{
  "type": "topic",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "name": "ewolucja",
  "slug": "ewolucja",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja",
  "heading": "Cytaty o ewolucji",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja.md",
  "quotes_count": 42,
  "authors_count": 31,
  "parent": {
    "name": "przyroda",
    "slug": "przyroda",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyroda",
    "heading": "Cytaty o przyrodzie"
  },
  "children": [],
  "quotes": [
    {
      "id": "b66097db-3f02-4624-a771-341243740dea",
      "slug": "empatia-jest-tak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci/empatia-jest-tak",
      "text": "Empatia jest tak naprawdę reakcją automatyczną, nad którą mamy tylko ograniczoną kontrolę. Możemy ją powstrzymać, mentalnie zablokować albo nie zadziałać zgodnie z tym impulsem, jednak z wyjątkiem maleńkiego odsetka populacji – psychopatów – wszyscy reagujemy emocjonalnie na sytuację, w jakiej znalazł się drugi człowiek. Fundamentalne pytanie, pominięte w przygnębiającej literaturze z ostatnich trzech dekad, brzmi: dlaczego dobór naturalny tak ukształtował nasze mózgi, że jesteśmy nastrojeni na innych ludzi, cierpimy, gdy oni cierpią, i cieszy nas ich szczęście? Gdyby ewolucyjnie istotne było tylko wykorzystywanie innych, cała ta empatia nigdy by nie powstała.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Frans de Waal",
        "slug": "frans-de-waal",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal"
      },
      "book": {
        "title": "Wiek empatii. Jak natura uczy nas życzliwości",
        "slug": "wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 67,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "empatia",
          "slug": "empatia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/empatia"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Frans_de_Waal#Wiek_empatii._Jak_natura_uczy_nas_%C5%BCyczliwo%C5%9Bci",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:34"
    },
    {
      "id": "766d1787-fc78-4fca-9bda-5a4042ecad6b",
      "slug": "nauka-wciaz-postrzega",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/nauka-wciaz-postrzega",
      "text": "Nauka wciąż postrzega przemoc i wojnę jako integralne części dziedzictwa naszego gatunku, mimo że dowody na takie zachowania w trakcie naszej prehistorii są raczej słabe. Na przykład w zapisie archeologicznym nie ma ani jednego świadectwa zabijania na dużą skalę z czasów przed rewolucją rolniczą dwanaście tysięcy lat temu. Sprawia to, że scenariusze ewolucyjne oparte na założeniu, iż wojna jest w naszym DNA, wyglądają na wysoce spekulatywne.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Frans de Waal",
        "slug": "frans-de-waal",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal"
      },
      "book": {
        "title": "Jak się różnimy. Gender oczami prymatologa",
        "slug": "jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Frans_de_Waal#Jak_si%C4%99_r%C3%B3%C5%BCnimy._Gender_oczami_prymatologa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:33"
    },
    {
      "id": "1cf96197-5eb9-4b90-8243-9ef9bfe0bd40",
      "slug": "grzyby-zombie-istnialy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/merlin-sheldrake/strzepki-zycia/grzyby-zombie-istnialy",
      "text": "Grzyby zombie istniały już w eocenie, 48 milionów lat temu. Możliwe więc, że grzyby manipulują zwierzęcymi umysłami, odkąd pojawiły się pierwsze umysły, którymi można było manipulować.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Merlin Sheldrake",
        "slug": "merlin-sheldrake",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/merlin-sheldrake"
      },
      "book": {
        "title": "Strzępki życia",
        "slug": "strzepki-zycia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/merlin-sheldrake/strzepki-zycia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 149,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Merlin_Sheldrake#Strz%C4%99pki_%C5%BCycia._O_tym,_jak_grzyby_tworz%C4%85_nasz_%C5%9Bwiat,_zmieniaj%C4%85_nasz_umys%C5%82_i_kszta%C5%82tuj%C4%85_nasz%C4%85_przysz%C5%82o%C5%9B%C4%87.",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:31"
    },
    {
      "id": "8c167817-12a0-4449-9d31-3137fadde01f",
      "slug": "niepokoj-i-nerwice",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/nina-lykke/ostatnie-stadium/niepokoj-i-nerwice",
      "text": "Niepokój i nerwice nie są odstępstwem od reguły ani chorobami, tylko stanem naturalnym, gdybyśmy bowiem mieli wrodzoną umiejętność życia w harmonii tu i teraz, nasi przodkowie zostaliby pożarci i wyginęliby na długo, zanim udało im się wypełznąć na ląd.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Nina Lykke",
        "slug": "nina-lykke",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/nina-lykke"
      },
      "book": {
        "title": "Ostatnie stadium",
        "slug": "ostatnie-stadium",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/nina-lykke/ostatnie-stadium"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 175,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "lęk przed stratą",
          "slug": "lek-przed-strata",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/lek-przed-strata"
        },
        {
          "name": "stres",
