zawsze zapomina poinformować Naród, że znowu pożyczył kasę na Zachodzie. Pożyczalski! Naród myśli, że sam zapracował na te wszystkie huty, cukrownie i elektrownie. I rozpiera go duma – gdy akurat nie martwi się podwyżkami i wiązaniem końca z końcem Chwilowy kryzys – mówi Władza. Niekt jeszcze nie wie, że będzie to najdłuższy chwilowy kryzys w dziejach Peerelu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Hanna Kowalewska",
        "slug": "hanna-kowalewska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-kowalewska"
      },
      "book": {
        "title": "Julita i huśtawki",
        "slug": "julita-i-hustawki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-kowalewska/julita-i-hustawki"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        },
        {
          "name": "komunizm",
          "slug": "komunizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/komunizm"
        },
        {
          "name": "propaganda",
          "slug": "propaganda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/propaganda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Julita_i_hu%C5%9Btawki#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:24"
    },
    {
      "id": "6f3407f3-156a-44d0-aa64-483dbee55fe4",
      "slug": "cywilizacja-jest-rownie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dean-koontz/ostatnie-drzwi-przed-niebem/cywilizacja-jest-rownie",
      "text": "Cywilizacja jest równie krucha jak każda istota ludzka. Każde z licznych piekieł, które człowiek stworzył w całej swojej historii, w tym czy innym zakątku świata, mogło się odrodzić – a również mogło powstać nowe piekło, skuteczniejsze i lepiej przemyślane.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Dean Koontz",
        "slug": "dean-koontz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dean-koontz"
      },
      "book": {
        "title": "Ostatnie drzwi przed niebem",
        "slug": "ostatnie-drzwi-przed-niebem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/dean-koontz/ostatnie-drzwi-przed-niebem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        },
        {
          "name": "piekło",
          "slug": "pieklo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pieklo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Dean_Koontz#Ostatnie_drzwi_przed_niebem_(2001)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:21"
    },
    {
      "id": "af149344-f809-4494-be92-d7abedd79482",
      "slug": "epoki-mijaja-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/haruki-murakami/tancz-tancz-tancz/epoki-mijaja-jak",
      "text": "Epoki mijają jak ruchome piaski. Miejsce, w którym stoimy teraz, nie jest tym samym miejscem co poprzednio.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Haruki Murakami",
        "slug": "haruki-murakami",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/haruki-murakami"
      },
      "book": {
        "title": "Tańcz, tańcz, tańcz",
        "slug": "tancz-tancz-tancz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/haruki-murakami/tancz-tancz-tancz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "zmiana",
          "slug": "zmiana",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ta%C5%84cz,_ta%C5%84cz,_ta%C5%84cz#E",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:12"
    },
    {
      "id": "a487c5d2-4640-4da2-a08f-500a8210e16b",
      "slug": "nic-sie-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/haruki-murakami/tancz-tancz-tancz/nic-sie-nie",
      "text": "Nic się nie zmieniło. Zawsze, w każdej epoce, wszystko jest takie samo, zmieniają się tylko daty i ludzie. Taka pozbawiona znaczenia muzyka jednorazowego użytku istnieje w każdej epoce i dalej będzie istniała, jak pełnia i nów księżyca.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Haruki Murakami",
        "slug": "haruki-murakami",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/haruki-murakami"
      },
      "book": {
        "title": "Tańcz, tańcz, tańcz",
        "slug": "tancz-tancz-tancz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/haruki-murakami/tancz-tancz-tancz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "muzyka",
          "slug": "muzyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/muzyka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ta%C5%84cz,_ta%C5%84cz,_ta%C5%84cz#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:12"
    },
    {
      "id": "2165aac3-3c4f-408b-98e9-17d3048260dc",
      "slug": "utopie-staja-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bronislaw-baczko/wyobrazenia-spoleczne-szkice-o-nadziei-i-pamieci-zbiorowej/utopie-staja-sie",
      "text": "Utopie stają się „rzeczywiste” i „realistyczne”, kiedy wpisują się w pole oczekiwań danej epoki czy grupy społecznej, zwłaszcza zaś kiedy zaczynają pełnić rolę idei przewodnich, które ukierunkowują i mobilizują społeczne nadzieje oraz wyzwalają zbiorową energię. W tym sensie historyk znajduje a posteriori utopie historycznie „udane” i „nieudane”.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bronisław Baczko",
        "slug": "bronislaw-baczko",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bronislaw-baczko"
      },
      "book": {
        "title": "Wyobrażenia społeczne: szkice o nadziei i pamięci zbiorowej",
        "slug": "wyobrazenia-spoleczne-szkice-o-nadziei-i-pamieci-zbiorowej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bronislaw-baczko/wyobrazenia-spoleczne-szkice-o-nadziei-i-pamieci-zbiorowej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 156,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "nadzieja",
          "slug": "nadzieja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nadzieja"
        },
        {
          "name": "utopia",
          "slug": "utopia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/utopia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bronis%C5%82aw_Baczko#Wyobra%C5%BCenia_spo%C5%82eczne._Szkice_o_nadziei_i_pami%C4%99ci_zbiorowej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:52:03"
    },
    {
      "id": "088eb5a3-8181-4a50-b0b0-5da471358ae0",
      "slug": "nie-ma-nic",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-conan-doyle/studium-w-szkarlacie-sherlock-holmes/nie-ma-nic",
      "text": "Nie ma nic nowego pod słońcem. Wszystko wydarzyło się już kiedyś w przeszłości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arthur Conan Doyle",
        "slug": "arthur-conan-doyle",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-conan-doyle"
      },
      "book": {
        "title": "Studium w szkarłacie. Sherlock Holmes",
        "slug": "studium-w-szkarlacie-sherlock-holmes",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arthur-conan-doyle/studium-w-szkarlacie-sherlock-holmes"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Studium_w_szkar%C5%82acie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:49"
    },
    {
      "id": "7ab62b54-b70f-47b4-b3fe-39565fd4a8f3",
      "slug": "modernisci-piszac-historie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x/pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow/modernisci-piszac-historie",
      "text": "[Moderniści] pisząc historię, starają się wydobyć na światło dzienne wszystko, to, co stanowi – wedle ich zapatrywania – ciemną plamę w dziejach Kościoła, a czynią to pod pretekstem mówienia całej prawdy – z pewnego rodzaju zadowoleniem. Ulegając pewnym z góry postawionym sobie twierdzeniom, niszczą o ile mogą całkiem apriorycznie pobożne tradycje, będące w powszechnym użyciu. Ośmieszają święte relikwie czczone dla ich starożytności. Wreszcie pożera ich żądza sławy: rozumieją też, że nikt o nich nie będzie wiedział, jeżeli będą mówić to, co dotychczas mówiono. Tymczasem przekonani są, że w ten sposób służą Bogu i Kościołowi: w rzeczywistości jednak wyrządzają mu nieobliczalne szkody, nie tylko może tym, co czynią, ile duchem, który ich ożywia oraz poparciem, jakiego doznają zewsząd zawodne ich wysiłki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Pius X",
        "slug": "pius-x",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x"
      },
      "book": {
        "title": "Pascendi dominici gregis. Encyklika papieża Piusa X o poglądach modernistów",
        "slug": "pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pius-x/pascendi-dominici-gregis-encyklika-papieza-piusa-x-o-pogladach-modernistow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "sława",
          "slug": "slawa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slawa"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        },
        {
          "name": "modernizm",
          "slug": "modernizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/modernizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pius_X#Encyklika_Pascendi_dominici_gregis_o_zasadach_modernist%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:44"
    },
    {
      "id": "42c8ab4a-8b40-47b7-a58f-dbe6b3d10c6b",
      "slug": "kto-i-kiedy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej/kto-i-kiedy",
      "text": "Kto i kiedy dowiódł, że tylko słuszne przekonania tworzą dzieje?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Rozważania o wojnie domowej",
        "slug": "rozwazania-o-wojnie-domowej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 54,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "idee",
          "slug": "idee",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/idee"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Rozwa%C5%BCania_o_wojnie_domowej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:44"
    },
    {
      "id": "33d05166-1262-464b-bd08-34df6a32d97f",
      "slug": "kazda-wojna-domowa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej/kazda-wojna-domowa",
      "text": "Każda wojna domowa ma to do siebie, że z biegiem czasu staje się coraz bardziej okrutna. Historia nie zna wyjątku od tej reguły.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Rozważania o wojnie domowej",
        "slug": "rozwazania-o-wojnie-domowej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "okrucieństwo",
          "slug": "okrucienstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/okrucienstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Rozwa%C5%BCania_o_wojnie_domowej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:44"
    },
    {
      "id": "fba8d979-d245-4123-8faf-d18b351cf559",
      "slug": "august-ii-to-dno",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-anarchia/august-ii-to-dno",
      "text": "August II to dno naszej historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska anarchia",
        "slug": "polska-anarchia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-anarchia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 90,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "monarchia",
          "slug": "monarchia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/monarchia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Polska_anarchia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "f98aabef-f669-4d2c-b0ec-c1ff2d48db12",
      "slug": "roznowierstwo-mniej-bylo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-anarchia/roznowierstwo-mniej-bylo",
      "text": "Różnowierstwo mniej było u nas prześladowane niż gdzie indziej, traciło za to wolność, jakiej nigdzie nie było. Rzeczpospolita przestała poręczać zupełną niezależność sumień. Kontrreformacja spychała ją z europejskiego szczytu (...)",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska anarchia",
        "slug": "polska-anarchia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-anarchia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 132,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wolność",
          "slug": "wolnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolnosc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "tolerancja",
          "slug": "tolerancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tolerancja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Polska_anarchia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "e0f17220-fec6-481d-97a7-e7d5da06a1f5",
      "slug": "gawiedz-krakowska-podziwiala",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/gawiedz-krakowska-podziwiala",
      "text": "Gawiedź krakowska podziwiała madziarskich rycerzy, których zbroje zdobiły skrzydła natkane lotkami ptasimi. Z wolna nagromadzały się w Polsce składniki tradycji, uznanej potem za ściśle rodzimą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 366,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Polska_Jagiellon%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "cbd1298d-4e7f-45ea-8ad1-da56ed6a2a44",
      "slug": "historia-nie-grzeszy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej/historia-nie-grzeszy",
      "text": "Historia nie grzeszy nadmiarem logiki w potocznym tego słowa znaczeniu. Posiada własną i stosuje się do niej w sposób rygorystyczny.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Rozważania o wojnie domowej",
        "slug": "rozwazania-o-wojnie-domowej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 10,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "logika",
          "slug": "logika",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/logika"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Rozwa%C5%BCania_o_wojnie_domowej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "b56ee1bd-d94a-4feb-afee-81c92aa43d6c",
      "slug": "juz-dosc-dawno",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej/juz-dosc-dawno",
      "text": "Już dość dawno temu powiedziano, że najbardziej liberalna republika dzisiejsza wydałaby się ludziom ówczesnym strasznym domem niewoli, że stary porządek był po prostu naszpikowany niepojętymi dla nas wolnościami.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Rozważania o wojnie domowej",
        "slug": "rozwazania-o-wojnie-domowej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wolność",
          "slug": "wolnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolnosc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Rozwa%C5%BCania_o_wojnie_domowej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "9541a445-c009-4e11-851f-b24240b4d622",
      "slug": "dziwnie-latwo-przychodzi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej/dziwnie-latwo-przychodzi",
      "text": "Dziwnie łatwo przychodzi ideologom odkrywanie rozmaitych praw historii, które z reguły posiadają pewną cechę wspólną. Żądają mianowicie władzy absolutnej dla swych odkrywców. Na szczęście istnieją jednak, ustalone w drodze nie podlegającego zakwestionowaniu doświadczenia, tak zwane prawa przyrody.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Rozważania o wojnie domowej",
        "slug": "rozwazania-o-wojnie-domowej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 85,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "totalitaryzm",
          "slug": "totalitaryzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/totalitaryzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Rozwa%C5%BCania_o_wojnie_domowej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "90b8f955-9977-45e9-8b3c-899f0f94e590",
      "slug": "karawan-wielkiego-mistrza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/karawan-wielkiego-mistrza",
      "text": "Karawan wielkiego mistrza Krzyżaków wygrał wyścig z historią Polski.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 111,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Polska_Jagiellon%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "8eb9501a-dfa0-4287-8378-404447dc989a",
      "slug": "mam-niezaprzeczalne-prawo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/pamietnik/mam-niezaprzeczalne-prawo",
      "text": "Mam niezaprzeczalne prawo zajmować się liczeniem grzechów nacjonalizmu polskiego przede wszystkim, a to dlatego właśnie, że Polacy byli w tamtej połaci kontynentu [ziemiach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego] dziedzicami najstarszej kultury, pionierami Europy. Jeśli inne narodowości uległy obłędom, to Polska dopuściła się również zdrady, zaparła się własnego dorobku.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Pamiętnik",
        "slug": "pamietnik",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/pamietnik"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 53,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        },
        {
          "name": "nacjonalizm",
          "slug": "nacjonalizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nacjonalizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Pami%C4%99tnik",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "8e368910-4518-4ac9-817e-c254b1664a2a",
      "slug": "jedynym-dorobkiem-narodow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej/jedynym-dorobkiem-narodow",
      "text": "Jedynym dorobkiem narodów jest to tylko, co wytworzyła ich własna, indywidualna i zbiorowa przeszłość. To ona dopracowała się w przeciągu wieków wartości bardzo nieraz względnych, lecz takich, którym ludzie gotowi są dochowywać wierności dozgonnej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Rozważania o wojnie domowej",
        "slug": "rozwazania-o-wojnie-domowej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 39,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        },
        {
          "name": "wierność",
          "slug": "wiernosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiernosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Rozwa%C5%BCania_o_wojnie_domowej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "8e23e566-7440-4168-b9fa-362d7f8bb981",
      "slug": "historia-sama-sobie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-piastow/historia-sama-sobie",
      "text": "Historia sama sobie sens nadaje, tworząc wartości, które zasługują na wierność.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Piastów",
        "slug": "polska-piastow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-piastow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 152,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wierność",
          "slug": "wiernosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiernosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Polska_Piast%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "8b5ca6ab-8f71-4009-be34-df94cd702839",
      "slug": "zastanawiajac-sie-nad-przyczynami",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/zastanawiajac-sie-nad-przyczynami",
      "text": "Zastanawiając się nad przyczynami rozmaitych zjawisk historycznych, często bywamy skłonni lekceważyć dwa czynniki o wielkim znaczeniu, mianowicie przemijanie czasu oraz skutki zbiorowych przeżyć. Granice i ustrój, materialne warunki bytu mogą trwać niezmiennie, a społeczeństwo przeobrazić się gruntownie dzięki razem przebytym nowym doświadczeniom. Natura człowieka jest ogromnie plastyczna, warunki zewnętrzne żłobią w niej trwałe ślady w postaci nawyków, czułości na pewne podniety, odporności wobec innych. Jeśli w przyrodzie nic nie ginie, to tym bardziej w stosunkach międzyludzkich.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 52,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pamięć zbiorowa",
          "slug": "pamiec-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Polska_Jagiellon%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "0cc6df9f-4aff-4a48-b99f-13fad7afff46",
      "slug": "dyktatorskie-rzadzenie-wiedza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej/dyktatorskie-rzadzenie-wiedza",
      "text": "Dyktatorskie rządzenie wiedzą o przeszłości zalicza się do znanych i w gorzej niż smutny sposób skutecznych środków kierowania teraźniejszością.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Rozważania o wojnie domowej",
        "slug": "rozwazania-o-wojnie-domowej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/rozwazania-o-wojnie-domowej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        },
        {
          "name": "totalitaryzm",
          "slug": "totalitaryzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/totalitaryzm"
        },
        {
          "name": "propaganda",
          "slug": "propaganda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/propaganda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pawe%C5%82_Jasienica#Rozwa%C5%BCania_o_wojnie_domowej",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:43"
    },
    {
      "id": "81c8bc7e-9592-4337-b28f-a432e7293f18",
      "slug": "historia-ludzkosci-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar/wielkie-wygrane/historia-ludzkosci-jest",
      "text": "Historia ludzkości jest smutnym rezultatem tego właśnie, że każdy patrzy dla siebie. Czas rodzi się przecież w oczach, to stary kawał.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Julio Cortázar",
        "slug": "julio-cortazar",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar"
      },
      "book": {
        "title": "Wielkie wygrane",
        "slug": "wielkie-wygrane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julio-cortazar/wielkie-wygrane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "egoizm",
          "slug": "egoizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/egoizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Julio_Cort%C3%A1zar#Wielkie_wygrane",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:41"
    },
    {
      "id": "2201470b-ad3d-4dee-ae14-86a5275c9413",
      "slug": "prawdziwy-historyk-stoi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-graves/ja-klaudiusz/prawdziwy-historyk-stoi",
      "text": "Prawdziwy historyk stoi zawsze ponad zamieszkami politycznymi swojej epoki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Robert Graves",
        "slug": "robert-graves",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-graves"
      },
      "book": {
        "title": "Ja, Klaudiusz",
        "slug": "ja-klaudiusz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-graves/ja-klaudiusz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "obiektywizm",
          "slug": "obiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/obiektywizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Graves#Ja,_Klaudiusz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:41"
    },
    {
      "id": "d6d68ca8-2d07-4ac2-933d-e873bb5d146c",
      "slug": "wczoraj-to-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-stuhr/sercowa-choroba-czyli-moje-zycie-w-sztuce/wczoraj-to-jest",
      "text": "Wczoraj, to jest 10 listopada 1989, runął mur berliński. (…) Jakże pragnę, aby mur runął również we mnie. Przecież te wszystkie lęki, kompleksy prowincjusza, niedouczenie, podejrzliwość, totalne zastraszenie – to właśnie jest mój mur.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jerzy Stuhr",
        "slug": "jerzy-stuhr",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-stuhr"
      },
      "book": {
        "title": "Sercowa choroba, czyli moje życie w sztuce",
        "slug": "sercowa-choroba-czyli-moje-zycie-w-sztuce",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-stuhr/sercowa-choroba-czyli-moje-zycie-w-sztuce"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "wolność",
          "slug": "wolnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolnosc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "podejrzliwość",
          "slug": "podejrzliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/podejrzliwosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Sercowa_choroba,_czyli_moje_%C5%BCycie_w_sztuce",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:35"
    },
    {
      "id": "8f77951c-b361-4158-aa1a-554f7565fc58",
      "slug": "tak-dziwnie-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lucy-maud-montgomery/ania-z-szumiacych-topoli/tak-dziwnie-sie",
      "text": "Tak dziwnie się czyta o tych dawnych konfliktach, do których... nie powinno już nigdy dochodzić. Myślę, że bitwy i kampanie wojenne to dobry temat jedynie dla rozważań ściśle akademickich. Nie wyobrażam sobie, by Kanada mogła kiedykolwiek ponownie przystąpić do wojny. Jestem bardzo szczęśliwa, że ten etap naszej historii mamy już za sobą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Lucy Maud Montgomery",
        "slug": "lucy-maud-montgomery",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lucy-maud-montgomery"
      },
      "book": {
        "title": "Ania z Szumiących Topoli",
        "slug": "ania-z-szumiacych-topoli",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lucy-maud-montgomery/ania-z-szumiacych-topoli"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 168,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pacyfizm",
          "slug": "pacyfizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pacyfizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ania_z_Szumi%C4%85cych_Topoli#Ania_Shirley",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:31"
    },
    {
      "id": "58c68485-cd04-4319-8862-d7b8a433f7e7",
      "slug": "slusznie-uwaza-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ernst-junger/niebezpieczne-spotkanie/slusznie-uwaza-sie",
      "text": "Słusznie uważa się wątpliwość za znak końca epoki i zapowiedź upadku.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ernst Jünger",
        "slug": "ernst-junger",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ernst-junger"
      },
      "book": {
        "title": "Niebezpieczne spotkanie",
        "slug": "niebezpieczne-spotkanie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ernst-junger/niebezpieczne-spotkanie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 20,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wątpliwości",