          "slug": "stres",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/stres"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Nina_Lykke#Ostatnie_stadium_(2019)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:23"
    },
    {
      "id": "e15d6109-4cc5-43de-b135-a3c844368fbb",
      "slug": "nacisk-selekcyjny-ze-strony",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/temple-grandin/zrozumiec-zwierzeta/nacisk-selekcyjny-ze-strony",
      "text": "Nacisk selekcyjny ze strony człowieka na emocje zwierząt jest chyba najbardziej widoczny u psów. Nie podoba mi się to, co dzieje się z psami czystej rasy. Hodowcy spowodowali na przykład, że psy collie były coraz bardziej wysmukłe, co zostawiło coraz mniej miejsca na rozwój czaszki i mózgu. Psy potrzebują dużej szerokiej czaszki, by pomieściła mózg, i jeśli przyjrzymy się obrazom collie z początku wieku, to właśnie takie czaszki na nich zobaczymy. Lassie miała szeroką, płaską czaszkę.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Temple Grandin",
        "slug": "temple-grandin",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/temple-grandin"
      },
      "book": {
        "title": "Zrozumieć zwierzęta",
        "slug": "zrozumiec-zwierzeta",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/temple-grandin/zrozumiec-zwierzeta"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "psy",
          "slug": "psy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/psy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Temple_Grandin#Zrozumie%C4%87_zwierz%C4%99ta._Wykorzystywanie_tajemnic_autyzmu_do_rozszyfrowania_zachowa%C5%84_zwierz%C4%85t_(2005)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:59:11"
    },
    {
      "id": "b56b9308-c782-4287-a549-741504e2d998",
      "slug": "wydaje-sie-nam",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski/niech-wasza-mowa-bedzie-tak-tak-nie-nie/wydaje-sie-nam",
      "text": "Wydaje się nam, że nauka dostarczyła już wszystkich odpowiedzi na temat genezy świata i człowieka. Ale to nieprawda, bo nauka nie potrafi odpowiedzieć na co najmniej dwie kluczowe kwestie. Pierwsza to sam początek życia. Upraszczając i mówiąc obrazowo: połóżmy kamień i czekajmy, że na jakimś etapie wzbudzi się do życia. Chodzi więc o przejście od materii nieożywionej do życia – na to żadnej przekonującej odpowiedzi nie ma. Druga sprawa to przejście od rozmaitych istot żywych do człowieka.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Waldemar Chrostowski",
        "slug": "waldemar-chrostowski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski"
      },
      "book": {
        "title": "Niech wasza mowa będzie; tak, tak, nie, nie",
        "slug": "niech-wasza-mowa-bedzie-tak-tak-nie-nie",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/waldemar-chrostowski/niech-wasza-mowa-bedzie-tak-tak-nie-nie"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 110,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "nauka",
          "slug": "nauka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nauka"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Waldemar_Chrostowski#Niech_wasza_mowa_b%C4%99dzie:_Tak,_tak,_nie,_nie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:48"
    },
    {
      "id": "608b4d6f-bd5b-448e-86a7-5a7af27565b6",
      "slug": "ludzie-uczynili-wilki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson/2312/ludzie-uczynili-wilki",
      "text": "Ludzie uczynili wilki bardziej ludzkimi - tak powstały psy, a w tym czasie wilki uczyniły ludzi bardziej wilczymi - nauczyły ich zachowań stadnych. Żadne z naczelnych nie miało przyjaciół spoza swojego rodu, tylko ludzie nauczyli się tego od wilków. (Str. 457)",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kim Stanley Robinson",
        "slug": "kim-stanley-robinson",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson"
      },
      "book": {
        "title": "2312",
        "slug": "2312",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson/2312"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przyjaźń",
          "slug": "przyjazn",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyjazn"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "psy",
          "slug": "psy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/psy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kim_Stanley_Robinson#2312",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:32"
    },
    {
      "id": "0b969233-6e92-486b-988f-0eca86f9e87b",
      "slug": "indywidualna-inteligencja-osiagnela",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson/2312/indywidualna-inteligencja-osiagnela",
      "text": "Indywidualna inteligencja osiągnęła szczyt w górnym paleolicie, a od tamtej pory jesteśmy stworzeniami udomowionymi i sami się udomowiliśmy - staliśmy się psami, gdy powinniśmy być wilkami. (Str. 91)",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kim Stanley Robinson",
        "slug": "kim-stanley-robinson",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson"
      },
      "book": {
        "title": "2312",
        "slug": "2312",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kim-stanley-robinson/2312"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cywilizacja",
          "slug": "cywilizacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cywilizacja"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "inteligencja",