          "slug": "watpliwosci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/watpliwosci"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ernst_J%C3%BCnger#Niebezpieczne_spotkanie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:26"
    },
    {
      "id": "00393d9b-5ff0-4d7f-971b-ee85be7be10f",
      "slug": "dzieje-oznaczaja-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/martin-heidegger/bycie-i-czas/dzieje-oznaczaja-nie",
      "text": "(…) dzieje oznaczają nie tyle „przeszłość” w sensie czegoś przeszłego, ale pochodzenie z niej. To, co „ma swoje dzieje”, sytuuje się w kontekście pewnego stawania się.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Martin Heidegger",
        "slug": "martin-heidegger",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/martin-heidegger"
      },
      "book": {
        "title": "Bycie i czas",
        "slug": "bycie-i-czas",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/martin-heidegger/bycie-i-czas"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 530,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "filozofia",
          "slug": "filozofia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/filozofia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Martin_Heidegger#Bycie_i_czas",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:25"
    },
    {
      "id": "21316e25-396a-4586-bd1f-ef285a697775",
      "slug": "wolalbym-zyc-w-czasach",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini/najstarszy/wolalbym-zyc-w-czasach",
      "text": "Wolałbym żyć w czasach pozbawionych historycznych wydarzeń. Zamęt utrudnia życie, a tacy jak my, którym i tak żyje się najtrudniej, cierpią najbardziej, pomyślał Roran.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Christopher Paolini",
        "slug": "christopher-paolini",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini"
      },
      "book": {
        "title": "Najstarszy",
        "slug": "najstarszy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/christopher-paolini/najstarszy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "ubóstwo",
          "slug": "ubostwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ubostwo"
        },
        {
          "name": "spokój",
          "slug": "spokoj",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spokoj"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Najstarszy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:22"
    },
    {
      "id": "04311a1a-ab1c-481b-910c-61ba4395de7d",
      "slug": "determinujace-bylo-dojscie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aleksander-wat/moj-wiek-wydawnictwo-ossolineum/determinujace-bylo-dojscie",
      "text": "Determinujące było dojście do władzy Hitlera. To w ogóle był moment determinujący również w Rosji dla stalinizmu, bardzo istotny. I dla całego komunizmu. Dojście do władzy Hitlera przesądziło o późniejszej likwidacji polskiej partii i likwidacji starych kominternowskich działaczy, właśnie tych światopoglądowych, tych nie pragmatyków. I mam wrażenie, że pokolenie, które wyrosło na uniwersytetach i z walk uniwersyteckich, z bardzo konkretnych walk politycznych, manewrów politycznych z grupami faszystowskimi, było pokoleniem, które przyzwyczaiło się już wtedy jeść żaby, bo jak się jest w polityce konkretnej, to się codziennie je jakąś porcję żab. Po prostu było to już pokolenie pragmatyków. Stąd ta szalona łatwość, z jaką ogromna ich część, większość prawie, z wyjątkiem kilku tylko jednostek, włączyła się po wojnie w bierutyzm, w stalinizm i doskonale szła w Polsce za stalinizmem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Aleksander Wat",
        "slug": "aleksander-wat",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aleksander-wat"
      },
      "book": {
        "title": "Mój wiek - Wydawnictwo Ossolineum",
        "slug": "moj-wiek-wydawnictwo-ossolineum",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aleksander-wat/moj-wiek-wydawnictwo-ossolineum"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "komunizm",
          "slug": "komunizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/komunizm"
        },
        {
          "name": "pragmatyzm",
          "slug": "pragmatyzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pragmatyzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Aleksander_Wat#M%C3%B3j_wiek._Pami%C4%99tnik_m%C3%B3wiony",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:22"
    },
    {
      "id": "870171c0-d14b-4b5b-9b12-8a358e202d3e",
      "slug": "rumfoord-mial-z-dreznem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut/rzeznia-numer-piec/rumfoord-mial-z-dreznem",
      "text": "Rumfoord miał z Dreznem kłopot. Jego jednotomowa historia Amerykański Sił Powietrznych w drugiej wojnie światowej miała być popularnym skrótem dwudziestosiedmiotomowej Oficjalnej historii Sił Powietrzbych w drugiej wojnie światowej. Rzecz polegała na tym, że w tych dwudziestu siedmiu tomach nie było prawie nic na temat nalotu na Drezno, chociaż zakończył się on takim oszałamiającym sukcesem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kurt Vonnegut",
        "slug": "kurt-vonnegut",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut"
      },
      "book": {
        "title": "Rzeźnia numer pięć",
        "slug": "rzeznia-numer-piec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut/rzeznia-numer-piec"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "cenzura",
          "slug": "cenzura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cenzura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kurt_Vonnegut#Rze%C5%BAnia_numer_pi%C4%99%C4%87",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:15"
    },
    {
      "id": "552901ba-a32d-4606-b7be-ab6b9d001732",
      "slug": "dla-hegla-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/swiat-zofii/dla-hegla-historia",
      "text": "Dla Hegla historia jest jak bieg rzeki. Każde najdrobniejsze poruszenie wody w danym punkcie rzeki w rzeczywistości określane jest przez prądy wodne i wiry w górnym jej biegu. Ale decydują o nim także kamienie i ukształtowanie koryta rzecznego akurat w tym miejscu, w którym stoisz i przyglądasz się wodzie. (…) Również historia myśli – czy też historia rozumu – jest jak bieg rzeki. Zarówno myśli, które „napływają” jako tradycja od ludzi, którzy żyli przed tobą, jak i warunki materialne, które panują w twoich czasach, współuczestniczą w określaniu twojego sposobu myślenia. Dlatego nie możesz twierdzić, że jakaś myśl jest na zawsze i wiecznie prawdziwa. Ale myśl ta może być właściwa w tym momencie, w którym się znajdujesz.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jostein Gaarder",
        "slug": "jostein-gaarder",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder"
      },
      "book": {
        "title": "Świat Zofii",
        "slug": "swiat-zofii",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/swiat-zofii"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "filozofia",
          "slug": "filozofia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/filozofia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jostein_Gaarder#%C5%9Awiat_Zofii",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:08"
    },
    {
      "id": "479335f3-67d8-4ae3-8f25-59ad77288c1d",
      "slug": "czas-nie-mija",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/przepowiednia-dzokera/czas-nie-mija",
      "text": "Czas nie mija, Hansie Thomasie. I nie cyka. To my mijamy, a cykają nasze zegarki. Tak samo cicho i nieubłaganie jak słońce, wstające na wschodzie i zachodzące na zachodzie, czas pożera historię. Niszczy wielkie cywilizacje, podgryza dawne pomniki, pochłania pokolenie za pokoleniem. Dlatego właśnie mówimy o „zębie czasu”. Bo czas nadgryza i przeżuwa, a między jego trzonowcami jesteśmy my.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jostein Gaarder",
        "slug": "jostein-gaarder",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder"
      },
      "book": {
        "title": "Przepowiednia Dżokera",
        "slug": "przepowiednia-dzokera",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/przepowiednia-dzokera"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jostein_Gaarder#Przepowiednia_d%C5%BCokera",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:08"
    },
    {
      "id": "b3f2e142-de48-440b-900e-7f3c337ef05f",
      "slug": "przepowiadam-ze-to-oto",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-dlugosz/roczniki-czyli-kroniki-slawnego-krolestwa-polskiego/przepowiadam-ze-to-oto",
      "text": "Przepowiadam, że to oto dzieło może posłużyć królom, książętom i innym znamienitym mężom za przykład i zwierciadło, które by ich zapalało i podniecało do sławnych czynów.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jan Długosz",
        "slug": "jan-dlugosz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-dlugosz"
      },
      "book": {
        "title": "Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego",
        "slug": "roczniki-czyli-kroniki-slawnego-krolestwa-polskiego",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-dlugosz/roczniki-czyli-kroniki-slawnego-krolestwa-polskiego"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "sława",
          "slug": "slawa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slawa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jan_D%C5%82ugosz_(historyk)#Roczniki,_czyli_kroniki_s%C5%82awnego_Kr%C3%B3lestwa_Polskiego_(1480)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:05"
    },
    {
      "id": "746826fc-3052-431d-828f-69cd16903f3c",
      "slug": "czul-jakis-niepokoj",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/wojna-konca-swiata/czul-jakis-niepokoj",
      "text": "Czuł jakiś niepokój na myśl o dziwnej geografii przypadku, o tym tajemnym ładzie, o tym nieprzeniknionym prawie historii, ludów i jednostek, które zbliżało, oddalało, skłócało i sprzymierzało kapryśnie jednych z drugimi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Wojna końca świata",
        "slug": "wojna-konca-swiata",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/wojna-konca-swiata"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wojna_ko%C5%84ca_%C5%9Bwiata",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:59"
    },
    {
      "id": "71703a23-99b0-463b-bda9-ee7f83e26106",
      "slug": "obled-nieporozumienie-to-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/wojna-konca-swiata/obled-nieporozumienie-to-nie",
      "text": "– Obłęd? Nieporozumienie? To nie wystarczy, to nie tłumaczy wszystkiego (…) – Głupota i okrucieństwo też zrobiły swoje (…) – Przypuszczam, że nie tylko Canudos, ale historia w ogóle na tym właśnie się opiera – powtórzył, krzywiąc się z niesmakiem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Wojna końca świata",
        "slug": "wojna-konca-swiata",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/wojna-konca-swiata"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        },
        {
          "name": "okrucieństwo",
          "slug": "okrucienstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/okrucienstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wojna_ko%C5%84ca_%C5%9Bwiata",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:59"
    },
    {
      "id": "500c6fba-e40e-4f40-ac95-f074744b282f",
      "slug": "czy-wszystkie-bitwy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/raj-tuz-za-rogiem/czy-wszystkie-bitwy",
      "text": "Czy wszystkie bitwy są tak absurdalne jak ta, której byłaś świadkiem w Białym Mieście? Ludzki chaos, który później historycy, w celu pozyskania sympatii narodowych patriotów, przedstawia jako spójną manifestację ideałów, wartości, szlachetnych zasad, a jednocześnie zatuszują wszystko to, co było wynikiem strachu, głupoty, żądzy władzy, chciwości, egoizmu, okrucieństwa, ignorancji u większości bezlitośnie poświęcanej na rzecz ambicji, zachłanności czy fanatyzmu garstki mniejszości. Możliwe, że za sto lat ta śmieszna maskarada, jaką była bitwa pod Cangallo, znajdzie się w podręcznikach historii Peru jako przykładna karta z dziejów ojczyzny, w której bohaterska Arequipa, obrończyni wybranego legalnie prezydenta, generała Obregosa, dzielnie walczyła przeciwko zbuntowanym siłom generała Gamarry i po krwawych, ale dzielnych zmaganiach zdołała zadać im klęskę (a ta, w magiczny sposób, po kilku dniach zamieniła się w zwycięstwo), Tak, Florita, historia, którą przeżywamy, to okrutne jatki ludzkich bestii, a historia spisana – to labirynt patriotycznych oszustw.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Raj tuż za rogiem",
        "slug": "raj-tuz-za-rogiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/raj-tuz-za-rogiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "absurd",
          "slug": "absurd",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/absurd"
        },
        {
          "name": "patriotyzm",
          "slug": "patriotyzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/patriotyzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Raj_tu%C5%BC_za_rogiem#C",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:56"
    },
    {
      "id": "ff03e4c8-2f21-49c4-b56b-539ad8cca2e4",
      "slug": "to-wlasnie-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta/to-wlasnie-jest",
      "text": "To właśnie jest historia, gałąź fikcji podająca się za wiedzę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Marzenie Celta",
        "slug": "marzenie-celta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wiedza",
          "slug": "wiedza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiedza"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Marzenie_Celta#T",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:54"
    },
    {
      "id": "3edcf7f2-8267-4af0-811c-01ea5aae2d7a",
      "slug": "to-symbol-a-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta/to-symbol-a-historia",
      "text": "To symbol, a Historia składa się z symboli.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Marzenie Celta",
        "slug": "marzenie-celta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "symbole",
          "slug": "symbole",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/symbole"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Marzenie_Celta#T",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:54"
    },
    {
      "id": "8e19315d-1197-4cd3-a7ee-460a22cafc57",
      "slug": "meczenstwo-jest-czyms",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta/meczenstwo-jest-czyms",
      "text": "Męczeństwo jest czymś, na co chrześcijanin się godzi, nie celem, do którego dąży. Lecz czy w Historii postęp ludzkości nie dokonał się właśnie w ten sposób, przez gesty i ofiary?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Marzenie Celta",
        "slug": "marzenie-celta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "poświęcenie",
          "slug": "poswiecenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/poswiecenie"
        },
        {
          "name": "chrześcijaństwo",
          "slug": "chrzescijanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chrzescijanstwo"
        },
        {
          "name": "męczeństwo",
          "slug": "meczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/meczenstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Marzenie_Celta#M",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:53"
    },
    {
      "id": "7b5d90e3-96b0-4c83-9701-5b33912b8ac6",
      "slug": "czy-tak-wyglada",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta/czy-tak-wyglada",
      "text": "Czy tak wygląda cała historia? Ta, której uczymy się w szkole? Ta, którą piszą historycy? Czy historia jest rekonstrukcją, mniej lub bardziej idylliczną, racjonalną i spójną tego, co w rzeczywistości burej i ponurej jest chaotyczną i arbitralną mieszaniną planów, przypadków, intryg, nieprzewidzianych wydarzeń, zbiegów okoliczności, splotu różnych interesów, które spowodowały zmiany, zwroty, przyśpieszenie i zwłokę, zawsze niespodziewane i zaskakujące w porównaniu z tym, co było projektowane i przeżyte przez bohaterów zdarzeń.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Marzenie Celta",
        "slug": "marzenie-celta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        },
        {
          "name": "chaos",
          "slug": "chaos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chaos"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Marzenie_Celta#C",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:53"
    },
    {
      "id": "f33f8451-a707-4ac3-b121-a53c24520e54",
      "slug": "w-kazdym-micie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/listy-do-mlodego-pisarza/w-kazdym-micie",
      "text": "W każdym micie istnieje zawsze, obok elementu wyobrażenia czy fantazji, obiektywny kontekst historyczny. Mit opiera się na zbiorowej subiektywności, która (...) usiłuje narzucić własną perspektywę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Listy do młodego pisarza",
        "slug": "listy-do-mlodego-pisarza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/listy-do-mlodego-pisarza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "subiektywizm",
          "slug": "subiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/subiektywizm"
        },
        {
          "name": "mitologia",
          "slug": "mitologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mitologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Listy_do_m%C5%82odego_pisarza#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:52"
    },
    {
      "id": "824980bb-02e1-409e-bf11-c0ffcd92c700",
      "slug": "gdy-nie-da-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta/gdy-nie-da-sie",
      "text": "Gdy nie da się zawrócić biegu historii, szkoda tracić czas na zastanawianie się, czy byłoby lepiej, gdyby potoczyła się inaczej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Marzenie Celta",
        "slug": "marzenie-celta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/marzenie-celta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "akceptacja",
          "slug": "akceptacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/akceptacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mario_Vargas_Llosa#Marzenie_Celta",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:52"
    },
    {
      "id": "5c46dece-8e56-464a-a864-e6177a6bee45",
      "slug": "dla-macziguengow-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz/dla-macziguengow-historia",
      "text": "Dla Macziguengów historia ani nie postępuje, ani się nie cofa: obraca się, powtarza.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Gawędziarz",
        "slug": "gawedziarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kultura",
          "slug": "kultura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mario_Vargas_Llosa#Gaw%C4%99dziarz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:48"
    },
    {
      "id": "4bfba382-f363-412d-b0e5-e3b10f129fd2",
      "slug": "czy-to-co-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz/czy-to-co-sie",
      "text": "Czy to, co się wtedy zdarzyło, może jeszcze raz się wydarzyć? Zielarz mówi, że tak. „To wszystko jest, przebywa w jednym ze światów i, tak jak dusze, może powrócić. Jeśli tak się stanie, to będzie nasza wina, być może. Lepiej zachować ostrożność i czujną pamięć”.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Gawędziarz",
        "slug": "gawedziarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/gawedziarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "ostrożność",
          "slug": "ostroznosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ostroznosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gaw%C4%99dziarz#C",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:48"
    },
    {
      "id": "e9be0593-6ceb-4183-9c8c-b4c2ffc8ea11",
      "slug": "faktem-jest-ze-zagadki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/ciotka-julia-i-skryba/faktem-jest-ze-zagadki",
      "text": "Faktem jest, że – zagadki brukują szlaki historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Mario Vargas Llosa",
        "slug": "mario-vargas-llosa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa"
      },
      "book": {
        "title": "Ciotka Julia i skryba",
        "slug": "ciotka-julia-i-skryba",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/mario-vargas-llosa/ciotka-julia-i-skryba"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "tajemnica",
          "slug": "tajemnica",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tajemnica"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ciotka_Julia_i_skryba",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:47"
    },
    {
      "id": "b239d60a-f835-4225-8ef9-ad702928fa0c",
      "slug": "historia-ludzkosci-przypomina",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem/historia-ludzkosci-przypomina",
      "text": "Historia ludzkości przypomina wielki kocioł, którego powierzchnia jest w stanie ciągłego wrzenia, nieustannych zderzeń niezliczonych drobin poruszających się po swoich orbitach spotykających się i przecinających w nieskończonej ilości punktów.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Podróże z Herodotem",
        "slug": "podroze-z-herodotem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "chaos",
          "slug": "chaos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chaos"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Podr%C3%B3%C5%BCe_z_Herodotem#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:43"
    },
    {
      "id": "6c7ecb9c-d88b-429b-9b8b-ac3dc49624a0",
      "slug": "dzisiaj-kiedy-mowimy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-v/dzisiaj-kiedy-mowimy",
      "text": "Dzisiaj, kiedy mówimy o mijającym wieku XX, określamy go jako straszną epokę dwóch wielkich wojen światowych, dwóch niszczycielskich totalitaryzmów, Oświęcimia i Workuty, Hiroszimy i Czarnobyla. Ale w wieku XX miało także miejsce wydarzenie bez precedensu w dziejach: narodził się Trzeci Świat. Całe kontynenty, dziesiątki krajów, miliardy ludzi zdobyły niepodległość i utworzyły swoje państwa. Wydarzenia tej skali nie było i nigdy nie będzie w dziejach ludzkości. Otóż wypadło mi być świadkiem i kronikarzem tego zdarzenia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Lapidarium V",
        "slug": "lapidarium-v",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/lapidarium-v"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kolonializm",
          "slug": "kolonializm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kolonializm"
        },
        {
          "name": "niepodległość",
          "slug": "niepodleglosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niepodleglosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lapidarium_V",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:43"
    },
    {
      "id": "35e6c20b-45ef-4225-9586-04eac43c073b",
      "slug": "gdyby-swiatem-rzadzil",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem/gdyby-swiatem-rzadzil",
      "text": "Gdyby światem rządził rozsądek, czy w ogóle istniałaby historia?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Podróże z Herodotem",
        "slug": "podroze-z-herodotem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "szaleństwo",
          "slug": "szalenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szalenstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Podr%C3%B3%C5%BCe_z_Herodotem#G",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:43"
    },
    {
      "id": "e821d99d-c7de-4817-82d6-eec7f7ac5eae",
      "slug": "historia-jest-czesto",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/heban/historia-jest-czesto",
      "text": "Historia jest często produktem bezmyślności. Jest bękartem ludzkiej głupoty, płodem zaćmienia, idiotyzmu i szaleństwa. W takich wypadkach jest robiona przez ludzi, którzy nie wiedzą, co czynią, więcej – nie chcą wiedzieć, odrzucają taką ewentualność z odrazą i gniewem. Widzimy ich, jak zmierzają ku własnej zagładzie, jak sami szykują na siebie wnyki, jak zawiązują sobie pętlę, jak pilnie i wielokrotnie sprawdzają, czy te wnyki i pętle są mocne, czy będą wytrzymałe i skuteczne.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Heban",
        "slug": "heban",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/heban"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        },
        {
          "name": "szaleństwo",
          "slug": "szalenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szalenstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ryszard_Kapu%C5%9Bci%C5%84ski#Heban",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:42"
    },
    {
      "id": "2b520d1d-6299-4f61-ac36-af91235fcb4e",
      "slug": "jezeli-ktos-idac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/cesarz/jezeli-ktos-idac",
      "text": "Jeżeli ktoś idąc z orężem w ręku wysunie się o krok przed historię, musi zginąć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Cesarz",
        "slug": "cesarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/cesarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "rewolucja",
          "slug": "rewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ryszard_Kapu%C5%9Bci%C5%84ski#Cesarz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:41"
    },
    {
      "id": "2a16224e-5189-4e94-8a13-be712256201a",
      "slug": "wszyscy-prorocy-starego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/chrystus-z-karabinem-na-ramieniu/wszyscy-prorocy-starego",
      "text": "Wszyscy prorocy Starego Testamentu przeklinali Palestynę, ziemię pechowych ludów. Wystarczy poczytać Biblię, Księgę Ksiąg. Palestyna jest przeklęta na początku Biblii i jest przeklęta na końcu Biblii. A Biblia powstawała tysiąc lat. Więc jeżeli przez tysiąc lat ludzie nie zmieniają swojej opinii, to coś w tym musi być. To znaczy, że coś ważnego zostało zauważone i coś mądrego zostało powiedziane.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Chrystus z karabinem na ramieniu",
        "slug": "chrystus-z-karabinem-na-ramieniu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/chrystus-z-karabinem-na-ramieniu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Biblia",
          "slug": "biblia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/biblia"
        },
        {
          "name": "prorocy",
          "slug": "prorocy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prorocy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Chrystus_z_karabinem_na_ramieniu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:41"
    },
    {
      "id": "093e8eb6-050e-4cb1-ba01-0af8c5c334ea",
      "slug": "ludzie-ktorzy-pisza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/chrystus-z-karabinem-na-ramieniu/ludzie-ktorzy-pisza",
      "text": "Ludzie, którzy piszą historię, zbyt dużo uwagi poświęcają tzw. głośnym momentom, a za mało badają okresy ciszy. Jest to brak intuicji tak niezawodnej u każdej matki, kiedy usłyszy, że w pokoju jej dziecka raptem zrobiło się cicho. Matka wie, że ta cisza oznacza coś niedobrego. Że jest to cisza, za którą coś się kryje. Biegnie interweniować, ponieważ czuje, że zło wisi w powietrzu. Tę samą funkcję spełnia cisza w historii i w polityce. Cisza jest sygnałem nieszczęścia i często – przestępstwa. Jest takim samym narzędziem politycznym jak szczęk oręża czy przemówienie na wiecu. Cisza jest potrzebna tyranom i okupantom, którzy dbają, aby ich dziełu towarzyszyło milczenie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Chrystus z karabinem na ramieniu",
        "slug": "chrystus-z-karabinem-na-ramieniu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/chrystus-z-karabinem-na-ramieniu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "cisza",
          "slug": "cisza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cisza"
        },
        {
          "name": "tyrania",
          "slug": "tyrania",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tyrania"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Chrystus_z_karabinem_na_ramieniu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:41"
    },
    {
      "id": "4fe3b1a4-6348-4f92-bb03-6032a5365a38",
      "slug": "fakty-ktore-warto",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/douglas-adams/zycie-wszechswiat-i-cala-reszta/fakty-ktore-warto",
      "text": "Fakty, które warto zapamiętać z historii Galaktyki, nr 1 (według Popularnej historii Galaktyki „Codziennego Kuriera Gwiezdnego”): Od początku istnienia Galaktyki swój wzrost i upadek przeżyły niezliczone kultury. Tak często następował wzrost i upadek, ruch w górę i w dół, że dość kusząca staje się myśl, iż życie w Galaktyce to: a) coś na kształt choroby morskiej – choroby przestrzeni, choroby czasu, choroby historii czy coś w tym stylu – oraz b) głupota.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Douglas Adams",
        "slug": "douglas-adams",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/douglas-adams"
      },
      "book": {
        "title": "Życie, wszechświat i cała reszta",
        "slug": "zycie-wszechswiat-i-cala-reszta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/douglas-adams/zycie-wszechswiat-i-cala-reszta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        },
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/%C5%BBycie,_wszech%C5%9Bwiat_i_ca%C5%82a_reszta",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:39"
    },
    {
      "id": "688ae6f7-aad1-4885-9872-e33ffbe47fc3",
      "slug": "pozwoli-pan-jednak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jane-austen/perswazje/pozwoli-pan-jednak",
      "text": "Pozwoli pan jednak, że nie będziemy się powoływać na książkowe przykłady. Mężczyźni mają nad nami te przewagę, że sami opowiadają swoje dzieje. Zawsze otrzymywali lepsze wykształcenie i częściej chwytywali za pióro. Nie mogę się zgodzić na żadne dowody zaczerpnięte z książek.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jane Austen",
        "slug": "jane-austen",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jane-austen"
      },
      "book": {
        "title": "Perswazje",
        "slug": "perswazje",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jane-austen/perswazje"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 185,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "literatura",
          "slug": "literatura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/literatura"
        },
        {
          "name": "równouprawnienie kobiet",
          "slug": "rownouprawnienie-kobiet",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rownouprawnienie-kobiet"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jane_Austen#Perswazje_(1817)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:37"
    },
    {
      "id": "3684cd49-f8da-4bcd-b1cf-427f6a9423c4",
      "slug": "w-tragicznej-chwili",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski/polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa/w-tragicznej-chwili",
      "text": "W tragicznej chwili naszych niedawnych dziejów, kiedy z ust zawiedzionego polityka polskiego padły słowa: „dla Polaków można coś zrobić, ale z Polakami nigdy!” – rozpoczęły się głębokie i szybkie przemiany w ustroju społeczeństwa, które musiały doprowadzić do tego, że coś dobrego w Polsce można zrobić tylko z Polakami.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Roman Dmowski",
        "slug": "roman-dmowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski"
      },
      "book": {
        "title": "Polityka polska i odbudowanie państwa",
        "slug": "polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski/polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Roman_Dmowski#Polityka_polska_i_odbudowanie_pa%C5%84stwa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:32"
    },
    {
      "id": "20929473-4b3d-42fa-a688-51b99b456491",
      "slug": "pomiedzy-licznymi-wezlami",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski/polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa/pomiedzy-licznymi-wezlami",
      "text": "Pomiędzy licznymi węzłami łączącymi ludzi w jeden naród dwa są szczególnej wagi: (1) wspólne dzieje, współżycie w ciągu pokoleń pod jedną władzą i we wspólnych instytucjach, wiekowa walka przeciw wspólnym wrogom; (2) wspólność życia duchowego oparta na wspólnym języku. Zgodnie z różnymi warunkami historycznymi różnych części Europy bądź pierwszy, bądź drugi z tych dwóch czynników odgrywa rolę przeważającą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Roman Dmowski",
        "slug": "roman-dmowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski"
      },
      "book": {
        "title": "Polityka polska i odbudowanie państwa",
        "slug": "polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski/polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "język",
          "slug": "jezyk",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jezyk"
        },
        {
          "name": "ojczyzna",
          "slug": "ojczyzna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ojczyzna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Roman_Dmowski#Polityka_polska_i_odbudowanie_pa%C5%84stwa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:32"
    },
    {
      "id": "6be11571-e0ad-47fe-8436-0d797740144e",
      "slug": "juz-przed-stu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski/nasz-patriotyzm/juz-przed-stu",
      "text": "Już przed stu laty „stronnictwo patriotyczne”, które stworzyło Ustawę Trzeciego Maja, rozumiało przez patriotyzm dążenie do posunięcia społeczeństwa naprzód w jego rozwoju, do rozszerzenia praw na warstwy wydziedziczone, do pogłębienia wśród nich świadomości politycznej i narodowej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Roman Dmowski",
        "slug": "roman-dmowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski"
      },
      "book": {
        "title": "Nasz patriotyzm",
        "slug": "nasz-patriotyzm",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski/nasz-patriotyzm"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "patriotyzm",
          "slug": "patriotyzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/patriotyzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Roman_Dmowski#Nasz_patriotyzm",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:31"
    },
    {
      "id": "2e89ff33-5e5b-4e2a-8fdc-b1feefa6e4ee",
      "slug": "historia-wszystkich-narodow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski/polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa/historia-wszystkich-narodow",
      "text": "Historia wszystkich narodów uczy nas, jak często po pokoleniach marnych, moralnie słabych, niedołężnych przychodziły pokolenia dzielne, z szerokimi aspiracjami, które dokonywały wielkich dzieł.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Roman Dmowski",
        "slug": "roman-dmowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski"
      },
      "book": {
        "title": "Polityka polska i odbudowanie państwa",
        "slug": "polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/roman-dmowski/polityka-polska-i-odbudowanie-panstwa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Roman_Dmowski#Polityka_polska_i_odbudowanie_pa%C5%84stwa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:31"
    },
    {
      "id": "e3bce2f5-b9c0-4a3f-9640-20e03ea2d4fe",
      "slug": "kto-nie-wyciaga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king/mroczna-wieza/kto-nie-wyciaga",
      "text": "Kto nie wyciąga wniosków z przeszłości, skazany jest na jej powtarzanie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stephen King",
        "slug": "stephen-king",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king"
      },
      "book": {
        "title": "Mroczna wieża",
        "slug": "mroczna-wieza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king/mroczna-wieza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "błędy",
          "slug": "bledy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bledy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Stephen_King#Mroczna_wie%C5%BCa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:18"
    },
    {
      "id": "0021a129-63b4-409b-9571-9a671ff08f95",
      "slug": "jesli-czyjas-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gabriel-garcia-marquez/general-w-labiryncie/jesli-czyjas-historia",
      "text": "Jeśli czyjaś historia jest skąpana we krwi i obfituje w niegodne, niesprawiedliwe czyny, to właśnie historia Europy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gabriel García Márquez",
        "slug": "gabriel-garcia-marquez",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gabriel-garcia-marquez"
      },
      "book": {
        "title": "Generał w labiryncie",
        "slug": "general-w-labiryncie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gabriel-garcia-marquez/general-w-labiryncie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gabriel_Garc%C3%ADa_M%C3%A1rquez#Genera%C5%82_w_labiryncie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:07"
    },
    {
      "id": "69d4d35e-5e36-4f0f-820f-4d653185b3b3",
      "slug": "kazdy-wiek-tworzy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski/szalona/kazdy-wiek-tworzy",
      "text": "Każdy wiek tworzy sobie fizjognomie sobie właściwe. Niegdyś, mimo walk, niepokojów i twardych prób losu, wielki spokój ducha i męstwo piętnowały się majestatyczną na licu pogodą. (…) Na dzisiejszych twarzach wypieszczonych dzieci wieku widać konwulsje jego, chorobę, słabość, niecierpliwość. Twarze są potargane, niespokojne, wystraszone, gniewne, wyzywające, nieszczęśliwe.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Józef Ignacy Kraszewski",
        "slug": "jozef-ignacy-kraszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Szalona",
        "slug": "szalona",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski/szalona"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/J%C3%B3zef_Ignacy_Kraszewski#Szalona",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:59"
    },
    {
      "id": "d7b06465-fd23-42d9-9d35-a26cfd701667",
      "slug": "godziny-szczesliwe-rzadkie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski/semko/godziny-szczesliwe-rzadkie",
      "text": "Godziny szczęśliwe rzadkie są w życiu ludzi, rzadsze w narodów życiu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Józef Ignacy Kraszewski",
        "slug": "jozef-ignacy-kraszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Semko",
        "slug": "semko",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski/semko"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "szczęście",
          "slug": "szczescie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szczescie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/J%C3%B3zef_Ignacy_Kraszewski#Semko",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:58"
    },
    {
      "id": "02148717-6ea0-42a7-9dde-01a8b3975a56",
      "slug": "ludzi-wdziecznych-znajdzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski/infantka/ludzi-wdziecznych-znajdzie",
      "text": "Ludzi wdzięcznych znajdzie się coś może, narody zawsze niewdzięczne być muszą!",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Józef Ignacy Kraszewski",
        "slug": "jozef-ignacy-kraszewski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski"
      },
      "book": {
        "title": "Infantka",
        "slug": "infantka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jozef-ignacy-kraszewski/infantka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "niewdzięczność",
          "slug": "niewdziecznosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niewdziecznosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/J%C3%B3zef_Ignacy_Kraszewski#Infantka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:54"
    },
    {
      "id": "8347819f-af0e-44a7-95f5-5d55d713bbbb",
      "slug": "prawo-rzymskie-ma-dwa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/listy/prawo-rzymskie-ma-dwa",
      "text": "Prawo rzymskie ma dwa oblicza. Z jednej strony reguluje stosunki między osobami prywatnymi, i z tego tytułu jest jednym z najbardziej godnych podziwu wytworów cywilizacji, z drugiej zaś stosunki między poddanymi a władcą, i wówczas tnie duchem czasu, w jakim skończyło się formować, to znaczy duchem poddaństwa.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Alexis de Tocqueville",
        "slug": "alexis-de-tocqueville",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville"
      },
      "book": {
        "title": "Listy",
        "slug": "listy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/listy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "prawo",
          "slug": "prawo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Alexis_de_Tocqueville#Listy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:51"
    },
    {
      "id": "fbd88b18-0b34-453c-aaef-052a48f84a39",
      "slug": "dzisiaj-natomiast-gdy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/wspomnienia/dzisiaj-natomiast-gdy",
      "text": "Dzisiaj natomiast, gdy prawo własności jawi się jako ostatnia już pozostałość po zburzonym świecie arystokratycznym, gdy wznosi się ono samotnie jako odosobniony przywilej pośród zrównanego społeczeństwa i nie pozostaje osłonięte przez liczne inne prawa, łatwiej podważalne, bardziej znienawidzone, dziś więc zagraża mu większe niebezpieczeństwo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Alexis de Tocqueville",
        "slug": "alexis-de-tocqueville",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville"
      },
      "book": {
        "title": "Wspomnienia",
        "slug": "wspomnienia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/wspomnienia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Alexis_de_Tocqueville#Wspomnienia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:50"
    },
    {
      "id": "eeae01a2-bb8a-4140-a75a-d54a21934685",
      "slug": "obcowalem-z-ludzmi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/wspomnienia/obcowalem-z-ludzmi",
      "text": "Obcowałem z ludźmi pióra, którzy opisywali historię nie mieszając się do polityki i z politykami, którzy zajmowali się wyłącznie tworzeniem wydarzeń, bez zamiaru ich opisywania. Uderzało mnie zawsze, że ci pierwsi dopatrywali się wszędzie przyczyn ogólnych, a ci drudzy żyjąc w plątaninie codziennych faktów – skłonni byli sobie wyobrazić, że wszystko należy przypisywać drobnym incydentom i że światem poruszają takie same małe sprężynki, jakie naciskają oni swymi rękami. Sądzę, że w błędzie są jedni i drudzy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Alexis de Tocqueville",
        "slug": "alexis-de-tocqueville",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville"
      },
      "book": {
        "title": "Wspomnienia",
        "slug": "wspomnienia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/wspomnienia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Alexis_de_Tocqueville#Wspomnienia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:50"
    },
    {
      "id": "a34a8a21-979f-4db9-ad0a-6b6c45883dcc",
      "slug": "ze-swej-strony",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/wspomnienia/ze-swej-strony",
      "text": "Ze swej strony żywię odrazę do owych absolutnych systemów, które uzależniają wszystkie historyczne wydarzenia od wielkich przyczyn sprawczych powiązanych ze sobą w fatalistyczny łańcuch, które – by tak rzecz – wykluczają człowieka z historii ludzkiego rodzaju. Znajduję, że są ciasne mimo ich rzekomej wielkości i fałszywe pod pozorami matematycznych prawd. Choć nie spodoba się to twórcom, którzy wymyślili te wzniosłe teorie, by sycić własną próżność i ułatwić sobie pracę, jestem przekonany, że wielu ważnych faktów historycznych nie da się wytłumaczyć inaczej jak przypadkowymi okolicznościami i że wiele innych pozostanie niewytłumaczalnymi, że wreszcie przypadek – czy raczej kombinacja przyczyn wtórnych, która tym mianem określamy nie potrafiąc ich rozwikłać – liczy się bardzo w tym, co oglądamy w teatrze świata.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Alexis de Tocqueville",
        "slug": "alexis-de-tocqueville",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville"
      },
      "book": {
        "title": "Wspomnienia",
        "slug": "wspomnienia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/wspomnienia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Alexis_de_Tocqueville#Wspomnienia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:50"
    },
    {
      "id": "a1472d7c-ceb6-4146-a462-8dcb409c7de3",
      "slug": "gdzie-jest-i-gdzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/listy/gdzie-jest-i-gdzie",
      "text": "Gdzie jest i gdzie była cnota u ludzi, którzy dokonywali wielkich rzeczy na tym padole? Zaczynam się doprawdy obawiać, że spotyka się ją tylko w wyobraźni historyków.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Alexis de Tocqueville",
        "slug": "alexis-de-tocqueville",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville"
      },
      "book": {
        "title": "Listy",
        "slug": "listy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/listy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "moralność",
          "slug": "moralnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/moralnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Alexis_de_Tocqueville#Listy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:50"
    },
    {
      "id": "6b473560-eff4-49ab-b738-04f86c1ffe58",
      "slug": "narod-po-zlikwidowaniu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/dawny-ustroj-i-rewolucja/narod-po-zlikwidowaniu",
      "text": "(...) naród po zlikwidowaniu swojej arystokracji dąży do centralizacji niejako samorzutnie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Alexis de Tocqueville",
        "slug": "alexis-de-tocqueville",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville"
      },
      "book": {
        "title": "Dawny ustrój i rewolucja",
        "slug": "dawny-ustroj-i-rewolucja",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/alexis-de-tocqueville/dawny-ustroj-i-rewolucja"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Alexis_de_Tocqueville#Dawny_ustr%C3%B3j_i_rewolucja",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:50"
    },
    {
      "id": "5004bafe-3789-457f-8d2a-6f6fcd5000c4",
      "slug": "wplyw-charakteru-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon/psychologia-rozwoju-narodow/wplyw-charakteru-jest",
      "text": "Wpływ charakteru jest panujący w życiu narodów, podczas gdy wpływ rozumu jest w rzeczywistości bardzo słaby.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gustave Le Bon",
        "slug": "gustave-le-bon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon"
      },
      "book": {
        "title": "Psychologia rozwoju narodów",
        "slug": "psychologia-rozwoju-narodow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon/psychologia-rozwoju-narodow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 33,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "charakter",
          "slug": "charakter",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/charakter"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gustave_Le_Bon#Psychologia_rozwoju_narod%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:50"
    },
    {
      "id": "33c6b6ed-de87-491b-9abd-d6b9c85cff72",
      "slug": "gdy-narod-dojdzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon/psychologia-rozwoju-narodow/gdy-narod-dojdzie",
      "text": "Gdy naród dojdzie do tego stopnia cywilizacyi i potęgi, w której nie lękając się napaści sąsiadów, zaczyna używać dobrodziejstw pokoju i dostatków, wówczas przy bogactwach giną jego cnoty wojenne, nadmiar cywilizacyi tworzy nowe potrzeby i rozwija się w wysokim stopniu egoizm. Nie mając innych ideałów, prócz pośpiesznego użycia dóbr szybko zdobytych, obywatele przestają dbać o sprawy publiczne, zostawiając troskę o nie państwu, i tracą wkrótce wszystkie zalety, jakie dotychczas stanowiły o ich wielkości. Wtedy sąsiedzi barbarzyńcy lub na pół barbarzyńcy, posiadający małe potrzeby, ale silny ideał, napływają do owego zbyt cywilizowanego państwa, zalewają je, a następnie tworzą nową cywilizacyę z gruzów tej, którą zniszczyli.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gustave Le Bon",
        "slug": "gustave-le-bon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon"
      },
      "book": {
        "title": "Psychologia rozwoju narodów",
        "slug": "psychologia-rozwoju-narodow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon/psychologia-rozwoju-narodow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 129,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "egoizm",
          "slug": "egoizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/egoizm"
        },
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gustave_Le_Bon#Psychologia_rozwoju_narod%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:50"
    },
    {
      "id": "adc5f66b-5f02-479f-9011-1c1e086458d8",
      "slug": "najbardziej-rzucajace-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon/psychologia-tlumu/najbardziej-rzucajace-sie",
      "text": "Najbardziej rzucające się w oczy wydarzenia historyczne to tylko dostępne dla badacza skutki niewidomych zmian w sposobie myślenia ludów.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Gustave Le Bon",
        "slug": "gustave-le-bon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon"
      },
      "book": {
        "title": "Psychologia tłumu",
        "slug": "psychologia-tlumu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gustave-le-bon/psychologia-tlumu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "myślenie",
          "slug": "myslenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/myslenie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Psychologia_t%C5%82umu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:49"
    },
    {
      "id": "beec3c79-8b9d-4c7c-97b7-58b2ff00a0c3",
      "slug": "w-zyciu-jednostek",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/eliza-orzeszkowa/nad-niemnem/w-zyciu-jednostek",
      "text": "W życiu jednostek i narodów bywają momenty taką miarą nieszczęść napełnione, że nic już w nich więcej zmieścić się nie może.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Eliza Orzeszkowa",
        "slug": "eliza-orzeszkowa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/eliza-orzeszkowa"
      },
      "book": {
        "title": "Nad Niemnem",
        "slug": "nad-niemnem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/eliza-orzeszkowa/nad-niemnem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Nad_Niemnem",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:47"
    },
    {
      "id": "c79a1c7f-4687-429b-acea-5d8a74e2f1ea",
      "slug": "piesn-ludowa-czy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/zart/piesn-ludowa-czy",