          "slug": "inteligencja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/inteligencja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kim_Stanley_Robinson#2312",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:32"
    },
    {
      "id": "4d0334d0-8288-49d0-be5c-f285e9f663c4",
      "slug": "nie-spodobaloby-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernard-werber/imperium-mrowek/nie-spodobaloby-sie",
      "text": "Nie spodobałoby się to zapewne panu Darwinowi, ale natura nie dąży do hegemonii najlepszych (zresztą według jakich kryteriów ustalanej?). Natura czerpie swą siłę z różnorodności. Potrzebuje dobrych, złych, szalonych, zdesperowanych, sportowców, obłożnie chorych, garbatych, z zajęczą wargą, wesołych, smutnych, inteligentnych, imbecyli, egoistów, hojnych, małych, dużych, czarnych, żółtych, czerwonych, białych… Potrzebne są wszystkie religie, wszystkie filozofie, fanatyzmy, wszystkie mądrości… Jedyne niebezpieczeństwo tkwi w tym, że któryś z gatunków zostanie wyeliminowany przez inny.\n\nWidziano już pola kukurydzy sztucznie stworzone przez ludzi i złożone z bliźniaczych roślin o najdoskonalszych kolbach (potrzebujących najmniejszej ilości wody, odpornych na mróz, dających najpiękniejsze ziarno), umierających nagle z powodu najlżejszej choroby. A tymczasem pola dzikiej kukurydzy, złożone z wielu różnych szczepów, z którym każdy ma własną specyfikę, słabość anomalię, zawsze odnosiły sukces w walce z epidemią.\n\nNatura nienawidzi jednorodności, a kocha różnorodność – może w tym właśnie objawia się jej geniusz.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Bernard Werber",
        "slug": "bernard-werber",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernard-werber"
      },
      "book": {
        "title": "Imperium mrówek",
        "slug": "imperium-mrowek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/bernard-werber/imperium-mrowek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przyroda",
          "slug": "przyroda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyroda"
        },
        {
          "name": "odmienność",
          "slug": "odmiennosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odmiennosc"
        },
        {
          "name": "tolerancja",
          "slug": "tolerancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tolerancja"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Imperium_mr%C3%B3wek",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:58:01"
    },
    {
      "id": "efd21e8d-74f1-4096-b4c2-b3052e860bbc",
      "slug": "zgodnie-z-teoria",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michio-kaku/hiperprzestrzen-wszechswiaty-rownolegle-petle-czasowe-i-dziesiaty-wymiar/zgodnie-z-teoria",
      "text": "Zgodnie z teorią ewolucji, jesteśmy inteligentnymi małpami, które dopiero niedawno zeszły z drzew, żyjącymi na trzeciej planecie przeciętnej gwiazdy w przeciętnym ramieniu spiralnym przeciętnej galaktyki w przeciętnej grupie galaktyk, w pobliżu supergromady galaktyk w Pannie. Jeśli teoria inflacji nie mija się z prawdą, to cały nasz widzialny Wszechświat jest jedynie nieskończenie małą bańką w o wiele większym kosmosie. Wydaje się zadziwiające, że nawet wtedy, biorąc pod uwagę niewielką rolę, jaką odgrywamy w olbrzymim Wszechświecie, nie wahamy się twierdzić, że odkryliśmy teorię wszystkiego.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Michio Kaku",
        "slug": "michio-kaku",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michio-kaku"
      },
      "book": {
        "title": "Hiperprzestrzeń. Wszechświaty równoległe, pętle czasowe i dziesiąty wymiar",
        "slug": "hiperprzestrzen-wszechswiaty-rownolegle-petle-czasowe-i-dziesiaty-wymiar",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/michio-kaku/hiperprzestrzen-wszechswiaty-rownolegle-petle-czasowe-i-dziesiaty-wymiar"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "pycha",
          "slug": "pycha",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pycha"
        },
        {
          "name": "kosmos",
          "slug": "kosmos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kosmos"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Michio_Kaku#Hiperprzestrze%C5%84",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:57:39"
    },
    {
      "id": "8f9ec516-6e45-4f98-b729-d429b91838dd",
      "slug": "w-blysku-czarnego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza/w-blysku-czarnego",
      "text": "W błysku czarnego pioruna dojrzał, że wszelkie życie jest równoległe – że ewolucja nie jest pionowa, wznosząca się ku doskonałości, lecz pozioma. Czas jest wielką ułudą, istnienie nie ma dziejów, jest zawsze chwilą obecną, jest zawsze tym oto stworzeniem schwytanym w tryby tej samej szatańskiej maszyny. Wszystkie malowane parawany stawiane przez człowieka, żeby przesłonić rzeczywistość – historia, religia, obowiązek, pozycja społeczna – wszystko to złudzenia, mrzonki, rojenia palacza opium.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "John Fowles",
        "slug": "john-fowles",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles"
      },
      "book": {
        "title": "Kochanica Francuza",
        "slug": "kochanica-francuza",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/john-fowles/kochanica-francuza"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "złudzenia",