      "text": "Pieśń ludowa czy ludowy obrzęd to tunel biegnący poprzez historię, w którym zachowało się wiele z tego, co na powierzchni od dawna już zniszczyły wojny, rewolucje i bezlitosna cywilizacja.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Milan Kundera",
        "slug": "milan-kundera",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera"
      },
      "book": {
        "title": "Żart",
        "slug": "zart",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/zart"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/%C5%BBart_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:46"
    },
    {
      "id": "ee3a5b86-f0eb-46c6-ac93-75affd4a6c37",
      "slug": "mlodosc-jest-straszna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/zart/mlodosc-jest-straszna",
      "text": "Młodość jest straszna; to scena, gdzie na wysokich koturnach i w najrozmaitszych kostiumach poruszają się dzieci (ponoć niewinne!) i recytują kwestie, które rozumieją tylko w połowie, ale którym są fanatycznie oddane. I historia jest straszna, ponieważ tak często staje się placem zabaw dla młodocianych; dla młodziutkiego Nerona, młodziutkiego Napoleona, dla sfanatyzowanych tłumów dzieci, u których podpatrzone gdzieś namiętności i prymitywne role zmieniają się naraz w rzeczywistość katastrofalnie rzeczywistą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Milan Kundera",
        "slug": "milan-kundera",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera"
      },
      "book": {
        "title": "Żart",
        "slug": "zart",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/zart"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        },
        {
          "name": "fanatyzm",
          "slug": "fanatyzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/fanatyzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/%C5%BBart_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:45"
    },
    {
      "id": "14cc3e5a-c677-4bf6-a29b-a778c0b258a5",
      "slug": "i-ogarnelo-mnie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/zart/i-ogarnelo-mnie",
      "text": "I ogarnęło mnie przerażenie, bo doszedłem do wniosku, że rzeczy wynikłe z pomyłki są równie realne jak rzeczy wynikłe logicznie z konieczności. Jakże chciałbym odwołać historię swego życia! Ale w jaki sposób mógłbym ją odwołać, skoro pomyłki, z których wynikła, nie były jedynie moimi pomyłkami? Kto bowiem się pomylił, gdy głupi żart mojej kartki został potraktowany na serio? (…). Kto wobec tego się mylił? Sama historia? Ta boska, ta rozumna? A dlaczegóżby właśnie to miały być jej pomyłki? Tak widzi to tylko mój ludzki rozum, ale jeśli historia posiada istotnie jakiś swój własny rozum, dlaczego miałby to być rozum pragnący sprawiedliwości, rozum domagający się ludzkiego zrozumienia, rozum obdarzony belferską powagą? A jeśli historia żartuje? I tu uświadomiłem sobie, jak bezsilne jest pragnienie odwołania własnego żartu, skoro ja sam z całym moim życiem wciągnięty jestem w żart o wiele bardziej wszechobejmujący (dla mnie nieprzenikniony) i absolutnie nieodwołalny.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Milan Kundera",
        "slug": "milan-kundera",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera"
      },
      "book": {
        "title": "Żart",
        "slug": "zart",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/zart"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "błędy",
          "slug": "bledy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bledy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/%C5%BBart_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:45"
    },
    {
      "id": "8dff5e10-fa14-499a-b63c-d0196bc2d525",
      "slug": "historia-jest-rownie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/nieznosna-lekkosc-bytu/historia-jest-rownie",
      "text": "Historia jest równie lekka jak jednostkowe życie ludzkie, lekka jak puch, jak unoszący się kurz, jak to, czego jutro już nie będzie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Milan Kundera",
        "slug": "milan-kundera",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera"
      },
      "book": {
        "title": "Nieznośna lekkość bytu",
        "slug": "nieznosna-lekkosc-bytu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/milan-kundera/nieznosna-lekkosc-bytu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Niezno%C5%9Bna_lekko%C5%9B%C4%87_bytu#Cz%C4%99%C5%9B%C4%87_V_%E2%80%93_Lekko%C5%9B%C4%87_i_ci%C4%99%C5%BCar",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:43"
    },
    {
      "id": "a2ec36a1-0064-4951-9c9e-01c0f90bc54e",
      "slug": "tworzenie-sie-granicy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/rytm-zycia/tworzenie-sie-granicy",
      "text": "Tworzenie się granicy jest zjawiskiem powszechnym w przyrodzie ożywionej; nawet w obrębie tego samego ustroju komórki o podobnej funkcji i morfologicznej budowie oddzielają się od innych granicami tkanki łącznej. W każdej socjologii ludzkiej, zwierzęcej i roślinnej problem tworzenia się grupy i granicy między grupami jest zagadnieniem osiowym. Co się tyczy człowieka, nie trzeba chyba podkreślać, czym w jego historii są granice, ile krwi przez nie wylano i ile cierpień zadano.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Antoni Kępiński",
        "slug": "antoni-kepinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski"
      },
      "book": {
        "title": "Rytm życia",
        "slug": "rytm-zycia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/rytm-zycia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 298,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "granice",
          "slug": "granice",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/granice"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Antoni_K%C4%99pi%C5%84ski#Rytm_%C5%BCycia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:36"
    },
    {
      "id": "38b5f79b-119e-4b68-8617-8583a3c76dd3",
      "slug": "wydaje-sie-ze-pewne",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood/opowiesc-podrecznej/wydaje-sie-ze-pewne",
      "text": "Wydaje się, że pewne okresy historii stają się szybko, zarówno dla innych społeczeństw, jak i dla tych, co po nich bezpośrednio następują, przedmiotem niezbyt budującej legendy i okazją do podszytego hipokryzją samozadowolenia. (…) Zdążyliśmy się już przekonać, że takie sądy są z natury rzeczy kształtowane przez specyfikę kulturową. (…) Naszą zaś sprawą jest nie cenzurować, tylko rozumieć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Margaret Atwood",
        "slug": "margaret-atwood",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood"
      },
      "book": {
        "title": "Opowieść podręcznej",
        "slug": "opowiesc-podrecznej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood/opowiesc-podrecznej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 355,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "hipokryzja",
          "slug": "hipokryzja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/hipokryzja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Margaret_Atwood#Opowie%C5%9B%C4%87_Podr%C4%99cznej_(1985)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:34"
    },
    {
      "id": "f04498d1-f72c-4ee0-ae03-159b5f792be3",
      "slug": "historia-zna-wiele",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood/opowiesc-podrecznej/historia-zna-wiele",
      "text": "Historia zna wiele tego rodzaju precedensów: w gruncie rzeczy każde imperium – czy to powstałe drogą przemocy, czy w jakikolwiek inny sposób – w celu podporządkowania sobie tubylców posługiwało się ich ziomkami.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Margaret Atwood",
        "slug": "margaret-atwood",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood"
      },
      "book": {
        "title": "Opowieść podręcznej",
        "slug": "opowiesc-podrecznej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood/opowiesc-podrecznej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 362,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Margaret_Atwood#Opowie%C5%9B%C4%87_Podr%C4%99cznej_(1985)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:33"
    },
    {
      "id": "d9635f93-5574-41db-829e-078ff8647d3d",
      "slug": "jak-nas-uczy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood/opowiesc-podrecznej/jak-nas-uczy",
      "text": "Jak nas uczy historia, każdy nowy system przejmuje pewne elementy starego, o czym świadczą chociażby pierwiastki pogaństwa we wczesnym chrześcijaństwie, jak również ewolucja rosyjskiego KGB, powstałego z carskiej tajnej policji (…).",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Margaret Atwood",
        "slug": "margaret-atwood",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood"
      },
      "book": {
        "title": "Opowieść podręcznej",
        "slug": "opowiesc-podrecznej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood/opowiesc-podrecznej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 358,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zmiana",
          "slug": "zmiana",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Margaret_Atwood#Opowie%C5%9B%C4%87_Podr%C4%99cznej_(1985)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:33"
    },
    {
      "id": "3bd87c27-1ae7-4073-8e10-7b22bf1353c8",
      "slug": "jak-wiedza-historycy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood/opowiesc-podrecznej/jak-wiedza-historycy",
      "text": "Jak wiedzą historycy, przeszłość to jeden wielki mrok wypełniony echami. Dobiegają nas nawet i głosy, ale to, co chcą nam przekazać, spowija ciemność, z której pochodzą, i mimo usilnych starań nie zawsze możemy je rozszyfrować w jaśniejszym świetle naszego dnia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Margaret Atwood",
        "slug": "margaret-atwood",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood"
      },
      "book": {
        "title": "Opowieść podręcznej",
        "slug": "opowiesc-podrecznej",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/margaret-atwood/opowiesc-podrecznej"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 366,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Margaret_Atwood#Opowie%C5%9B%C4%87_Podr%C4%99cznej_(1985)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:33"
    },
    {
      "id": "4fbae3f4-a3f3-438b-abf6-ac069f357987",
      "slug": "ciezkie-czasy-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ivo-andric/most-na-drinie/ciezkie-czasy-nie",
      "text": "Ciężkie czasy nie mogą obejść się bez czyjegoś nieszczęścia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ivo Andric",
        "slug": "ivo-andric",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ivo-andric"
      },
      "book": {
        "title": "Most na Drinie",
        "slug": "most-na-drinie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ivo-andric/most-na-drinie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Most_na_Drinie#C",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:28"
    },
    {
      "id": "53cb2654-c5a6-4463-8a26-6d366360626d",
      "slug": "w-swoim-czasie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ivo-andric/most-na-drinie/w-swoim-czasie",
      "text": "W swoim czasie ludzie budują, by w innych czasach inni burzyli.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ivo Andric",
        "slug": "ivo-andric",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ivo-andric"
      },
      "book": {
        "title": "Most na Drinie",
        "slug": "most-na-drinie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ivo-andric/most-na-drinie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ivo_Andri%C4%87#Most_na_Drinie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:27"
    },
    {
      "id": "e8063836-3bc9-433c-8ac2-8a2c76241834",
      "slug": "w-dziejach-narodu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jedrzej-giertych/tragizm-losow-polski/w-dziejach-narodu",
      "text": "W dziejach narodu jest tak, jak i w życiu ludzkim: raz się jest na wozie, a raz pod wodzem. Chodzi o to, by umieć się spod wozu wydobyć, a nie, by w odruchu rozpaczy, podszeptywanym przez wrogów, popełniać samobójstwo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jędrzej Giertych",
        "slug": "jedrzej-giertych",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jedrzej-giertych"
      },
      "book": {
        "title": "Tragizm losów Polski",
        "slug": "tragizm-losow-polski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jedrzej-giertych/tragizm-losow-polski"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "rozpacz",
          "slug": "rozpacz",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozpacz"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/J%C4%99drzej_Giertych#Tragizm_los%C3%B3w_Polski",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:21"
    },
    {
      "id": "5fa22a99-642b-4d23-b68a-59c7e618fd80",
      "slug": "podobnie-jak-w-odniesieniu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jonathan-carroll/na-pastwe-aniolow/podobnie-jak-w-odniesieniu",
      "text": "Podobnie jak w odniesieniu do powszechnie znanego, starego polityka, który przeżył długie oraz bogate życie, o tożsamości miasta stanowi jego historia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jonathan Carroll",
        "slug": "jonathan-carroll",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jonathan-carroll"
      },
      "book": {
        "title": "Na pastwę aniołów",
        "slug": "na-pastwe-aniolow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jonathan-carroll/na-pastwe-aniolow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tożsamość",
          "slug": "tozsamosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tozsamosc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "miasta",
          "slug": "miasta",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/miasta"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_pastw%C4%99_anio%C5%82%C3%B3w#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:04"
    },
    {
      "id": "ff8dda64-8763-4c67-a00b-c8f63c9a3068",
      "slug": "latwo-obrocic-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jonathan-carroll/zaslubiny-patykow/latwo-obrocic-sie",
      "text": "Łatwo obrócić się lepszym profilem do zwierciadła historii. Ale jemu jest wszystko jedno.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jonathan Carroll",
        "slug": "jonathan-carroll",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jonathan-carroll"
      },
      "book": {
        "title": "Zaślubiny patyków",
        "slug": "zaslubiny-patykow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jonathan-carroll/zaslubiny-patykow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pozory",
          "slug": "pozory",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pozory"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jonathan_Carroll#Za%C5%9Blubiny_patyk%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:59"
    },
    {
      "id": "e38a1fad-fbde-4462-8743-0c0a56b084d1",
      "slug": "w-dziejach-zawsze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-elzenberg/klopot-z-istnieniem-aforyzmy-w-porzadku-czasu/w-dziejach-zawsze",
      "text": "W dziejach zawsze było sensowne tylko to, co poza nie wyprowadzało.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Henryk Elzenberg",
        "slug": "henryk-elzenberg",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-elzenberg"
      },
      "book": {
        "title": "Kłopot z istnieniem. Aforyzmy w porządku czasu",
        "slug": "klopot-z-istnieniem-aforyzmy-w-porzadku-czasu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-elzenberg/klopot-z-istnieniem-aforyzmy-w-porzadku-czasu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Henryk_Elzenberg#K%C5%82opot_z_istnieniem._Aforyzmy_w_porz%C4%85dku_czasu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:57"
    },
    {
      "id": "fe5d6995-e1b7-4c03-ae4c-b2f9256679b9",
      "slug": "naprawde-zawsze-polega",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/terytorium-komanczow/naprawde-zawsze-polega",
      "text": "Naprawdę zawsze polega to na tym samym barbarzyństwie: od Troi do Mostaru czy Sarajewa, zawsze jest to ta sama wojna.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arturo Pérez-Reverte",
        "slug": "arturo-perez-reverte",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte"
      },
      "book": {
        "title": "Terytorium Komanczów",
        "slug": "terytorium-komanczow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/terytorium-komanczow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Arturo_P%C3%A9rez-Reverte#Terytorium_Komancz%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:53"
    },
    {
      "id": "ae3ea68f-01b5-47cf-ad45-e683c3a60848",
      "slug": "wszystko-jest-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/szachownica-flamandzka/wszystko-jest-tylko",
      "text": "Wszystko jest tylko etapem tej samej historii. A może po prostu historia się powtarza? (…) Zuchwale tropimy tajemnice, które nie są niczym innym, jak po prostu zagadkami naszego własnego życia (…) A to, jak się dobrze przyjrzeć, także niesie z sobą pewne ryzyko. To tak, jakbyśmy rozbili lustro, chcąc sprawdzić, co jest po drugiej stronie warstwy rtęci…",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arturo Pérez-Reverte",
        "slug": "arturo-perez-reverte",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte"
      },
      "book": {
        "title": "Szachownica flamandzka",
        "slug": "szachownica-flamandzka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/szachownica-flamandzka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "tajemnica",
          "slug": "tajemnica",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tajemnica"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Szachownica_flamandzka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:53"
    },
    {
      "id": "9e352740-90ec-4071-aab2-d18013406da7",
      "slug": "wyobraznia-to-nowotwor",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/szachownica-flamandzka/wyobraznia-to-nowotwor",
      "text": "Wyobraźnia to nowotwór na zdrowej tkance prawdy historycznej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arturo Pérez-Reverte",
        "slug": "arturo-perez-reverte",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte"
      },
      "book": {
        "title": "Szachownica flamandzka",
        "slug": "szachownica-flamandzka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/szachownica-flamandzka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wyobraźnia",
          "slug": "wyobraznia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyobraznia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Szachownica_flamandzka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:53"
    },
    {
      "id": "8bf0ed72-367c-4490-9770-e4091d57e821",
      "slug": "kazdy-czlowiek-ma-w-sobie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/batalista/kazdy-czlowiek-ma-w-sobie",
      "text": "Każdy człowiek ma w sobie niesamowitą ilość krwi. Ludzie przelewają ją przez wieki i nigdy nie przestaje płynąć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arturo Pérez-Reverte",
        "slug": "arturo-perez-reverte",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte"
      },
      "book": {
        "title": "Batalista",
        "slug": "batalista",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/batalista"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 43,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Batalista",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:49"
    },
    {
      "id": "d66d7a4b-7ee6-4f66-aa49-c32ecab39ba7",
      "slug": "pamietasz-jak-lubilem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu/pamietasz-jak-lubilem",
      "text": "Pamiętasz, jak lubiłem Platona. Dziś wiem, że kłamał. Bo w rzeczach ziemskich nie odbija się ideał, ale leży ciężka, krwawa praca człowieka. To myśmy budowali piramidy, rwali marmur na świątynie i kamienie na drogi imperialne, to myśmy wiosłowali na galerach i ciągnęli sochy, a oni pisali dialogi i dramaty, usprawiedliwiali ojczyznami swoje intrygi, walczyli o granice i demokracje. Myśmy byli brudni i umierali naprawdę. Oni byli estetyczni i dyskutowali na niby.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Tadeusz Borowski",
        "slug": "tadeusz-borowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski"
      },
      "book": {
        "title": "U nas w Auschwitzu...",
        "slug": "u-nas-w-auschwitzu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "praca",
          "slug": "praca",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/praca"
        },
        {
          "name": "niewolnictwo",
          "slug": "niewolnictwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niewolnictwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tadeusz_Borowski#U_nas_w_Auschwitzu%E2%80%A6",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:45"
    },
    {
      "id": "2090899f-cc15-48b9-8ceb-6c3967f6f774",
      "slug": "jaka-potworna-zbrodnia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu/jaka-potworna-zbrodnia",
      "text": "Jaką potworną zbrodnią są piramidy egipskie, świątynie i greckie posągi! Ile krwi musiało spłynąć na rzymskie drogi, wały graniczne i budowle miasta! Ta starożytność, która była olbrzymim koncentracyjnym obozem, gdzie niewolnikowi wypalano znak własności na czole i krzyżowano za ucieczkę. Ta starożytność, która była wielką zmową ludzi wolnych przeciw niewolnikom!",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Tadeusz Borowski",
        "slug": "tadeusz-borowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski"
      },
      "book": {
        "title": "U nas w Auschwitzu...",
        "slug": "u-nas-w-auschwitzu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "okrucieństwo",
          "slug": "okrucienstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/okrucienstwo"
        },
        {
          "name": "niewolnictwo",
          "slug": "niewolnictwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niewolnictwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tadeusz_Borowski#U_nas_w_Auschwitzu%E2%80%A6",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:45"
    },
    {
      "id": "8ca2f495-8040-4138-a3a3-bc3ad440c459",
      "slug": "mysmy-mieli-wieki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-rodziewiczowna/czarny-bog/mysmy-mieli-wieki",
      "text": "Myśmy mieli wieki wybujałość wolności, nasza historia jednym szeregiem klęsk i błędów wynikłych z rozpasania swobody i nieposzanowania władzy. Wy jesteście teoretycy i utopiści, my jesteśmy praktyką. My możemy was uczyć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Maria Rodziewiczówna",
        "slug": "maria-rodziewiczowna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-rodziewiczowna"
      },
      "book": {
        "title": "Czarny Bóg",
        "slug": "czarny-bog",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/maria-rodziewiczowna/czarny-bog"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 152,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wolność",
          "slug": "wolnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolnosc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Maria_Rodziewicz%C3%B3wna#Czarny_B%C3%B3g",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:40"
    },
    {
      "id": "ea3ce04e-e13f-4175-acb3-b2b45eade6c3",
      "slug": "seks-byl-zrodlem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski/historia-i-fantastyka/seks-byl-zrodlem",
      "text": "Seks był źródłem radości i szczęścia zawsze, w każdej epoce, a średniowiecze było pod tym względem dużo radośniejsze, dużo mniej zakłamane i dużo mniej kołtuńskie niż przełom wieków dziewiętnastego i dwudziestego.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Sapkowski",
        "slug": "andrzej-sapkowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski"
      },
      "book": {
        "title": "Historia i fantastyka",
        "slug": "historia-i-fantastyka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski/historia-i-fantastyka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 133,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "hipokryzja",
          "slug": "hipokryzja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/hipokryzja"
        },
        {
          "name": "seks",
          "slug": "seks",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/seks"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Sapkowski#Historia_i_fantastyka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:36"
    },
    {
      "id": "87f74f6f-cdd5-42ff-8bec-e1175078e73f",
      "slug": "historia-usmiechnal-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski/sezon-burz-wiedzmin/historia-usmiechnal-sie",
      "text": "Historia – uśmiechnął się wiedźmin – to relacja większością kłamliwa, ze zdarzeń, większością nieistotnych, zdawana nam przez historyków, większością durniów.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Sapkowski",
        "slug": "andrzej-sapkowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski"
      },
      "book": {
        "title": "Sezon burz. Wiedźmin",
        "slug": "sezon-burz-wiedzmin",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-sapkowski/sezon-burz-wiedzmin"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Sapkowski#Sezon_burz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:35"
    },
    {
      "id": "920022ac-75ea-46a7-865f-a6ee1479d5c8",
      "slug": "bog-przejawial-swa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/pielgrzym/bog-przejawial-swa",
      "text": "Bóg przejawiał swą obecność w jaskiniach naszych praprzodków, dla nich istniał w piorunach; kiedy człowiek odkrył, że to zjawisko naturalne, On zamieszkał w niektórych zwierzętach i świętych drzewach. Nadeszła epoka, kiedy istniał wyłącznie w katakumbach wielkich miast starożytności. Lecz przez cały czas przepełniał ludzkie serca, przybierając postać Miłości. Za naszych czasów Bóg jest tylko ideą, niemal dowiedzioną naukowo. Ale na tym etapie istnienia dokonuje zwrotu i wszystko zaczyna się od nowa. To jest prawo zwrotu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paulo Coelho",
        "slug": "paulo-coelho",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho"
      },
      "book": {
        "title": "Pielgrzym",
        "slug": "pielgrzym",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/pielgrzym"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pielgrzym_(powie%C5%9B%C4%87)#B",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:25"
    },
    {
      "id": "807ade91-7bda-4bc7-82ad-d4a62a39097a",
      "slug": "swiat-mogl-istniec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/demon-i-panna-prym/swiat-mogl-istniec",
      "text": "Świat mógł istnieć bez rolnictwa, bez hodowli, bez religii, bez muzyki, ale nigdy bez broni.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paulo Coelho",
        "slug": "paulo-coelho",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho"
      },
      "book": {
        "title": "Demon i panna Prym",
        "slug": "demon-i-panna-prym",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/demon-i-panna-prym"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "broń",
          "slug": "bron",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bron"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Demon_i_panna_Prym#%C5%9A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:17"
    },
    {
      "id": "51a71f44-3def-4ecb-9144-702c68a158ac",
      "slug": "historia-jednego-czlowieka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/demon-i-panna-prym/historia-jednego-czlowieka",
      "text": "Historia jednego człowieka jest historią całej ludzkości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paulo Coelho",
        "slug": "paulo-coelho",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho"
      },
      "book": {
        "title": "Demon i panna Prym",
        "slug": "demon-i-panna-prym",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/demon-i-panna-prym"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Paulo_Coelho#Demon_i_panna_Prym_(2000)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:17"
    },
    {
      "id": "a821a448-617a-4928-955d-f7896d2820f7",
      "slug": "muzyka-towarzyszy-czlowiekowi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/czarownica-z-portobello/muzyka-towarzyszy-czlowiekowi",
      "text": "Muzyka towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów. Przenosząc się z jaskini do jaskini, nasi przodkowie nie zabierali ze sobą wiele, ale, jak wykazały badania archeologiczne, oprócz niezbędnego zapasu pożywienia, nigdy nie zapominali o jakimś instrumencie muzycznym, zazwyczaj bębenku. Muzyka nie tylko daje nam ukojenie i dostarcza rozrywki. Jest czymś więcej. Można poznać człowieka po muzyce, jakiej słucha.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paulo Coelho",
        "slug": "paulo-coelho",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho"
      },
      "book": {
        "title": "Czarownica z Portobello",
        "slug": "czarownica-z-portobello",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/czarownica-z-portobello"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "muzyka",
          "slug": "muzyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/muzyka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Czarownica_z_Portobello#Luk%C3%A1s_Jessen-Petersen,_by%C5%82y_m%C4%85%C5%BC_Ateny",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:16"
    },
    {
      "id": "e8280295-60a0-4837-9fd6-f457d5fc380c",
      "slug": "kazda-ziemska-istota",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/alchemik/kazda-ziemska-istota",
      "text": "Każda ziemska istota, cokolwiek by czyniła, odgrywa zawsze główną rolę w dziejach świata.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paulo Coelho",
        "slug": "paulo-coelho",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho"
      },
      "book": {
        "title": "Alchemik",
        "slug": "alchemik",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/paulo-coelho/alchemik"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Alchemik#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:10"
    },
    {
      "id": "a2a552f9-0748-44a5-8609-5eef229638a6",
      "slug": "jako-ciala-nasze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/piotr-skarga/kazania-sejmowe/jako-ciala-nasze",
      "text": "Jako ciała nasze abo wnętrznymi chorobami, abo powierzchnymi gwałtownymi przypadkami umierają, tak i królestwa mają swoje domowe choroby, dla których upadać muszą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Piotr Skarga",
        "slug": "piotr-skarga",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/piotr-skarga"
      },
      "book": {
        "title": "Kazania sejmowe",
        "slug": "kazania-sejmowe",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/piotr-skarga/kazania-sejmowe"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "państwo",
          "slug": "panstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/panstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kazania_sejmowe",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:10"
    },
    {
      "id": "97251083-d599-451d-87a6-e50d0e93af5a",
      "slug": "historyk-jest-szpiegiem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiktor-suworow/tatiana-tajna-bron/historyk-jest-szpiegiem",
      "text": "Historyk jest szpiegiem, który zajmuje się przeszłością. To moje credo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wiktor Suworow",
        "slug": "wiktor-suworow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiktor-suworow"
      },
      "book": {
        "title": "Tatiana - tajna broń",
        "slug": "tatiana-tajna-bron",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wiktor-suworow/tatiana-tajna-bron"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wiktor_Suworow#Tatiana_%E2%80%93_tajna_bro%C5%84",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:09"
    },
    {
      "id": "49f1cf9d-b420-45ac-9ebf-579267b020cc",
      "slug": "mozna-uznac-ze-zbrojna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-balcerowicz/trzeba-sie-bic-z-pis-o-polske-wydanie-ii-uzupelnione/mozna-uznac-ze-zbrojna",
      "text": "(…) można uznać, że zbrojna banda, która podbija jakieś terytorium i wprowadza tam swój monopol na przymus i przemoc, po to by uciskać podbitą ludność, zakłada państwo. Takie też były początki wielu współczesnych państw.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Leszek Balcerowicz",
        "slug": "leszek-balcerowicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-balcerowicz"
      },
      "book": {
        "title": "Trzeba się bić z PIS o Polskę. Wydanie II uzupełnione",
        "slug": "trzeba-sie-bic-z-pis-o-polske-wydanie-ii-uzupelnione",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/leszek-balcerowicz/trzeba-sie-bic-z-pis-o-polske-wydanie-ii-uzupelnione"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 11,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "państwo",
          "slug": "panstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/panstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Leszek_Balcerowicz#Trzeba_si%C4%99_bi%C4%87_z_PiS_o_Polsk%C4%99",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:07"
    },
    {
      "id": "a7d6fe5a-93ad-4ede-bf39-042280d8273b",
      "slug": "powszechnie-wiadomo-ze-kazda",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lew-trocki/zdradzona-rewolucja/powszechnie-wiadomo-ze-kazda",
      "text": "Powszechnie wiadomo, że każda rewolucja, aż do naszych czasów, wywoływała po sobie reakcję lub nawet kontrrewolucję, która co prawda nigdy nie odrzucała ludu całkowicie do punktu wyjścia, ale zawsze odbierała mu lwią część jego zdobyczy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Lew Trocki",
        "slug": "lew-trocki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lew-trocki"
      },
      "book": {
        "title": "Zdradzona rewolucja",
        "slug": "zdradzona-rewolucja",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lew-trocki/zdradzona-rewolucja"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "rewolucja",
          "slug": "rewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lew_Trocki#Zdradzona_rewolucja._Czym_jest_ZSRR_i_dok%C4%85d_zmierza%3F_(1936)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:01"
    },
    {
      "id": "8f5d8605-79a3-41a2-ba37-789eb4af7f01",
      "slug": "w-ostatecznym-rachunku",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lew-trocki/zdradzona-rewolucja/w-ostatecznym-rachunku",
      "text": "W ostatecznym rachunku bonapartyzm radziecki zawdzięcza swe powstanie opóźnieniu się rewolucji światowej. Jednak w krajach kapitalistycznych ta sama przyczyna zrodziła faszyzm.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Lew Trocki",
        "slug": "lew-trocki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lew-trocki"
      },
      "book": {
        "title": "Zdradzona rewolucja",
        "slug": "zdradzona-rewolucja",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/lew-trocki/zdradzona-rewolucja"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "totalitaryzm",
          "slug": "totalitaryzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/totalitaryzm"
        },
        {
          "name": "rewolucja",
          "slug": "rewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Lew_Trocki#Zdradzona_rewolucja._Czym_jest_ZSRR_i_dok%C4%85d_zmierza%3F_(1936)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:01"
    },
    {
      "id": "d0353a98-e342-49dd-ad73-8dc3241e4dff",
      "slug": "no-dlaczego-podejmujemy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-ziemianski/achaja-tom-1/no-dlaczego-podejmujemy",
      "text": "– No? Dlaczego podejmujemy taki wysiłek, co? Jak to przetłumaczyć narodowi? – Mmmmm… Walczymy, bo… Walczymy z Luan, bo chcemy zniszczyć niewolnictwo! – A kogo to, kurwa, obchodzi? Co jakiegoś zapchlonego chłopa obchodzi niewolnictwo w Luan? (śmiejąc się głośno) – Nic nie obchodzi. Chciałeś powód do kronik, to ci go dałam. – W kronikach to się napisze, co zechcemy, ale dopiero… jak wygramy. Ja chcę mieć powód dla chłopa.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Andrzej Ziemiański",
        "slug": "andrzej-ziemianski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-ziemianski"
      },
      "book": {
        "title": "Achaja. Tom 1",
        "slug": "achaja-tom-1",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-ziemianski/achaja-tom-1"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "propaganda",
          "slug": "propaganda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/propaganda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Achaja#Tom_3",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:57"
    },
    {
      "id": "8f4db403-1417-4aa5-bae6-e48ab2a76801",
      "slug": "czlowiek-bowiem-w-przeciwienstwie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-steinbeck/grona-gniewu/czlowiek-bowiem-w-przeciwienstwie",
      "text": "Człowiek bowiem, w przeciwieństwie do wszystkiego, co organiczne i nieorganiczne we wszechświecie, wyrasta ponad własne dzieło, wznosi się w górę po szczeblach swych koncepcji, góruje nad własnymi osiągnięciami. Oto, co można powiedzieć o człowieku: gdy zmieniają się i bankrutują teorie, gdy powstają i rozpadają się szkoły, systemy filozoficzne i ciemne zaułki myśli narodowej, religijnej, gospodarczej, wtedy człowiek dąży naprzód potykając się, cierpiąc, często błądząc. Zrobiwszy krok naprzód, może cofnąć się w tył, ale tylko o pół kroku – nigdy o cały.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Steinbeck",
        "slug": "john-steinbeck",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-steinbeck"
      },
      "book": {
        "title": "Grona gniewu",
        "slug": "grona-gniewu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-steinbeck/grona-gniewu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "rozwój osobisty",
          "slug": "rozwoj-osobisty",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozwoj-osobisty"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/John_Steinbeck#Grona_gniewu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:52"
    },
    {
      "id": "bac25744-5a75-4df0-832b-0915d60fd36b",
      "slug": "zawsze-pozostaja-kamienie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/wrozby-kumaka/zawsze-pozostaja-kamienie",
      "text": "Zawsze pozostają kamienie, o których powiada się, że mogłyby mówić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Günter Grass",
        "slug": "gunter-grass",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
      },
      "book": {
        "title": "Wróżby kumaka",
        "slug": "wrozby-kumaka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/wrozby-kumaka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wr%C3%B3%C5%BCby_kumaka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:49"
    },
    {
      "id": "a3fd0249-f64e-4c2e-8bcc-2a7bd14d6cac",
      "slug": "nadzieja-odslania-historie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/nadzieja-odslania-historie",
      "text": "Nadzieja odsłania historię. Nadzieja uwalnia od uwarunkowanych czasem uwikłań. Szlak, któremu na imię postęp. Ona przetrwa. Bo jedynie rzeczywista jest tylko nadzieja.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Günter Grass",
        "slug": "gunter-grass",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
      },
      "book": {
        "title": "Turbot",
        "slug": "turbot",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "nadzieja",
          "slug": "nadzieja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nadzieja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "40293c0c-3044-4270-8da7-760bbcd8569f",
      "slug": "miedzy-jednym-a-drugim",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/miedzy-jednym-a-drugim",
      "text": "Między jednym a drugim głodem historia idzie w zapomnienie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Günter Grass",
        "slug": "gunter-grass",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
      },
      "book": {
        "title": "Turbot",
        "slug": "turbot",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "zapominanie",
          "slug": "zapominanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zapominanie"
        },
        {
          "name": "głód",
          "slug": "glod",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glod"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#M",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "e04e2892-3436-476e-a607-27cdbbc4ed18",
      "slug": "koszty-sukcesji-historie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/koszty-sukcesji-historie",
      "text": "Koszty sukcesji. Historię trzeba spłacać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Günter Grass",
        "slug": "gunter-grass",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
      },
      "book": {
        "title": "Turbot",
        "slug": "turbot",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "konsekwencje decyzji",
          "slug": "konsekwencje-decyzji",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konsekwencje-decyzji"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "68b00a21-5be4-4208-8ee2-8b989c45391b",
      "slug": "historia-brzemienna-w-skutki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/historia-brzemienna-w-skutki",
      "text": "Historia brzemienna w skutki. Wszędzie nieuregulowane rachunki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Günter Grass",
        "slug": "gunter-grass",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
      },
      "book": {
        "title": "Turbot",
        "slug": "turbot",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "konsekwencje decyzji",
          "slug": "konsekwencje-decyzji",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konsekwencje-decyzji"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Turbot",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "4eb5b481-12f2-4607-b66f-523d0e0f4c11",
      "slug": "czym-jest-czlowiek",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/przy-obieraniu-cebuli/czym-jest-czlowiek",
      "text": "Czym jest człowiek? Niczym innym jak cząstką, udziałowcem, biernym uczestnikiem, elementem złożonej z elementów historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Günter Grass",
        "slug": "gunter-grass",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
      },
      "book": {
        "title": "Przy obieraniu cebuli",
        "slug": "przy-obieraniu-cebuli",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/przy-obieraniu-cebuli"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Przy_obieraniu_cebuli",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:46"
    },
    {
      "id": "bd95a1a1-cffb-44fa-84fc-3f102c43edd4",
      "slug": "historia-choc-z-absolutna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/miejscowe-znieczulenie/historia-choc-z-absolutna",
      "text": "Historia – choć z absolutną konsekwencją rozwijała swoje systemy uzbrojenia – nie może udzielić nam żadnej lekcji. Absurdalna jak liczby w totku. Przyspieszony bezruch. Wszędzie nie wyrównane rachunki, ufryzowane klęski i dziecinne próby wygrywania poniewczasie przegranych bitew.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Günter Grass",
        "slug": "gunter-grass",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
      },
      "book": {
        "title": "Miejscowe znieczulenie",
        "slug": "miejscowe-znieczulenie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/miejscowe-znieczulenie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "absurd",
          "slug": "absurd",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/absurd"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Miejscowe_znieczulenie#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:44"
    },
    {
      "id": "a1863761-85e8-4114-8b1b-600e8c4b59c0",
      "slug": "absurdalne-nieuchronnosci-rewolucje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/miejscowe-znieczulenie/absurdalne-nieuchronnosci-rewolucje",
      "text": "Absurdalne nieuchronności: rewolucje stwarza restaurację, która z kolei ma zostać usunięta przez rewolucję.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Günter Grass",
        "slug": "gunter-grass",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
      },
      "book": {
        "title": "Miejscowe znieczulenie",
        "slug": "miejscowe-znieczulenie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/miejscowe-znieczulenie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "absurd",
          "slug": "absurd",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/absurd"
        },
        {
          "name": "rewolucja",
          "slug": "rewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Miejscowe_znieczulenie#A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:44"
    },
    {
      "id": "bdb1f180-07e2-4abb-951e-f970d00bb253",
      "slug": "a-coz-to-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak/doktor-zywago/a-coz-to-jest",
      "text": "A cóż to jest historia? To wytyczenie trwających przez wieki prac, poświęconych rozwiązaniu zagadki śmierci i pokonaniu jej w przyszłości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Borys Pasternak",
        "slug": "borys-pasternak",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak"
      },
      "book": {
        "title": "Doktor Żywago",
        "slug": "doktor-zywago",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak/doktor-zywago"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Doktor_%C5%BBywago#A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:42"
    },
    {
      "id": "9afcd13e-1d7e-423d-b623-1a4d09210c14",
      "slug": "historii-nikt-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak/doktor-zywago/historii-nikt-nie",
      "text": "Historii nikt nie tworzy, nie można jej zobaczyć, tak jak nie można zobaczyć, jak rośnie trawa. Wojny, rewolucja, monarchowie, Robespierre’owie to jej organiczne bodźce, jej fermentujące drożdże. Rewolucje przeprowadzają ludzie aktywni, jednostronni fanatycy, geniusze samoograniczenia. Oni to w kilka godzin lub dni obalają stary porządek. Przewroty trwają tygodniami, najwyżej latami, a potem przez całe dziesięciolecia i wieki ludzie czczą jak świętość ducha ograniczoności, który doprowadził do przewrotu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Borys Pasternak",
        "slug": "borys-pasternak",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak"
      },
      "book": {
        "title": "Doktor Żywago",
        "slug": "doktor-zywago",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak/doktor-zywago"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "fanatyzm",
          "slug": "fanatyzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/fanatyzm"
        },
        {
          "name": "rewolucja",
          "slug": "rewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Doktor_%C5%BBywago#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:42"
    },
    {
      "id": "6ad14e44-64bd-4535-bd67-becdbc2fa08f",
      "slug": "z-jakas-mlodziencza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak/doktor-zywago/z-jakas-mlodziencza",
      "text": "Z jakąś młodzieńczą, fałszywie pojętą ambicją obraził się na coś takiego w życiu, na co się nikt nie obraża. Zaczął mieć pretensje do przebiegu wydarzeń, do samej historii. Rozpoczął zatarg z historią i po dziś dzień wyrównuje z nią porachunki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Borys Pasternak",
        "slug": "borys-pasternak",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak"
      },
      "book": {
        "title": "Doktor Żywago",
        "slug": "doktor-zywago",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/borys-pasternak/doktor-zywago"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "ambicja",
          "slug": "ambicja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ambicja"
        },
        {
          "name": "uraza",
          "slug": "uraza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/uraza"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Borys_Pasternak#Doktor_%C5%BBywago",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:42"
    },
    {
      "id": "7c75f178-f00c-424d-85e2-1981fdabbff9",
      "slug": "rola-zdrowego-rozsadku",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/podwojenie/rola-zdrowego-rozsadku",
      "text": "Rola zdrowego rozsądku w historii waszego [ludzkiego] gatunku nigdy nie wychodziła poza sugerowanie ostrożności i użycia rosołków, szczególnie kiedy głupota już się objawiła i grozi przejęciem kontroli nad sytuacją.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "José Saramago",
        "slug": "jose-saramago",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago"
      },
      "book": {
        "title": "Podwojenie",
        "slug": "podwojenie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/podwojenie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 154,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        },
        {
          "name": "ostrożność",
          "slug": "ostroznosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ostroznosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jos%C3%A9_Saramago#Podwojenie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:41"
    },
    {
      "id": "62958776-6bba-4e8d-9166-3956656fe27d",
      "slug": "kazdy-dzien-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/baltazar-i-blimunda/kazdy-dzien-jest",
      "text": "Każdy dzień jest kawałkiem historii, nikt nie jest w stanie opowiedzieć jej do końca.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "José Saramago",
        "slug": "jose-saramago",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago"
      },
      "book": {
        "title": "Baltazar i Blimunda",
        "slug": "baltazar-i-blimunda",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/baltazar-i-blimunda"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 281,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jos%C3%A9_Saramago#Baltazar_i_Blimunda",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:39"
    },
    {
      "id": "a6d6f594-3328-4283-9bc1-1c6ea1c4c202",
      "slug": "czasy-rycerstwa-przeminely",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/edmund-burke/rozwazania-o-rewolucji-we-francji/czasy-rycerstwa-przeminely",
      "text": "Czasy rycerstwa przeminęły. Nastały czasy sofistów, ekonomistów i kalkulatorów, a chwała Europy zgasła na zawsze. Nigdy, nigdy już nie ujrzymy tej wspaniałomyślnej lojalności wobec urodzenia i płci, tego dumnego poddania, pełnego godności posłuszeństwa, serdecznego oddania, które nawet w niewoli ożywiały ducha podniosłej wolności.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Edmund Burke",