          "slug": "zludzenia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zludzenia"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kochanica_Francuza#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:26"
    },
    {
      "id": "01b69f95-04aa-42ed-ada1-445acea8c749",
      "slug": "jakiemu-to-ewolucyjnemu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julian-barnes/poczucie-kresu/jakiemu-to-ewolucyjnemu",
      "text": "Jakiemu to ewolucyjnemu celowi mogłaby służyć tęsknota?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Julian Barnes",
        "slug": "julian-barnes",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julian-barnes"
      },
      "book": {
        "title": "Poczucie kresu",
        "slug": "poczucie-kresu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/julian-barnes/poczucie-kresu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 99,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tęsknota",
          "slug": "tesknota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tesknota"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Julian_Barnes#Poczucie_kresu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:56:16"
    },
    {
      "id": "34a8659b-1f29-420f-a286-bd9b389da315",
      "slug": "istnieje-takze-teoria",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk/moment-niedzwiedzia/istnieje-takze-teoria",
      "text": "Istnieje także teoria Lynn Margualis, znanej amerykańskiej biolożki, która mówi, że źródłem ewolucyjnych innowacji są nie tylko przypadkowe mutacje, lecz również symbiogeneza, czyli symbiotyczne scalanie się łańcuchów komórek bakteryjnych. Margualis twierdzi, że do powstania nowych gatunków doprowadziły endosymbioza szeregowa oraz połączone przetrwanie – przykładem są mitochondria, które kiedyś funkcjonowały jako osobne organizmy i które zostały wcielone do komórek lub połączyły się z nimi, odtąd pracując na ich rzecz. Margualis pokazuje, że organizmy żywe nie tylko walczą i współzawodniczą, ale także oddziałują na siebie i łącząc się, wspierają wzajemnie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Olga Tokarczuk",
        "slug": "olga-tokarczuk",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk"
      },
      "book": {
        "title": "Moment niedźwiedzia",
        "slug": "moment-niedzwiedzia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/olga-tokarczuk/moment-niedzwiedzia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 18,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "współpraca",
          "slug": "wspolpraca",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wspolpraca"
        },
        {
          "name": "biologia",
          "slug": "biologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/biologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Olga_Tokarczuk#Moment_nied%C5%BAwiedzia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:20"
    },
    {
      "id": "32ae550a-254f-4115-96fd-497c76f8b29d",
      "slug": "nie-wiem-czy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/paula/nie-wiem-czy",
      "text": "Nie wiem, czy Tata tak bardzo się bał, bo wiedział więcej, niż ujawniał, czy dlatego, że jego osiemdziesięcioletnie doświadczenie nauczyło go, że zło ludzkie jest nieograniczone. Ja ze zdumieniem odkrywałam, że świat jest okrutny i drapieżny, rządzony według praw silniejszego. Selekcja gatunków nie spowodowała rozkwitu inteligencji ani ewolucji ducha, przy pierwszej lepszej okazji rozszarpujemy się wzajemnie jak szczury uwięzione w zbyt małej klatce.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Isabel Allende",
        "slug": "isabel-allende",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende"
      },
      "book": {
        "title": "Paula",
        "slug": "paula",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/isabel-allende/paula"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zło",
          "slug": "zlo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zlo"
        },
        {
          "name": "okrucieństwo",
          "slug": "okrucienstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/okrucienstwo"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Paula_(powie%C5%9B%C4%87)#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:53"
    },
    {
      "id": "1f04ae79-6678-466d-a0bf-6f48bdfde0bf",
      "slug": "we-wszystkim-co-zyje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/yann-martel/zycie-pi/we-wszystkim-co-zyje",
      "text": "We wszystkim, co żyje, jest odrobina szaleństwa, które popycha stworzenie do dziwnych, czasem niewytłumaczalnych posunięć. To szaleństwo bywa zbawienne jako integralny składnik zdolności adaptacyjnych. Bez niego nie przetrwałby żaden gatunek.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Yann Martel",
        "slug": "yann-martel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/yann-martel"
      },
      "book": {
        "title": "Życie Pi",
        "slug": "zycie-pi",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/yann-martel/zycie-pi"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "szaleństwo",
          "slug": "szalenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szalenstwo"
        },
        {
          "name": "przetrwanie",
          "slug": "przetrwanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przetrwanie"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/%C5%BBycie_Pi_(powie%C5%9B%C4%87)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:54:09"