        "slug": "edmund-burke",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/edmund-burke"
      },
      "book": {
        "title": "Rozważania o rewolucji we Francji",
        "slug": "rozwazania-o-rewolucji-we-francji",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/edmund-burke/rozwazania-o-rewolucji-we-francji"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "tradycja",
          "slug": "tradycja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja"
        },
        {
          "name": "nostalgia",
          "slug": "nostalgia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nostalgia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Edmund_Burke#Rozwa%C5%BCania_o_rewolucji_we_Francji",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:31"
    },
    {
      "id": "3d5dbc98-b795-4584-a06f-43d0e0ab5a55",
      "slug": "niestety-panowie-upadek",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isaac-asimov/fundacja/niestety-panowie-upadek",
      "text": "Niestety, panowie, upadek Imperium to proces tak potężnych rozmiarów, że nie łatwo mu się przeciwstawić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Isaac Asimov",
        "slug": "isaac-asimov",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isaac-asimov"
      },
      "book": {
        "title": "Fundacja",
        "slug": "fundacja",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isaac-asimov/fundacja"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 27,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zmiana",
          "slug": "zmiana",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Isaac_Asimov#Fundacja",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:29"
    },
    {
      "id": "c5449b6b-c1e4-4029-9977-6371e6d89456",
      "slug": "faszysci-wyrzneli-zydow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch/miasto-utrapienia/faszysci-wyrzneli-zydow",
      "text": "Faszyści wyrżnęli Żydów, bracia komuniści dali dupy, przepraszam cię, Joasiu, bracia komuniści upadli i nikt już nie przeciwstawi się polskiemu katolicyzmowi, a jest to najgorszy rodzaj katolicyzmu na kuli ziemskiej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jerzy Pilch",
        "slug": "jerzy-pilch",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch"
      },
      "book": {
        "title": "Miasto utrapienia",
        "slug": "miasto-utrapienia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jerzy-pilch/miasto-utrapienia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        },
        {
          "name": "kościół",
          "slug": "kosciol",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kosciol"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Miasto_utrapienia#F",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:26"
    },
    {
      "id": "e55eb837-8f94-4547-85d3-466314ffe476",
      "slug": "proces-opisywania-historii",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert/kapitularz-diuna/proces-opisywania-historii",
      "text": "Proces opisywania historii polega w dużym stopniu na odwracaniu uwagi. Większość historycznych podsumowań odciąga uwagę od utajonych wpływów, ukrytych u podstaw doniosłych wydarzeń.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Frank Herbert",
        "slug": "frank-herbert",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert"
      },
      "book": {
        "title": "Kapitularz Diuną",
        "slug": "kapitularz-diuna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert/kapitularz-diuna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Frank_Herbert#Kapitularz_Diun%C4%85",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:24"
    },
    {
      "id": "dc705bed-6b85-4985-9905-25b1f62a4efb",
      "slug": "nie-ma-ucieczki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert/diuna/nie-ma-ucieczki",
      "text": "Nie ma ucieczki – płacimy za gwałty naszych przodków.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Frank Herbert",
        "slug": "frank-herbert",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert"
      },
      "book": {
        "title": "Diuna",
        "slug": "diuna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert/diuna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 194,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wina",
          "slug": "wina",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wina"
        },
        {
          "name": "odpowiedzialność zbiorowa",
          "slug": "odpowiedzialnosc-zbiorowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odpowiedzialnosc-zbiorowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Diuna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:22"
    },
    {
      "id": "73e67f34-d544-423a-aa67-ce8ce5e35a01",
      "slug": "nie-zawsze-wola",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert/diuna/nie-zawsze-wola",
      "text": "Nie zawsze wola ministrów wyznacza bieg historii i niekoniecznie pontyfikat kapłanów porusza rękoma Boga.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Frank Herbert",
        "slug": "frank-herbert",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert"
      },
      "book": {
        "title": "Diuna",
        "slug": "diuna",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frank-herbert/diuna"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Diuna",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:22"
    },
    {
      "id": "706940bd-f428-4886-a470-621d44d38c1d",
      "slug": "rewolucja-1905-roku",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-slonimski/ciekawosc-felietony-z-lat-1973-1976/rewolucja-1905-roku",
      "text": "Rewolucja 1905 roku okazała już swe prawdziwe patriotyczne i socjalistyczne oblicze. Walczono o niepodległość. Tego nie chciał widzieć Kozicki ani nie widział Dmowski. Gdy stanęły „koleje, fabryki i warsztaty”, znikły z ulic Warszawy tramwaje i dorożki, Kozicki widzi tylko „obce żywioły” chyba dlatego, że tym obcym żywiołom nie wolno było wtedy pracować na kolejach i tramwajach. Obsesja antysemicka doprowadziła Dmowskiego aż do przekreślenia całych stronic historii walk narodowych. Sukcesy w tej walce osiągnięte gotów był przypisać „obcym żywiołom”. Pierwszym poważnym osiągnięciem rewolucji 1905 roku było przywrócenie języka polskiego szkołom prywatnym. Do szkoły rosyjskiej nie chodziłem. Ojciec dał mnie do szkoły Zrzeszenia Nauczycieli Polskich.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Antoni Słonimski",
        "slug": "antoni-slonimski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-slonimski"
      },
      "book": {
        "title": "Ciekawość. Felietony z lat 1973-1976",
        "slug": "ciekawosc-felietony-z-lat-1973-1976",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-slonimski/ciekawosc-felietony-z-lat-1973-1976"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "rewolucja",
          "slug": "rewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rewolucja"
        },
        {
          "name": "antysemityzm",
          "slug": "antysemityzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/antysemityzm"
        },
        {
          "name": "niepodległość",
          "slug": "niepodleglosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niepodleglosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Antoni_S%C5%82onimski#Ciekawo%C5%9B%C4%87._Felietony_z_lat_1973%E2%80%931976",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:21"
    },
    {
      "id": "cee298ef-5576-4c1e-a8c9-3e023d5c4b80",
      "slug": "chociaz-wlasnosc-prywatna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-fromm/miec-czy-byc/chociaz-wlasnosc-prywatna",
      "text": "Chociaż własność prywatna uważana jest za kategorię naturalną i uniwersalną, w rzeczywistości, biorąc pod uwagę całość ludzkiej historii (z prehistorią włącznie), a zwłaszcza kultury pozaeuropejskie, dla których ekonomia nie stanowi najważniejszej rzeczy w życiu, okazuje się ona raczej wyjątkiem niż regułą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Erich Fromm",
        "slug": "erich-fromm",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-fromm"
      },
      "book": {
        "title": "Mieć czy być?",
        "slug": "miec-czy-byc",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-fromm/miec-czy-byc"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "własność prywatna",
          "slug": "wlasnosc-prywatna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wlasnosc-prywatna"
        },
        {
          "name": "kapitalizm",
          "slug": "kapitalizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kapitalizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Erich_Fromm#Mie%C4%87_czy_by%C4%87%3F_(1976)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:19"
    },
    {
      "id": "c6be479b-716d-433c-a6d6-21ed30f4befa",
      "slug": "ludzie-ktorym-wypadalo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zofia-nalkowska/granica/ludzie-ktorym-wypadalo",
      "text": "Ludzie, którym wypadało odbyć swoje jedyne życie w obrębie pierwszej połowy XX wieku, nie mogą tym być zachwyceni. W straszliwym wirze nowoczesnego świata każde obrane miejsce o każdej chwili ulega przesunięciom, wszystko jest płynne, niepewne, grożące wciąż innymi niebezpieczeństwami.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Zofia Nałkowska",
        "slug": "zofia-nalkowska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zofia-nalkowska"
      },
      "book": {
        "title": "Granica",
        "slug": "granica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/zofia-nalkowska/granica"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zmiana",
          "slug": "zmiana",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "niepewność",
          "slug": "niepewnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niepewnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Granica_(powie%C5%9B%C4%87)#L",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:10"
    },
    {
      "id": "6f8830f1-b948-49b3-9978-a29d62ff399f",
      "slug": "historia-jako-obszar",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego/historia-jako-obszar",
      "text": "Historia jako obszar wielu kaprysów i niezrozumiałych knowań związanych z Racją Stanu, wbił mu do głowy, że wielka machina świata jest bardzo wiarołomna, gdyż trapią ją nikczemne pułapki Przypadku.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Wyspa dnia poprzedniego",
        "slug": "wyspa-dnia-poprzedniego",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wyspa-dnia-poprzedniego"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wyspa_dnia_poprzedniego#Inne",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:06"
    },
    {
      "id": "5fd2d24e-0bd3-4da3-bb6d-a90230b6497f",
      "slug": "po-co-pisac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wahadlo-foucaulta/po-co-pisac",
      "text": "Po co pisać powieści? Lepiej napisać na nowo Historię, która następnie stanie się rzeczywistością.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Wahadło Foucaulta",
        "slug": "wahadlo-foucaulta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/wahadlo-foucaulta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "pisanie",
          "slug": "pisanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pisanie"
        },
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wahad%C5%82o_Foucaulta",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:05"
    },
    {
      "id": "e31e66ac-f9d7-4b4a-bf5a-19857be11467",
      "slug": "w-wielkiej-historii",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/baudolino/w-wielkiej-historii",
      "text": "W wielkiej Historii można zmienić maleńkie prawdy, by tym lepiej ukazać prawdę większą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Umberto Eco",
        "slug": "umberto-eco",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco"
      },
      "book": {
        "title": "Baudolino",
        "slug": "baudolino",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/umberto-eco/baudolino"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Umberto_Eco#Baudolino",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:04"
    },
    {
      "id": "e56fc222-223d-447f-8131-e6b7cfd3aae0",
      "slug": "jesli-chodzi-o-sluchaczy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tukidydes/wojna-peloponeska/jesli-chodzi-o-sluchaczy",
      "text": "Jeśli chodzi o słuchaczy, to dzieło moje, pozbawione baśni, wyda im się może mniej interesujące, lecz wystarczy mi, jeśli uznają je za pożyteczne ci, którzy będą chcieli poznać dokładnie przeszłość i wyrobić sobie sąd o takich samych lub podobnych wydarzeniach, jakie zgodnie ze zwykłą koleją spraw ludzkich mogą zajść w przyszłości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Tukidydes",
        "slug": "tukidydes",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tukidydes"
      },
      "book": {
        "title": "Wojna peloponeska",
        "slug": "wojna-peloponeska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tukidydes/wojna-peloponeska"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wiedza",
          "slug": "wiedza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiedza"
        },
        {
          "name": "przyszłość",
          "slug": "przyszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyszlosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tukidydes#Wojna_peloponeska",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:03"
    },
    {
      "id": "a51c8293-8261-43d1-aee8-f4678d8d68eb",
      "slug": "mitologia-to-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/carpe-jugulum/mitologia-to-tylko",
      "text": "Mitologia to tylko bajki ludów, które wygrały, bo miały większe miecze.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Carpe Jugulum",
        "slug": "carpe-jugulum",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/carpe-jugulum"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "mitologia",
          "slug": "mitologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mitologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Carpe_jugulum",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:58"
    },
    {
      "id": "a21ee1cb-4ff4-4947-ab0c-3c5239a75bac",
      "slug": "veni-vidi-vici",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/bogowie-honor-ankh-morpork/veni-vidi-vici",
      "text": "„Veni, vidi, vici” – Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem. Vimes zawsze uważał to za wypowiedź nazbyt gładką. Takich słów nie wymyśla się pod wpływem chwili. Brzmiały, jakby ułożył je sobie wcześniej. Prawdopodobnie spędzał w namiocie długie noce, przeglądał słownik i szukał krótkich słów zaczynających się na V. Veni, verdi, vomui – przybyłem, zzieleniałem, zwymiotowałem? Visi, veneri, vamoosi – odwiedziłem, złapałem wstydliwą chorobę, uciekłem? Na pewno z ulgą odkrył trzy krótkie, sensowne słowa. Pewnie ułożył je najpierw, a potem ruszył, żeby zobaczyć coś i podbić.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Bogowie, honor, Ankh-Morpork",
        "slug": "bogowie-honor-ankh-morpork",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/bogowie-honor-ankh-morpork"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "słowa",
          "slug": "slowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slowa"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "sława",
          "slug": "slawa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slawa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bogowie,_honor,_Ankh-Morpork",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:57"
    },
    {
      "id": "0277e8e8-0660-4724-bffd-987d85c2a803",
      "slug": "jak-mawial-general",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/bogowie-honor-ankh-morpork/jak-mawial-general",
      "text": "Jak mawiał generał Tacticus, chwyćmy historię za mosznę. Wiadomo oczywiście, że nie zawsze walczył honorowo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Bogowie, honor, Ankh-Morpork",
        "slug": "bogowie-honor-ankh-morpork",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/bogowie-honor-ankh-morpork"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "działanie",
          "slug": "dzialanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dzialanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Bogowie,_honor,_Ankh-Morpork",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:57"
    },
    {
      "id": "f84ac1f3-66e4-4ae6-b305-9d3edeec1f10",
      "slug": "ludzie-nie-zmieniaja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/mort-swiat-dysku/ludzie-nie-zmieniaja",
      "text": "Ludzie nie zmieniają historii, tak jak ptaki nie zmieniają nieba.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Mort. Świat Dysku",
        "slug": "mort-swiat-dysku",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/mort-swiat-dysku"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mort",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:47"
    },
    {
      "id": "cc5cead0-8f58-4354-9fb5-9c924fa3ea32",
      "slug": "w-wannie-historii",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/czarodzicielstwo/w-wannie-historii",
      "text": "W wannie historii prawdę trudniej jest utrzymać niż mydło, i o wiele trudniej znaleźć…",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Czarodzicielstwo",
        "slug": "czarodzicielstwo",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/czarodzicielstwo"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Terry_Pratchett#Czarodzicielstwo_(1988)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:47"
    },
    {
      "id": "9a6a90d0-4940-4fd2-8ed9-9cf5853211bc",
      "slug": "historia-ma-zwyczaj",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/mort-swiat-dysku/historia-ma-zwyczaj",
      "text": "Historia ma zwyczaj zmieniać ludzi, którzy myślą, że ją zmieniają.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Mort. Świat Dysku",
        "slug": "mort-swiat-dysku",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/mort-swiat-dysku"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Terry_Pratchett#Mort_(1987)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:47"
    },
    {
      "id": "baacb375-c97d-4538-b183-8d58c936f8a6",
      "slug": "czy-nie-najwyzszy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall/zdazyc-przed-panem-bogiem/czy-nie-najwyzszy",
      "text": "Czy nie najwyższy już czas na odrobinę porządku? Ludzie przecież będą oczekiwać od nas jakichś liczb, dat, danych o ilości wojsk i stanie uzbrojenia. Ludzie są bardzo przywiązani do powagi faktów historycznych i do chronologii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Hanna Krall",
        "slug": "hanna-krall",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall"
      },
      "book": {
        "title": "Zdążyć przed Panem Bogiem",
        "slug": "zdazyc-przed-panem-bogiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall/zdazyc-przed-panem-bogiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 83,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zd%C4%85%C5%BCy%C4%87_przed_Panem_Bogiem",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:29"
    },
    {
      "id": "5f328000-3c02-4555-b694-4d13142de184",
      "slug": "porzadek-historyczny-okazuje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall/zdazyc-przed-panem-bogiem/porzadek-historyczny-okazuje",
      "text": "Porządek historyczny okazuje się tylko porządkiem umierania.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Hanna Krall",
        "slug": "hanna-krall",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall"
      },
      "book": {
        "title": "Zdążyć przed Panem Bogiem",
        "slug": "zdazyc-przed-panem-bogiem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hanna-krall/zdazyc-przed-panem-bogiem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 87,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zd%C4%85%C5%BCy%C4%87_przed_Panem_Bogiem",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:29"
    },
    {
      "id": "14c5cf79-555a-45f8-848d-5bc7dbac04b6",
      "slug": "byla-to-najlepsza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karol-dickens/opowiesc-o-dwoch-miastach/byla-to-najlepsza",
      "text": "Była to najlepsza i najgorsza z epok, wiek rozumu i wiek szaleństwa, czas wiary i czas zwątpienia, okres światła i okres mroków, wiosna pięknych nadziei i zima rozpaczy. Wszystko było przed nami i nic nie mieliśmy przed sobą. Dążyliśmy prosto w stronę nieba i kroczyliśmy prosto w kierunku odwrotnym.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Karol Dickens",
        "slug": "karol-dickens",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karol-dickens"
      },
      "book": {
        "title": "Opowieść o dwóch miastach",
        "slug": "opowiesc-o-dwoch-miastach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/karol-dickens/opowiesc-o-dwoch-miastach"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Karol_Dickens#Opowie%C5%9B%C4%87_o_dw%C3%B3ch_miastach_(1859)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:29"
    },
    {
      "id": "01c03cad-863b-4d75-93bf-22932b47b7d5",
      "slug": "tylko-w-powiesci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-lem/summa-technologiae/tylko-w-powiesci",
      "text": "Tylko w powieści przed słowem „koniec” losy bohaterów nieruchomieją w figurze napawającej autora estetycznym zadowoleniem. Tylko powieść musi mieć koniec, dobry czy zły, ale w każdym razie zamykający rzecz kompozycyjnie. Otóż takich zamknięć definitywnych, takich „ostatecznych końców” historia ludzkości nie znała i, mam nadzieję, nie zazna.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Lem",
        "slug": "stanislaw-lem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-lem"
      },
      "book": {
        "title": "Summa technologiae",
        "slug": "summa-technologiae",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-lem/summa-technologiae"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "literatura",
          "slug": "literatura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/literatura"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Lem#Summa_technologiae_(1964)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:17"
    },
    {
      "id": "f89b10e8-c679-410d-8009-a3d956ffd0dd",
      "slug": "polska-po-1989",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kazimiera-szczuka/milczenie-owieczek/polska-po-1989",
      "text": "Polska [po 1989] miała powrócić do ciągłości przedwojennej, przerwanej przez wojenne zawieruchy, a wszystko, co pozostało po systemie PRL-u, zwłaszcza w sferze światopoglądowej, miało zostać usunięte jako skamielina czy też właśnie – prawo zaborców. Nie zwrócono jednak uwagi na to, że ten powrót przybiera raczej postać błędnego koła, które obraca wniwecz starania przedwojennej inteligencji, również przerwane przez wojnę, Zagładę i komunizm. Gdyby ta ciągłość została zachowana, być może kształt polskiego życia publicznego bardziej by dzisiaj przypominał kraje Europy Zachodniej, a mniej ubogą i antysemicką Polskę lat trzydziestych.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kazimiera Szczuka",
        "slug": "kazimiera-szczuka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kazimiera-szczuka"
      },
      "book": {
        "title": "Milczenie owieczek",
        "slug": "milczenie-owieczek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kazimiera-szczuka/milczenie-owieczek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kazimiera_Szczuka#Milczenie_owieczek",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:10"
    },
    {
      "id": "87bb7a31-d0dc-4c37-8324-b84cfa5f7dc1",
      "slug": "historia-jest-bigosem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kornel-makuszynski/szatan-z-siodmej-klasy/historia-jest-bigosem",
      "text": "Historia jest bigosem, ciężko strawną zbieraniną nie tylko z całego tygodnia, lecz z lat wielu tysięcy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kornel Makuszyński",
        "slug": "kornel-makuszynski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kornel-makuszynski"
      },
      "book": {
        "title": "Szatan z siódmej klasy",
        "slug": "szatan-z-siodmej-klasy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kornel-makuszynski/szatan-z-siodmej-klasy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kornel_Makuszy%C5%84ski#Szatan_z_si%C3%B3dmej_klasy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:56"
    },
    {
      "id": "7fcad855-6dc8-462e-ba74-007d7e4fb1d3",
      "slug": "historia-naigrawal-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kornel-makuszynski/szatan-z-siodmej-klasy/historia-naigrawal-sie",
      "text": "Historia – naigrawał się basem – jest zmyśleniem wywodzącym się z podejrzenie mętnych źródeł. Nie jest ona nauką ścisłą, jak nie jest nią ani bajka, ani powieść. Kto sprawniej zmyśla, ten jest lepszym historykiem. Cha, cha! Skąd mogę mieć pewność, że Napoleon w ogóle istniał? Czy nie został wymyślony w jakimś brudnym celu? Dokumenty mogą być sfałszowane, a wizerunki – tworem łajdackiej wyobraźni malarza! Może to jakaś alegoria, jakaś metafora? Nie wierzę w Napoleona! Wierzę w Pitagorasa, bo pozostało po nim twierdzenie nie do obalenia. Przed Pitagorasem biję czołem... Klękam z trwogą przed jego geniuszem!",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kornel Makuszyński",
        "slug": "kornel-makuszynski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kornel-makuszynski"
      },
      "book": {
        "title": "Szatan z siódmej klasy",
        "slug": "szatan-z-siodmej-klasy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kornel-makuszynski/szatan-z-siodmej-klasy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Szatan_z_si%C3%B3dmej_klasy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:56"
    },
    {
      "id": "b9e5989e-cf32-42d0-be6f-35cb0f54d95d",
      "slug": "z-kazdego-punktu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/z-kazdego-punktu",
      "text": "(...) z każdego punktu widzenia kraje te są bodaj ważniejszą częścią nie tylko Europy, ale całej kuli ziemskiej. Jeżeli się zakłada, że Nowa Wiara rozpowszechni się wszędzie, są one pierwszym i dlatego najciekawszym terenem eksperymentu poza Rosją. Jeżeli się zakłada, że Centrum przegra i nie zdoła narzucić światu swojej hegemonii, formy gospodarki i kultury, jakie w tych krajach powstaną, będą pasjonującym przykładem wykluwania się nowego, ponieważ nie istnieje w historii powrót do status quo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Czesław Miłosz",
        "slug": "czeslaw-milosz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz"
      },
      "book": {
        "title": "Zniewolony umysł",
        "slug": "zniewolony-umysl",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 60,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "komunizm",
          "slug": "komunizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/komunizm"
        },
        {
          "name": "zmiany społeczne",
          "slug": "zmiany-spoleczne",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiany-spoleczne"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Zniewolony_umys%C5%82",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:55"
    },
    {
      "id": "4531f6fd-384e-43c4-a1be-024265b1010f",
      "slug": "majac-znajomosc-z-nocy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/traktat-moralny-traktat-poetycki/majac-znajomosc-z-nocy",
      "text": "Mając znajomość z nocy kresem Zasiadaj nad Tukidydesem I purpurowy sok destyluj, Aż palcem dotkniesz ziarna stylu I szukaj, jaki wtedy będzie Ślad stopy ludzkiej na legendzie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Czesław Miłosz",
        "slug": "czeslaw-milosz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz"
      },
      "book": {
        "title": "Traktat moralny. Traktat poetycki",
        "slug": "traktat-moralny-traktat-poetycki",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/traktat-moralny-traktat-poetycki"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "styl literacki",
          "slug": "styl-literacki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/styl-literacki"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Traktat_moralny",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:55"
    },
    {
      "id": "e73cfaed-bb9a-421d-9f33-86c00ee142f6",
      "slug": "historycznosc-czlowieka-wyraza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii/pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci/historycznosc-czlowieka-wyraza",
      "text": "Historyczność człowieka wyraża się we właściwej mu zdolności obiektywizacji dziejów.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jan Paweł II",
        "slug": "jan-pawel-ii",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii"
      },
      "book": {
        "title": "Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci",
        "slug": "pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii/pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pami%C4%99%C4%87_i_to%C5%BCsamo%C5%9B%C4%87",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:53"
    },
    {
      "id": "d4794cbe-233a-4669-978e-51e8bfd37b72",
      "slug": "dzieje-ludzkosci-sa-widownia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii/pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci/dzieje-ludzkosci-sa-widownia",
      "text": "Dzieje ludzkości są widownią koegzystencji dobra i zła.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jan Paweł II",
        "slug": "jan-pawel-ii",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii"
      },
      "book": {
        "title": "Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci",
        "slug": "pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii/pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pami%C4%99%C4%87_i_to%C5%BCsamo%C5%9B%C4%87",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:53"
    },
    {
      "id": "53fa7dd5-fb34-4268-99c1-66623ad2fdf4",
      "slug": "pan-bog-dal",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii/pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci/pan-bog-dal",
      "text": "Pan Bóg dał hitleryzmowi dwanaście lat egzystencji i po dwunastu latach system ten się zawalił. Widocznie taka była miara, jaką Opatrzność Boża wyznaczyła temu szaleństwu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jan Paweł II",
        "slug": "jan-pawel-ii",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii"
      },
      "book": {
        "title": "Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci",
        "slug": "pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii/pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pami%C4%99%C4%87_i_to%C5%BCsamo%C5%9B%C4%87",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:53"
    },
    {
      "id": "07f7e2db-0cf9-40b9-8957-69bcc161ef64",
      "slug": "w-ciagu-lat",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii/pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci/w-ciagu-lat",
      "text": "W ciągu lat zrodziło się we mnie przeświadczenie, że ideologie zła są głęboko zakorzenione w dziejach europejskiej myśli filozoficznej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jan Paweł II",
        "slug": "jan-pawel-ii",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii"
      },
      "book": {
        "title": "Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci",
        "slug": "pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jan-pawel-ii/pamiec-i-tozsamosc-rozmowy-na-przelomie-tysiacleci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Pami%C4%99%C4%87_i_to%C5%BCsamo%C5%9B%C4%87",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:53"
    },
    {
      "id": "d4ee23cc-c057-4191-85a8-00d1b65857e6",
      "slug": "i-tak-minal",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz/quo-vadis/i-tak-minal",
      "text": "I tak minął Nero, jak mija wicher, burza, pożar, wojna lub mór, a bazylika Piotra panuje dotąd z wyżyn watykańskich miastu i światu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Henryk Sienkiewicz",
        "slug": "henryk-sienkiewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Quo vadis",
        "slug": "quo-vadis",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz/quo-vadis"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Quo_vadis",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:51"
    },
    {
      "id": "4c3fe688-e013-4eeb-91a5-53d4b2ca23f1",
      "slug": "chrystus-jest-w-zyciu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz/rodzina-polanieckich-tom-1/chrystus-jest-w-zyciu",
      "text": "Chrystus jest w życiu pojedynczych ludzi, ale go nie ma w historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Henryk Sienkiewicz",
        "slug": "henryk-sienkiewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Rodzina Połanieckich. Tom 1",
        "slug": "rodzina-polanieckich-tom-1",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz/rodzina-polanieckich-tom-1"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Rodzina_Po%C5%82anieckich",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:51"
    },
    {
      "id": "05596c4f-79f2-4650-8cab-7876912a0bd9",
      "slug": "wiec-tobie-wielka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz/krzyzacy/wiec-tobie-wielka",
      "text": "Więc tobie, wielka, święta przeszłości, i tobie, krwi ofiarna, niech będzie chwała i cześć po wszystkie czasy!",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Henryk Sienkiewicz",
        "slug": "henryk-sienkiewicz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz"
      },
      "book": {
        "title": "Krzyżacy",
        "slug": "krzyzacy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/henryk-sienkiewicz/krzyzacy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Krzy%C5%BCacy_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:49"
    },
    {
      "id": "d40f5320-7388-416d-822c-d02305bd1c67",
      "slug": "nie-wyobrazaj-sobie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984/nie-wyobrazaj-sobie",
      "text": "Nie wyobrażaj sobie, Winston, że potomność cię zrehabilituje. Potomność nigdy się o tobie nie dowie. Usuniemy cię ze strumienia historii. Poddamy ewaporacji; ulecisz w strato-sferę jako para. Nic po tobie nie zostanie: ani nazwisko w księgach metrykalnych, ani wspomnienie w czyjejś pamięci. Nie będziesz istniał w przeszłości, tak samo jak w przyszłości. To, że nigdy nie istniałeś, stanie się faktem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Orwell",
        "slug": "george-orwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell"
      },
      "book": {
        "title": "Rok 1984",
        "slug": "rok-1984",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Rok_1984#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:43"
    },
    {
      "id": "d31429a2-0b70-4761-b5fb-fc9e4c87587f",
      "slug": "pewnie-przynajmniej-z-dziesiec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984/pewnie-przynajmniej-z-dziesiec",
      "text": "Pewnie przynajmniej z dziesięć osób pracowało teraz nad konkurencyjnymi wersjami tego, co naprawdę powiedział Wielki Brat. I już wkrótce jakaś tęga głowa z Wewnętrznej Partii wyselekcjonuje jedną z nich, zredaguje, po czym wprawi w ruch zawiły proces wnoszenia niezbędnych poprawek do reszty dokumentacji, aż w końcu wybrane kłamstwo wejdzie do archiwów i stanie się prawdą.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Orwell",
        "slug": "george-orwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell"
      },
      "book": {
        "title": "Rok 1984",
        "slug": "rok-1984",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        },
        {
          "name": "totalitaryzm",
          "slug": "totalitaryzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/totalitaryzm"
        },
        {
          "name": "propaganda",
          "slug": "propaganda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/propaganda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Rok_1984#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:43"
    },
    {
      "id": "90c8e0b6-6b8a-449d-bfbd-d3457a762431",
      "slug": "kto-rzadzi-przeszloscia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984/kto-rzadzi-przeszloscia",
      "text": "Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Orwell",
        "slug": "george-orwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell"
      },
      "book": {
        "title": "Rok 1984",
        "slug": "rok-1984",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Rok_1984#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:43"
    },
    {
      "id": "8b839a27-a3b8-4282-8805-eac7af0fd28a",
      "slug": "zmiennosc-przeszlosci-to-podstawowy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984/zmiennosc-przeszlosci-to-podstawowy",
      "text": "Zmienność przeszłości to podstawowy dogmat angsocu. Według partyjnej argumentacji, przeszłe wydarzenia nie istnieją obiektywnie, a tylko w formie zapisów i wspomnień. Przeszłość jest więc tym, co do czego zapisy i pamięć ludzka są zgodne. Skoro w rękach Partii znajdują się i wszelkie archiwa, i władza nad umysłami członków, przeszłość wygląda tak, jak życzy sobie Partia. Chociaż jest zmienna, twierdzi się, iż nigdy nie bywa zmieniana. Kiedy bowiem przybiera kształt w danej chwili pożądany, nowa wersja wydarzeń po prostu jest przeszłością; inna przeszłość nigdy nie mogła istnieć. Zasada ta sprawdza się nawet wówczas, gdy – jak to się często dzieje – ten sam fakt przerabia się całkowicie kilka razy w roku.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Orwell",
        "slug": "george-orwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell"
      },
      "book": {
        "title": "Rok 1984",
        "slug": "rok-1984",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        },
        {
          "name": "totalitaryzm",
          "slug": "totalitaryzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/totalitaryzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Rok_1984#Z",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:43"
    },
    {
      "id": "4064c8eb-5dd5-428f-bec0-e16ec1eb05c9",
      "slug": "czy-nie-rozumiesz",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984/czy-nie-rozumiesz",
      "text": "Czy nie rozumiesz, że cała przeszłość, poczynając już od dnia wczorajszego, jest systematycznie niszczona? Jeśli cokolwiek z niej przetrwało, to jedynie garść niemych przedmiotów, takich jak ten kawał szkła. Już dziś nie wiemy właściwie nic o Rewolucji i czasach ją poprzedzających. Każdy dokument zniszczono lub sfałszowano, każdą książkę napisano od nowa, każdy obraz przemalowano, zmieniono nazwy wszystkich pomników, ulic, budynków, przerobiono daty. Proces ten trwa co dzień i w każdej minucie. Zatrzymano historię. Istnieje tylko nieograniczona teraźniejszość, w której Partia zawsze ma rację. Wiem, że fałszuje się przeszłość, ale nie potrafiłbym tego udowodnić, nawet w wypadku fałszerstw, których sam dokonałem. Nie zostają żadne ślady. Jedynym świadectwem jest moja pamięć, ale czy oprócz mnie ktoś jeszcze pamięta prawdę?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Orwell",
        "slug": "george-orwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell"
      },
      "book": {
        "title": "Rok 1984",
        "slug": "rok-1984",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        },
        {
          "name": "totalitaryzm",
          "slug": "totalitaryzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/totalitaryzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Rok_1984#Z",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:43"
    },
    {
      "id": "38a33388-1545-4444-a085-3e471664118a",
      "slug": "czy-swiadomosc-ze-partia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984/czy-swiadomosc-ze-partia",
      "text": "Czy świadomość, że Partia jest w stanie zawłaszczyć historię i obwieścić, że dane fakty nigdy nie miały miejsca, nie budzi większej grozy niż zwykłe tortury i śmierć?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Orwell",
        "slug": "george-orwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell"
      },
      "book": {
        "title": "Rok 1984",
        "slug": "rok-1984",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Rok_1984#C",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:42"
    },
    {
      "id": "19436e42-1190-4054-a95d-d11523b5971f",
      "slug": "jednakze-o-wiele",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984/jednakze-o-wiele",
      "text": "Jednakże o wiele istotniejszą przyczyną manipulowania przeszłością jest ochrona nieomylności Partii. Należy zatem ustawicznie aktualizować przemówienia, statystykę i wszelkie zapisy, aby służyły za dowód, iż sprawdzają się wszystkie partyjne prognozy. Nie wolno się także przyznać do jakiejkolwiek zmiany dotyczącej politycznych sojuszy lub spraw doktrynalnych. Każda bowiem zmiana czy to poglądów, czy choćby polityki uchodzi za przejaw słabości. Jeśli na przykład obecnie wrogiem jest Eurazja, to była nim zawsze. Jeżeli z faktów wynika co innego, fakty należy zmienić. Tak więc ciągle tworzy się historię na nowo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Orwell",
        "slug": "george-orwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell"
      },
      "book": {
        "title": "Rok 1984",
        "slug": "rok-1984",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/rok-1984"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        },
        {
          "name": "totalitaryzm",
          "slug": "totalitaryzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/totalitaryzm"
        },
        {
          "name": "propaganda",
          "slug": "propaganda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/propaganda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Rok_1984#J",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:42"
    },
    {
      "id": "12b52807-f424-4e31-b1b1-66bb0e61009c",
      "slug": "polacy-zostali-oskarzeni",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/i-slepy-by-dostrzegl/polacy-zostali-oskarzeni",
      "text": "Polacy zostali oskarżeni o to, że usiłowali zachować niepodległość własnego państwa, jednocześnie przeciwstawiając się narzuconemu ich krajowi marionetkowemu rządowi, jak również o to, że pozostali wierni rządowi w Londynie, który był w tym czasie uznawany przez cały świat, wyjąwszy ZSRR.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "George Orwell",
        "slug": "george-orwell",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell"
      },
      "book": {
        "title": "I ślepy by dostrzegł",
        "slug": "i-slepy-by-dostrzegl",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/george-orwell/i-slepy-by-dostrzegl"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/George_Orwell#I_%C5%9Blepy_by_dostrzeg%C5%82_(1944)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:42"
    },
    {
      "id": "beb78645-39f8-407b-b823-010f22dc3730",
      "slug": "ludzie-zawsze-smuca",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/boleslaw-prus/faraon/ludzie-zawsze-smuca",
      "text": "Ludzie zawsze smucą się lub cieszą i nie ma takiej godziny, gdzie by ktoś nie śmiał się lub nie wzdychał. Cały zaś bieg historii polega na tym, że gdy więcej jest radości między ludźmi, mówimy – państwo kwitnie, a gdy częściej płyną łzy, nazywamy to upadkiem.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bolesław Prus",
        "slug": "boleslaw-prus",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/boleslaw-prus"
      },
      "book": {
        "title": "Faraon",
        "slug": "faraon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/boleslaw-prus/faraon"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "szczęście",
          "slug": "szczescie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szczescie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Boles%C5%82aw_Prus#Faraon",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:28"
    },
    {
      "id": "938fa8ef-c5d9-4d96-b569-23b02ce14f0e",
      "slug": "nos-kleopatry-gdyby",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/blaise-pascal/mysli/nos-kleopatry-gdyby",
      "text": "Nos Kleopatry: gdyby był trochę krótszy, cała powierzchnia ziemi wyglądałaby inaczej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Blaise Pascal",
        "slug": "blaise-pascal",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/blaise-pascal"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli",
        "slug": "mysli",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/blaise-pascal/mysli"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 59,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:27"
    },
    {
      "id": "d72c811e-44cb-43b6-9261-e84d39022458",
      "slug": "czym-jest-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aldous-huxley/wyspa/czym-jest-historia",
      "text": "(...) czym jest historia: zapisem tego, do czego robienia nakłania istoty ludzkie ignorancja i okropne przemądrzalstwo, które sprawia, że kanonizują swoją ignorancję jako dogmat polityczny lub religijny.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Aldous Huxley",
        "slug": "aldous-huxley",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aldous-huxley"
      },
      "book": {
        "title": "Wyspa",
        "slug": "wyspa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aldous-huxley/wyspa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wyspa_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:13"
    },
    {
      "id": "f858e1be-5459-4c18-b935-5f89beb0f56b",
      "slug": "kiedy-zachod-pokonal",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-schweitzer/poszukiwania-historycznego-jezusa/kiedy-zachod-pokonal",
      "text": "Kiedy Zachód pokonał Wschód w Chalcedonie i zerwał poprzez swoją doktrynę o dwóch naturach z jedną osobowością, to w ten sposób udaremnił ostatnią możliwość powrotu do historycznego Jezusa. Tę samą w sobie sprzeczność podniesiono do rangi obowiązującego dogmatu. (…) Należało najpierw wstrząsnąć tym dogmatem, zanim można było ponownie szukać historycznego Jezusa, zanim można było nawet pomyśleć o istnieniu Jezusa historycznego. To, że jest on kimś innym niż Jezus Chrystus z dogmatu o dwóch naturach, wydaje się dzisiaj być dla nas czymś oczywistym. Trudno nam obecnie zrozumieć, w jak długich bólach rodził się historyczny pogląd na życie Jezusa. Kiedy już powstał do życia, nadal nosił śmiertelne bandaże jak Łazarz: bandaże dogmatu o dwóch naturach.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Albert Schweitzer",
        "slug": "albert-schweitzer",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-schweitzer"
      },
      "book": {
        "title": "Poszukiwania historycznego Jezusa",
        "slug": "poszukiwania-historycznego-jezusa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-schweitzer/poszukiwania-historycznego-jezusa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 15,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Albert_Schweitzer#Poszukiwania_historycznego_Jezusa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:11"
    },
    {
      "id": "a9657aa3-c213-4288-a99f-1073e7426959",
      "slug": "cala-historia-chrzescijanstwa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-schweitzer/poszukiwania-historycznego-jezusa/cala-historia-chrzescijanstwa",
      "text": "Cała historia „chrześcijaństwa” aż do dnia dzisiejszego, to znaczy jego rzeczywista, wewnętrzna historia, opiera się na opóźnieniu paruzji, czyli na braku jej realizacji, porzuceniu eschatologii i związanym z tym postępującym i mającym istotny wpływ odeschatologizowaniu religii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Albert Schweitzer",
        "slug": "albert-schweitzer",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-schweitzer"
      },
      "book": {
        "title": "Poszukiwania historycznego Jezusa",
        "slug": "poszukiwania-historycznego-jezusa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-schweitzer/poszukiwania-historycznego-jezusa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 321,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Albert_Schweitzer#Poszukiwania_historycznego_Jezusa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:11"
    },
    {
      "id": "4e8e559c-48b7-4f4a-a7d9-8a7136dd66c6",
      "slug": "tylko-ci-posuwaja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-camus/czlowiek-zbuntowany/tylko-ci-posuwaja",
      "text": "Tylko ci posuwają naprzód historię, którzy potrafią powstać przeciw niej, kiedy trzeba.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Albert Camus",
        "slug": "albert-camus",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-camus"
      },
      "book": {
        "title": "Człowiek zbuntowany",
        "slug": "czlowiek-zbuntowany",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/albert-camus/czlowiek-zbuntowany"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Cz%C5%82owiek_zbuntowany",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:45:08"
    },
    {
      "id": "ae754f7d-4723-4fad-a831-08385352db10",
      "slug": "historia-zaokragla-szkielety",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/sol/historia-zaokragla-szkielety",
      "text": "Historia zaokrągla szkielety do zera. Tysiąc i jeden to wciąż jeszcze tysiąc. Ten jeden, jakby go wcale nie było",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wisława Szymborska",
        "slug": "wislawa-szymborska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska"
      },
      "book": {
        "title": "Sól",
        "slug": "sol",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/sol"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "statystyka",
          "slug": "statystyka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/statystyka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wis%C5%82awa_Szymborska#Tom_S%C3%B3l_(1962)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:24"
    },
    {
      "id": "f2ca5086-521e-4ab4-b156-15d0f4f84a57",
      "slug": "mial-byc-lepszy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/ludzie-na-moscie/mial-byc-lepszy",
      "text": "Miał być lepszy od zeszłych nasz wiek XX. Już tego dowieść nie zdąży.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wisława Szymborska",
        "slug": "wislawa-szymborska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska"
      },
      "book": {
        "title": "Ludzie na moście",
        "slug": "ludzie-na-moscie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/ludzie-na-moscie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "rozczarowanie",
          "slug": "rozczarowanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozczarowanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ludzie_na_mo%C5%9Bcie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:23"