    },
    {
      "id": "375f5d82-776c-4a8a-95cf-0d69f5d79625",
      "slug": "bogu-wydaje-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/memnoch-diabel/bogu-wydaje-sie",
      "text": "Bogu wydaje się, że obserwując, jak wszechświat ewoluuje, pozna prawdę o sobie. Bo widzisz, to, co stworzył, jest wielkim Dzikim Ogrodem, ogromnym eksperymentem na niewiarygodną skalę, który ma wykazać, czy w efekcie pojawi się istota taka jak On.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Anne Rice",
        "slug": "anne-rice",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice"
      },
      "book": {
        "title": "Memnoch Diabeł",
        "slug": "memnoch-diabel",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/anne-rice/memnoch-diabel"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "teologia",
          "slug": "teologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/teologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Anne_Rice#Memnoch_Diabe%C5%82",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:15"
    },
    {
      "id": "ac3fa5ae-3ef9-4a11-8e4d-820b4d93b1b8",
      "slug": "no-dobrze-a-jaki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/james-jones/stad-do-wiecznosci/no-dobrze-a-jaki",
      "text": "No dobrze, a jaki będzie następy krok, dalszy logiczny rozwój? Czy nie mogłaby to być religia, która uczyłaby, że Bóg jest w ogóle niczym, jeżeli nie jest wiecznie zmienny? Że ani Ziemia, ani Słonce nie są tym nieruchomym, niezmiennym ośrodkiem – tak jak powiada Einstein, że wszechświat jest kręgiem w czasie, gdzie Ziemia i Słońce są maleńkimi cząsteczkami, a wszystko ciągle przepływa i wiecznie się zmienia. Czy tak nowa religia nie mogłaby uczyć, że zamiast być na zawsze nieruchomym, Bóg jest rozwojem i ewolucją – Bogiem, który ani przez chwilę nie jest ten sam? (…) – Rozumiesz, co z tego wynika? Jeżeli Bóg jest niestałością raczej niż stałością, jeżeli Bóg jest Rozwojem i Ewolucją, w takim razie koncepcja przebaczenia staje się niepotrzebna. Sama koncepcja przebaczenia zakłada czynienie czegoś złego, grzech pierworodny. Ale jeżeli ewolucja jest rozwojem poprzez próby i błędy, to jakież błędy mogą być złe? Skoro przyczyniają się do rozwoju?",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "James Jones",
        "slug": "james-jones",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/james-jones"
      },
      "book": {
        "title": "Stąd do wieczności",
        "slug": "stad-do-wiecznosci",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/james-jones/stad-do-wiecznosci"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "przebaczenie",
          "slug": "przebaczenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przebaczenie"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/St%C4%85d_do_wieczno%C5%9Bci#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:51"
    },
    {
      "id": "fbefcb1d-17b5-4283-a8d4-dcc6dc830f34",
      "slug": "dobor-naturalny-wbudowal",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins/bog-urojony/dobor-naturalny-wbudowal",
      "text": "Dobór naturalny wbudował w dziecięcy mózg skłonność do wierzenia w to, co mówią rodzice i starszyzna plemienna. Takie posłuszeństwo oparte na zaufaniu sprzyja przeżyciu (…). Od posłuszeństwa opartego na zaufaniu blisko jednak do bezwarunkowego podporządkowania, a skutkiem jest podatność na zarażenie „umysłowym wirusem”.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Richard Dawkins",
        "slug": "richard-dawkins",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins"
      },
      "book": {
        "title": "Bóg urojony",
        "slug": "bog-urojony",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-dawkins/bog-urojony"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zaufanie",
          "slug": "zaufanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaufanie"
        },
        {
          "name": "posłuszeństwo",
          "slug": "posluszenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/posluszenstwo"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "indoktrynacja",
          "slug": "indoktrynacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/indoktrynacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Richard_Dawkins#B%C3%B3g_urojony_(2006)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:41"
    },
    {
      "id": "5c6d0c5a-8c33-4470-aeb3-450d7efef04a",
      "slug": "dlaczego-milion-lat",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut/galapagos/dlaczego-milion-lat",
      "text": "Dlaczego milion lat temu tak wielu z nas umyślnie nokautowało swe mózgi alkoholem, pozostaje do dziś intrygującą zagadką. Być może usiłowaliśmy w ten sposób skierować ewolucję na właściwe tory – w kierunku zmniejszenia ludzkich mózgów.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kurt Vonnegut",
        "slug": "kurt-vonnegut",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut"
      },
      "book": {
        "title": "Galapagos",
        "slug": "galapagos",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut/galapagos"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "alkohol",
          "slug": "alkohol",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/alkohol"
        },
        {
          "name": "czarny humor",
          "slug": "czarny-humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czarny-humor"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kurt_Vonnegut#Galapagos",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:12"
    },
    {
      "id": "595e97f9-9981-4773-8b2f-5d42309ff400",
      "slug": "chlopcze-powiedzial-ojciec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut/galapagos/chlopcze-powiedzial-ojciec",
      "text": "– Chłopcze – powiedział ojciec – pochodzisz z długiej linii stanowczych, zaradnych mikroskopijnych kijanek, z których każda wygrała swój wyścig.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Kurt Vonnegut",
        "slug": "kurt-vonnegut",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut"
      },
      "book": {
        "title": "Galapagos",
        "slug": "galapagos",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/kurt-vonnegut/galapagos"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "narodziny",
          "slug": "narodziny",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/narodziny"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kurt_Vonnegut#Galapagos",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:12"
    },
    {
      "id": "af44df87-8500-42b6-884a-09e0e78ec864",
      "slug": "bo-czyz-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/swiat-zofii/bo-czyz-nie",
      "text": "Bo czyż nie jest także konsekwencją teorii ewolucji, że uczestniczymy w czymś wielkim, że każda najdrobniejsza forma życia ma znaczenie w wielkiej całości? To my jesteśmy żyjącą planetą, Zosiu! To my jesteśmy wielką łodzią, żeglującą przez wszechświat wokół płonącego słońca. Ale każdy z nas jest także łódką, która żegluje przez życie z ładunkiem genów. Jeśli przewieziemy ten ładunek do następnego portu, to znaczy, że nie żyliśmy na próżno.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jostein Gaarder",
        "slug": "jostein-gaarder",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder"
      },
      "book": {
        "title": "Świat Zofii",
        "slug": "swiat-zofii",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/swiat-zofii"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sens życia",
          "slug": "sens-zycia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sens-zycia"
        },
        {
          "name": "kosmos",
          "slug": "kosmos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kosmos"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jostein_Gaarder#%C5%9Awiat_Zofii",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:08"
    },
    {
      "id": "8762fccc-8d9f-482e-ab3e-04c7a2c9e436",
      "slug": "stworzenie-czlowieka-trwa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/maja/stworzenie-czlowieka-trwa",
      "text": "Stworzenie człowieka trwa kilka miliardów lat, jego śmierć – zaledwie kilka sekund.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jostein Gaarder",
        "slug": "jostein-gaarder",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder"
      },
      "book": {
        "title": "Maja",
        "slug": "maja",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/maja"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jostein_Gaarder#Manifest",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:07"
    },
    {
      "id": "07c44893-2091-4289-a2f8-976630ca5182",
      "slug": "pelna-tajemnic-droga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/maja/pelna-tajemnic-droga",
      "text": "Pełna tajemnic droga nie prowadzi do środka, lecz na zewnątrz, nie w głąb, lecz do wyjścia z krętych labiryntów. Tajemnicza droga prowadzi z zimnych obłoków wodoru, z obracających się spiralnych ramion i eksplodujących supernowych. Ostatnim etapem jest tkanka samokonstruujących się makromolekuł.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jostein Gaarder",
        "slug": "jostein-gaarder",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder"
      },
      "book": {
        "title": "Maja",
        "slug": "maja",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jostein-gaarder/maja"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tajemnica",
          "slug": "tajemnica",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tajemnica"
        },
        {
          "name": "kosmos",
          "slug": "kosmos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kosmos"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jostein_Gaarder#Manifest",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:07"
    },
    {
      "id": "6981a874-364c-400a-a3f5-ae2d06f87b6e",
      "slug": "ewolucja-moze-obejsc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-roth/konajace-zwierze/ewolucja-moze-obejsc",
      "text": "Ewolucja może obejść się beze mnie.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Philip Roth",
        "slug": "philip-roth",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-roth"
      },
      "book": {
        "title": "Konające zwierzę",
        "slug": "konajace-zwierze",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/philip-roth/konajace-zwierze"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 24,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Philip_Roth#Konaj%C4%85ce_zwierz%C4%99",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:51:01"
    },
    {
      "id": "86aedc20-2295-4f40-be6e-09330db90301",