    },
    {
      "id": "4402b0fd-4a36-4b84-a07d-aa0200ce5976",
      "slug": "wielkie-czasy-moga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/wielkie-czasy-moga",
      "text": "Wielkie czasy mogą zmieścić pokaźną ilość małych ludzi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:21"
    },
    {
      "id": "8bb3a0d8-5e7f-413b-8432-e3aded9b1c7f",
      "slug": "przeciag-historii-wykrzywia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/przeciag-historii-wykrzywia",
      "text": "Przeciąg historii wykrzywia ludziom oblicza.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:19"
    },
    {
      "id": "9d1fd1c7-4eac-42ae-8132-20f01b1417c3",
      "slug": "odkrycie-ameryki-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/odkrycie-ameryki-nie",
      "text": "Odkrycie Ameryki nie jest zasługą Amerykanów. Wstyd!",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "sława",
          "slug": "slawa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slawa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#O",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:18"
    },
    {
      "id": "11d53d1f-2875-46f8-9a19-2cb0fd427f2a",
      "slug": "nie-wszystkie-postacie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/nie-wszystkie-postacie",
      "text": "Nie wszystkie postacie historyczne są prawdziwe. Niektóre istniały jedynie we własnej fantazji.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "złudzenia",
          "slug": "zludzenia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zludzenia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:17"
    },
    {
      "id": "ccb479fc-e3db-4a8f-a98e-d98876d7af5b",
      "slug": "kazdy-wiek-ma-swoje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/kazdy-wiek-ma-swoje",
      "text": "Każdy wiek ma swoje średniowiecze.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:14"
    },
    {
      "id": "d72d8fec-fab3-4464-98b5-dcf507359075",
      "slug": "historia-sie-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/historia-sie-nie",
      "text": "Historia się nie powtarza? Może. Ale się jąka.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:13"
    },
    {
      "id": "b9b5a7d5-e70a-431a-b8c4-26c6898b5ed1",
      "slug": "epoki-tworzy-archeologia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/epoki-tworzy-archeologia",
      "text": "Epoki tworzy archeologia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#E",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:13"
    },
    {
      "id": "5b2e7fae-9735-4533-b2d2-1d9890fb75a9",
      "slug": "historia-zbior-faktow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/historia-zbior-faktow",
      "text": "Historia – zbiór faktów, które nie musiały zajść.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:13"
    },
    {
      "id": "531159aa-3ccc-4a44-b5f2-56de243dc73b",
      "slug": "hitler-musial-miec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/hitler-musial-miec",
      "text": "Hitler musiał mieć wąsik, jaki właśnie miał, ale uważajcie! Następny może mieć loki i baczki.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "nazizm",
          "slug": "nazizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nazizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:13"
    },
    {
      "id": "50d182c8-4103-436b-a8dc-1dcaa9ae0f29",
      "slug": "historia-sie-powtarza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/historia-sie-powtarza",
      "text": "Historia się powtarza, bo brak nam historyków z inwencją.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#H",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:13"
    },
    {
      "id": "6d9ccb07-e1e4-46ba-a7a3-dc2755aeafb1",
      "slug": "urodzilem-sie-przed",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-tym/mamuta-tu-mam/urodzilem-sie-przed",
      "text": "Urodziłem się przed wojną, która wybuchła, gdy miałem dwa lata. Wraz z całym narodem wziąłem zatem udział w tej wojnie, którą po sześciu latach wygrałem. Wtedy rozpocząłem, również z całym narodem, walkę o zwycięstwo socjalizmu. Po mniej więcej pięćdziesięciu latach walkę tę przegrałem – również wraz z całym narodem. Mam więc w swoim życiu jedną dużą wygraną i jedną dużą przegraną. Cała reszta to przyczynkarstwo.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Tym",
        "slug": "stanislaw-tym",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-tym"
      },
      "book": {
        "title": "Mamuta tu mam",
        "slug": "mamuta-tu-mam",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-tym/mamuta-tu-mam"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Tym#Mamuta_tu_mam._Utwory_zebrane_spod_%C5%82%C3%B3%C5%BCka_(2005)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:10"
    },
    {
      "id": "9ff53504-5c10-483d-8efa-dd32694de084",
      "slug": "racja-w-historii",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/georges-didi-huberman/obrazy-mimo-wszystko/racja-w-historii",
      "text": "[…] „racja w historii” zawsze zostaje zanegowana – jakkolwiek byłaby mniejszościowa, rozproszona, nieświadoma czy rozpaczliwa – przez kilka pojedynczych faktów, które są w tym wypadku czymś dla pamięci najcenniejszym: jej możliwą wyobrażalnością.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Georges Didi-Huberman",
        "slug": "georges-didi-huberman",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/georges-didi-huberman"
      },
      "book": {
        "title": "Obrazy mimo wszystko",
        "slug": "obrazy-mimo-wszystko",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/georges-didi-huberman/obrazy-mimo-wszystko"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T21:12:51"
    },
    {
      "id": "ff175a16-aec3-4490-8a79-538584109bc9",
      "slug": "od-czasow-kazimierza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/od-czasow-kazimierza",
      "text": "Od czasów Kazimierza Wielkiego zapanował w Polsce kult prawa pisanego.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "sprawiedliwość",
          "slug": "sprawiedliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sprawiedliwosc"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:47:39"
    },
    {
      "id": "7b5a3afe-4b04-41c2-9278-38a385bedc65",
      "slug": "chwila-przekazania-wladzy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/chwila-przekazania-wladzy",
      "text": "Chwila przekazania władzy nowemu człowiekowi lub grupie ludzi w każdym ustroju oznacza przesilenie. Wartość porządku politycznego poznaje się miedzy innymi po jego zdolności wytwarzania norm i urządzeń zabezpieczających społeczność przed wspomnianymi wstrząsami, a zapewniających ciągłość działania organów państwa. Właśnie dlatego dziedziczność tronu była takim skarbem dawnej historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:47:29"
    },
    {
      "id": "bbf6a16f-9638-4090-bb44-cf5cef2a6197",
      "slug": "umysl-i-charakter",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/umysl-i-charakter",
      "text": "Umysł i charakter człowieka! – skreślcie te czynniki, a dzieje narodów staną się niezrozumiałe.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "charakter",
          "slug": "charakter",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/charakter"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:47:03"
    },
    {
      "id": "f1b9e328-bd8c-4599-8ee3-4068de4ed582",
      "slug": "czemuz-upieramy-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/czemuz-upieramy-sie",
      "text": "Czemuż upieramy się pamiętać tylko zjawiska ujemne, a skreślamy z rejestru piękno własnej historii? Piękno i prawdę...",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:45:51"
    },
    {
      "id": "417ff058-e8a6-42bb-9ee0-17ae952b811f",
      "slug": "nasza-wiedza-o-przeszlosci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/nasza-wiedza-o-przeszlosci",
      "text": "Nasza wiedza o przeszłości zawsze jest ułomna, nawet szczątkowa. Nigdy nie może być pełna, bo wśród dokumentów i zabytków wszechmocnie gospodarzył los, ślepy traf.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wiedza",
          "slug": "wiedza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiedza"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:45:46"
    },
    {
      "id": "47105d0a-a5f6-494f-8e1d-bdbe8191f3c0",
      "slug": "czas-jest-w-historii",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/czas-jest-w-historii",
      "text": "Czas jest w historii skarbem, jego straty nic powetować nie może.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:45:36"
    },
    {
      "id": "3fb86b36-dcef-4d34-a78b-13df809ddd15",
      "slug": "nawyki-podyktowane-przez",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/nawyki-podyktowane-przez",
      "text": "Nawyki podyktowane przez setki lat historii to straszna potęga. One podlegają prawu dziedziczenia i kształtują oblicza środowisk ludzkich.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:45:34"
    },
    {
      "id": "94429c53-74b5-4fa8-ab14-67e6e012636b",
      "slug": "dzieje-europy-dobrze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/dzieje-europy-dobrze",
      "text": "Dzieje Europy dobrze znają to zjawisko, że zaraz po zwycięstwie jeden z uczestników koalicji zaczyna działać na rzecz pokonanego, a na niekorzyść własnych sojuszników. Czyniąc tak, jest wierny nadrzędnej zasadzie równowagi politycznej. Wielka Brytania jest w tej mierze mistrzynią, lecz wcale nie musimy uważać jej za wynalazczynię.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:39:45"
    },
    {
      "id": "6e8b8549-61ee-41e7-ae71-4194e5e8243e",
      "slug": "zastanawiajac-sie-nad",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow/zastanawiajac-sie-nad",
      "text": "Zastanawiając się nad przyczynami rozmaitych zjawisk historycznych, często bywamy skłonni lekceważyć dwa czynniki o wielkim znaczeniu, mianowicie przemijanie czasu oraz skutki zbiorowych przeżyć. Granice i ustrój, materialne warunki bytu mogą trwać niezmiennie, a społeczeństwo przeobrazić się gruntownie dzięki razem przebytym nowym doświadczeniom. Natura człowieka jest ogromnie plastyczna, warunki zewnętrzne żłobią w niej trwałe ślady w postaci nawyków, czułości na jedne podniety, odporności wobec innych. Jeśli w przyrodzie nic nie ginie, to tym bardziej w stosunkach międzyludzkich.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Paweł Jasienica",
        "slug": "pawel-jasienica",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica"
      },
      "book": {
        "title": "Polska Jagiellonów",
        "slug": "polska-jagiellonow",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/pawel-jasienica/polska-jagiellonow"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:31:31"
    },
    {
      "id": "416e0e44-6141-4053-a165-7f4caf20dc8d",
      "slug": "w-sensie-idealnym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem/w-sensie-idealnym",
      "text": "[...] w sensie idealnym, nigdy nie mamy do czynienia z historią rzeczywistą, ale zawsze z opowiedzianą, z przedstawioną, z taką, jaka - jak ktoś utrzymuje - była; taką, w jaką ktoś wierzy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Podróże z Herodotem",
        "slug": "podroze-z-herodotem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "opowiadanie historii",
          "slug": "opowiadanie-historii",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/opowiadanie-historii"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:15:09"
    },
    {
      "id": "13feb130-2169-4418-8a96-64ec7b90e9ca",
      "slug": "sa-wiec-prowincjusze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem/sa-wiec-prowincjusze",
      "text": "Są więc prowincjusze przestrzeni i prowincjusze czasu. Każdy globus, każda mapa świata pokazuje tym pierwszym, jak są w swoim prowincjonalizmie zagubieni i zaślepieni, podobnie jak każda historia [...] pokazuje tym drugim, że teraźniejszość istniała zawsze, bo historia jest tylko nieprzerwanym ciągiem teraźniejszości, a najbardziej odległe dzieje były dla ludzi wówczas żyjących ich najbliższym sercu dniem dzisiejszym.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ryszard Kapuściński",
        "slug": "ryszard-kapuscinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski"
      },
      "book": {
        "title": "Podróże z Herodotem",
        "slug": "podroze-z-herodotem",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ryszard-kapuscinski/podroze-z-herodotem"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-19T16:15:07"
    },
    {
      "id": "e4830a1e-f929-41e9-b566-f1e6025525d6",
      "slug": "natrafiamy-na-powazna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-fromm/rewolucja-nadziei/natrafiamy-na-powazna",
      "text": "Natrafiamy na poważną trudność, gdy przychodzi nam określić, w którym dokładnie punkcie historii [...] znajdujemy się obecnie. Dużo łatwiej jest powiedzieć, gdzie nas nie ma.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Erich Fromm",
        "slug": "erich-fromm",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-fromm"
      },
      "book": {
        "title": "Rewolucja nadziei",
        "slug": "rewolucja-nadziei",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-fromm/rewolucja-nadziei"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział III, Gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy? 1. Gdzie jesteśmy",
      "chapter_parent": null,
      "page": 49,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-18T10:43:43"
    },
    {
      "id": "9933264b-a2d0-428b-97bc-9a6b1e5c6923",
      "slug": "w-historii-ludzkosci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/william-wharton/niezawinione-smierci/w-historii-ludzkosci",
      "text": "W historii ludzkości listy odegrały ogromną rolę, również te, które pozostały bez odpowiedzi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "William Wharton",
        "slug": "william-wharton",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/william-wharton"
      },
      "book": {
        "title": "Niezawinione śmierci",
        "slug": "niezawinione-smierci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/william-wharton/niezawinione-smierci"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Część trzecia UGODA Rozdział X",
      "chapter_parent": null,
      "page": 143,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "listy",
          "slug": "listy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/listy"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-15T21:50:33"
    },
    {
      "id": "39f6cf6f-b2da-468f-908d-849e3c45f1f7",
      "slug": "pamietacie-wszyscy-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aldous-huxley/nowy-wspanialy-swiat/pamietacie-wszyscy-jak",
      "text": "[...] pamiętacie wszyscy, jak sądzę, ową piękną, natchnioną sentencję Pana Naszego Forda: Historia to bujda. Historia - powtórzył dobitnie - to bujda.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Aldous Huxley",
        "slug": "aldous-huxley",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aldous-huxley"
      },
      "book": {
        "title": "Nowy wspaniały świat",
        "slug": "nowy-wspanialy-swiat",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/aldous-huxley/nowy-wspanialy-swiat"
      },
      "character": "Mustafa Mond",
      "chapter": "Rozdział trzeci",
      "chapter_parent": null,
      "page": 35,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-20T00:06:19"
    },
    {
      "id": "4c8da6cd-8e1e-4a03-a19f-e8fb4b5fc40e",
      "slug": "albowiem-polacy-bez",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/norman-davies/powstanie-44/albowiem-polacy-bez",
      "text": "Albowiem Polacy - bez własnej winy - dostali się w pułapkę nie tylko bezwzględnej przemocy Hitlera i Stalina, ale także sojuszu z Zachodem, który się okazał tak bardzo jednostronny.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Norman Davies",
        "slug": "norman-davies",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/norman-davies"
      },
      "book": {
        "title": "Powstanie '44",
        "slug": "powstanie-44",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/norman-davies/powstanie-44"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Przedmowa do wydania polskiego",
      "chapter_parent": null,
      "page": 8,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "Polacy",
          "slug": "polacy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polacy"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-18T21:14:16"
    },
    {
      "id": "8b8eb72a-6150-40f4-ba2b-cd494f23b9f1",
      "slug": "czlowiek-nie-zyje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tomasz-mann/czarodziejska-gora/czlowiek-nie-zyje",
      "text": "Człowiek nie żyje wyłącznie swoim życiem osobistym, jako jednostka, ale świadomie lub nieświadomie, również życiem swojej epoki i swojego pokolenia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Tomasz Mann",
        "slug": "tomasz-mann",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tomasz-mann"
      },
      "book": {
        "title": "Czarodziejska góra",
        "slug": "czarodziejska-gora",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tomasz-mann/czarodziejska-gora"
      },
      "character": "Narrator",
      "chapter": "Rozdział drugi, O obliczu duchowym Hansa Castorpa",
      "chapter_parent": null,
      "page": 44,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tożsamość",
          "slug": "tozsamosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tozsamosc"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "społeczeństwo",
          "slug": "spoleczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-14T21:40:58"
    },
    {
      "id": "9c3c98a1-b07c-4b70-9c99-b8b88a2c70ec",
      "slug": "historia-nabiera-zycia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/j-m-coetzee/zapiski-ze-zlego-roku/historia-nabiera-zycia",
      "text": "Historia nabiera życia dopiero wtedy, gdy stwarzamy dla niej miejsce we własnej świadomości; nikt nie ma prawa obarczać takim brzemieniem żadnego wolnego człowieka.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "J. M. Coetzee",
        "slug": "j-m-coetzee",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/j-m-coetzee"
      },
      "book": {
        "title": "Zapiski ze złego roku",
        "slug": "zapiski-ze-zlego-roku",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/j-m-coetzee/zapiski-ze-zlego-roku"
      },
      "character": null,
      "chapter": "20. O rabunku",
      "chapter_parent": null,
      "page": 93,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-10T22:47:02"
    },
    {
      "id": "85414792-d415-4d46-bf96-8819db59b1dc",
      "slug": "historia-sklada-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wieslaw-mysliwski/widnokrag/historia-sklada-sie",
      "text": "[...] historia składa się z łez, krwi i głupich nadziei.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wiesław Myśliwski",
        "slug": "wieslaw-mysliwski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wieslaw-mysliwski"
      },
      "book": {
        "title": "Widnokrąg",
        "slug": "widnokrag",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wieslaw-mysliwski/widnokrag"
      },
      "character": null,
      "chapter": "3 Kruczek",
      "chapter_parent": null,
      "page": 182,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "nadzieja",
          "slug": "nadzieja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nadzieja"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-09T00:09:38"
    },
    {
      "id": "8bada40a-eac3-421b-91a6-9f75250789a3",
      "slug": "wszelako-historia-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/emil-cioran/pokusa-istnienia/wszelako-historia-jest",
      "text": "Wszelako historia jest tęsknotą za przestrzenią i obawą przed osiedleniem się we własnym domostwie, marzeniem o włóczędze i potrzebą, aby umrzeć gdzieś daleko... tyle że historia to właśnie to, czego już wokół nas nie widać.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Emil Cioran",
        "slug": "emil-cioran",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/emil-cioran"
      },
      "book": {
        "title": "Pokusa istnienia",
        "slug": "pokusa-istnienia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/emil-cioran/pokusa-istnienia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-06T07:01:12"
    },
    {
      "id": "ad531b12-72f3-4807-b4bc-15777df9ca99",
      "slug": "ateneo-bylo-wowczas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru/ateneo-bylo-wowczas",
      "text": "Ateneo było wówczas - i wciąż jest - jednym z tych licznych w Barcelonie miejsc, gdzie wiek dziewiętnasty wciąż nie wie, że już jest historią.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Carlos Ruiz Zafón",
        "slug": "carlos-ruiz-zafon",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon"
      },
      "book": {
        "title": "Cień wiatru",
        "slug": "cien-wiatru",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/carlos-ruiz-zafon/cien-wiatru"
      },
      "character": "Daniel Sempere",
      "chapter": "Rozdział 2",
      "chapter_parent": "Dni popielcowe, 1945-1949",
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-07-12T16:56:03"
    },
    {
      "id": "522a3be8-194a-4ee5-b668-6dd01b68ffb6",
      "slug": "zamieszkam-w-odkarmionej",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ian-mcewan/w-skorupce-orzecha/zamieszkam-w-odkarmionej",
      "text": "[...] zamieszkam [...] w odkarmionej, wolnej od plag Europie. W starej sklerotycznej Europie, stosunkowo grzecznej, prześladowanej przez swoje duchy, wystawionej na ataki agresorów.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Ian McEwan",
        "slug": "ian-mcewan",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ian-mcewan"
      },
      "book": {
        "title": "W Skorupce Orzecha",
        "slug": "w-skorupce-orzecha",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/ian-mcewan/w-skorupce-orzecha"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Jeden",
      "chapter_parent": null,
      "page": 12,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "Europa",
          "slug": "europa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/europa"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-07-12T13:53:41"
    },
    {
      "id": "b0df66f1-a92c-4b88-91e9-8d69d06fd2c3",
      "slug": "nie-wierze-by-istnialo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king/cmetarz-zwiezat/nie-wierze-by-istnialo",
      "text": "Nie wierzę, by istniało cokolwiek nowego pod słońcem. Och, czasami zewnętrzna powłoka rzeczy zmienia się, ale to wszystko. Tego, czego raz próbowano, próbowano wcześniej... jeszcze wcześniej... i wcześniej.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stephen King",
        "slug": "stephen-king",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king"
      },
      "book": {
        "title": "Cmętarz zwieżąt",
        "slug": "cmetarz-zwiezat",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king/cmetarz-zwiezat"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-07-12T12:14:27"
    },
    {
      "id": "d120eb4a-0cbe-48f7-83c1-7ecec49385be",
      "slug": "zadna-rzecz-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk/gra-na-wielu-bebenkach/zadna-rzecz-nie",
      "text": "[...] żadna rzecz nie istnieje od początku do końca, dopóki nie ma swojej historii.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Olga Tokarczuk",
        "slug": "olga-tokarczuk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk"
      },
      "book": {
        "title": "Gra na wielu bębenkach",
        "slug": "gra-na-wielu-bebenkach",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk/gra-na-wielu-bebenkach"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-07-12T11:40:10"
    },
    {
      "id": "7f539d56-35e3-4405-b7ad-2d2b14da83fb",
      "slug": "nic-tak-bowiem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk/bieguni/nic-tak-bowiem",
      "text": "Nic tak bowiem nie czyni nas bardziej ludzkimi niż to, że każdy z nas posiada swoją niepowtarzalną, wyjątkową historię, że poruszamy się w czasie, zostawiając ślady.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Olga Tokarczuk",
        "slug": "olga-tokarczuk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk"
      },
      "book": {
        "title": "Bieguni",
        "slug": "bieguni",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk/bieguni"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-07-12T11:35:34"
    },
    {
      "id": "d8a956a3-c3f6-4ed9-a761-57a70092a24c",
      "slug": "dawniej-bydlo-i-kukurydza-dzis-psy-i-zonkile",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/j-m-coetzee/hanba/dawniej-bydlo-i-kukurydza-dzis-psy-i-zonkile",
      "text": "Dawniej bydło i kukurydza. Dziś psy i żonkile. Im bardziej wszystko się zmienia, tym bardziej trwa bez zmian. Historia się powtarza, chociaż w skromniejszej wersji. Może i historia czegoś się nauczyła.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "J. M. Coetzee",
        "slug": "j-m-coetzee",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/j-m-coetzee"
      },
      "book": {
        "title": "Hańba",
        "slug": "hanba",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/j-m-coetzee/hanba"
      },
      "character": null,
      "chapter": "Siedem",
      "chapter_parent": null,
      "page": 79,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-03-28T11:50:08"
    }
  ]
}