      "slug": "widzicie-chodzi-o",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king/komorka/widzicie-chodzi-o",
      "text": "Widzicie, chodzi o to, że wcale nie jesteśmy Homo sapiens. Naszym jądrem jest szaleństwo. Nadrzędnym imperatywem chęć zabijania. Moi drodzy, Darwin był zbyt uprzejmy, by powiedzieć, że rządzimy Ziemią nie dlatego, że jesteśmy najinteligentniejsi czy choćby najsilniejsi, ale dlatego że zawsze byliśmy najbardziej szalonymi i żądnymi krwi skurwielami w naszej dżungli. (…) Nie zamierzam wygłaszać przemówienia oskarżającego całą ludzkość. Gdybym chciał to zrobić, przypomniałbym, że na każdego Michała Anioła przypada markiz de Sade, na każdego Gandhiego – Eihmann, na Martina Luthera Kinga – Osama bin Laden. Poprzestańmy na tym: człowiek stał się dominującym gatunkiem na tej planecie dzięki dwóm podstawowym cechom. Jedną jest inteligencja. Drugą gotowość zabicia każdego, kto stanie mu na drodze. (…) Inteligencja w końcu zatriumfowała nad żądzą mordu i rozsądek wziął górę nad instynktem. To również było kwestią przetrwania. (…) Większość ludzi zepchnęła te najgorsze cechy w głąb podświadomości.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stephen King",
        "slug": "stephen-king",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king"
      },
      "book": {
        "title": "Komórka",
        "slug": "komorka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stephen-king/komorka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "szaleństwo",
          "slug": "szalenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szalenstwo"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "inteligencja",
          "slug": "inteligencja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/inteligencja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Stephen_King#Kom%C3%B3rka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:50:17"
    },
    {
      "id": "31568b42-02f9-4bb9-8238-e76ed3103c9a",
      "slug": "jesli-trzysta-milionow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/katarzyna-grochola/ja-wam-pokaze/jesli-trzysta-milionow",
      "text": "Jeśli trzysta milionów lat temu ryby sobie wyszły na ląd i nauczyły się chodzić, to najwyższy czas, żeby mężczyźni też coś rozumieli w procesie ewolucji.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Katarzyna Grochola",
        "slug": "katarzyna-grochola",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/katarzyna-grochola"
      },
      "book": {
        "title": "Ja wam pokażę!",
        "slug": "ja-wam-pokaze",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/katarzyna-grochola/ja-wam-pokaze"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "mężczyźni",
          "slug": "mezczyzni",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mezczyzni"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ja_wam_poka%C5%BC%C4%99!_(powie%C5%9B%C4%87)#Inni_bohaterowie",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:39"
    },
    {
      "id": "95c898dd-52d9-4914-8dfd-fd7b840fc835",
      "slug": "optymizm-nauk-biologicznych",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/rytm-zycia/optymizm-nauk-biologicznych",
      "text": "Optymizm nauk biologicznych wynika z wiary w ewolucję. Rozwój życia idzie stale w kierunku coraz wyższego stopnia porządku, coraz wyższych i bardziej skomplikowanych form.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Antoni Kępiński",
        "slug": "antoni-kepinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski"
      },
      "book": {
        "title": "Rytm życia",
        "slug": "rytm-zycia",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/rytm-zycia"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 188,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "optymizm",
          "slug": "optymizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/optymizm"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Antoni_K%C4%99pi%C5%84ski#Rytm_%C5%BCycia",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:36"
    },
    {
      "id": "044e8af0-47e8-4a89-9292-3192e92c53e3",
      "slug": "nie-chce-byc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/manuela-gretkowska/polka/nie-chce-byc",
      "text": "Nie chcę być ślepą uliczką ewolucji.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Manuela Gretkowska",
        "slug": "manuela-gretkowska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/manuela-gretkowska"
      },
      "book": {
        "title": "Polka",
        "slug": "polka",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/manuela-gretkowska/polka"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Manuela_Gretkowska#Polka",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:49:25"
    },
    {
      "id": "82f5d777-1037-4446-86d3-c7acdcd51ac8",
      "slug": "ciekawa-jest-historia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/batalista/ciekawa-jest-historia",
      "text": "Ciekawa jest historia ewolucji człowieka (…) ryba, krokodyl, morderca, a pomiędzy każdym z etapów jego własne zwłoki. Dzisiejsze dzieci to przyszli kaci.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arturo Pérez-Reverte",
        "slug": "arturo-perez-reverte",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte"
      },
      "book": {
        "title": "Batalista",
        "slug": "batalista",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/batalista"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 43,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czarny humor",
          "slug": "czarny-humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czarny-humor"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Batalista",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:49"
    },
    {
      "id": "50b2f1ad-0feb-4716-b8de-db03f1b83629",
      "slug": "kazda-chwila-to-mieszanka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/batalista/kazda-chwila-to-mieszanka",
      "text": "Każda chwila to mieszanka sytuacji możliwych i niemożliwych, pęknięć przewidzianych od prapoczątku w temperaturze trzech miliardów stopni w skali Kelvina, umiejscowionego między czternastą sekundą i trzecią minutą po wielkim Big Bang, początku całej serii precyzyjnych przypadków, które tworzą człowieka i zabijają go. Pijani Bogowie grający w karty, olimpijskie żarty, zbłąkany meteoryt średnicy zaledwie dziesięciu kilometrów, który uderzył w Ziemię i unicestwił wszystkie zwierzęta o wadze większej niż dwadzieścia pięć kilogramów, otworzył drogę ssakom, wówczas drobnym i lękliwym, które sześćdziesiąt pięć milionów lat później skończą jako homo sapiens, homo ludens, homo occisor.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Arturo Pérez-Reverte",
        "slug": "arturo-perez-reverte",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte"
      },
      "book": {
        "title": "Batalista",
        "slug": "batalista",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/arturo-perez-reverte/batalista"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 109,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        },
        {
          "name": "kosmos",
          "slug": "kosmos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kosmos"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Batalista",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:49"
    },
    {
      "id": "9e6245c1-027b-4958-9eb4-86cd3dfc0a47",
      "slug": "uzyskawszy-technologiczne-narzedzia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/linia-oporu/uzyskawszy-technologiczne-narzedzia",
      "text": "Uzyskawszy technologiczne narzędzia do autoewolucji, człowiek uczynił samego siebie zmienną kulturową. Człowiek nie jest przedmiotem gry. CZŁOWIEK JEST GRĄ.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Jacek Dukaj",
        "slug": "jacek-dukaj",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj"
      },
      "book": {
        "title": "Linia oporu",
        "slug": "linia-oporu",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/linia-oporu"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "technologia",
          "slug": "technologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/technologia"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Linia_oporu",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:58"
    },
    {
      "id": "27cd4c9e-50b6-4033-b2ea-bf98c99a0fdf",
      "slug": "kiedy-jednak-dochodzi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/orson-scott-card/gra-endera/kiedy-jednak-dochodzi",
      "text": "Kiedy jednak dochodzi do działania, jest tylko jedno wyjście: jeśli jedni z nas muszą zostać zniszczeni, to upewnijmy się, że to my w końcu zostaniemy żywi. Nasze geny nie pozwalają na podjęcie innej decyzji. Ewolucja nigdy nie wykształci gatunku pozbawionego woli przeżycia. Można hodować osobniki skłonne poświęcić życie, ale cała rasa nigdy nie postanowi, by przestać istnieć.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Orson Scott Card",
        "slug": "orson-scott-card",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/orson-scott-card"
      },
      "book": {
        "title": "Gra Endera",
        "slug": "gra-endera",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/orson-scott-card/gra-endera"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 228,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przetrwanie",
          "slug": "przetrwanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przetrwanie"
        },
        {
          "name": "wola życia",
          "slug": "wola-zycia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wola-zycia"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Gra_Endera",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:49"
    },
    {
      "id": "1b0e596e-bec9-49ca-a903-545dfda7c222",
      "slug": "brylujacego-w-naszym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joseph-heller/ostatni-rozdzial-czyli-paragraf-22-bis/brylujacego-w-naszym",
      "text": "Brylującego w naszym towarzystwie Teemera doprowadzała do szaleństwa wyniesiona z badań laboratoryjnych wiedza, że metastatyczne komórki rakowe stanowią genetyczne rozwinięcie pierwotnej złośliwej tkanki i są od niej o wiele bardziej odporne, pomysłowe i destrukcyjne. Zmuszony w związku z tym traktować je jako ewolucyjną innowację, zastanawiał się, czy wszystkie jego medyczne interwencje podejmowane w imię ratowania życia pacjentów nie są przypadkiem zbrodnią przeciwko naturze, niedozwolonym zakłócaniem równoważących się harmonijnie prądów życia biologicznego, które kiełkowało wszędzie tam, gdzie znajdowały się żywe istoty. Co jest w końcu, musiał zapytać, takiego szlachetnego lub ważnego w rodzaju ludzkim?\n\n– Nie mieliśmy nic wspólnego z naszą własną ewolucją, przyłożyliśmy się za to prządnie do naszego upadku. Wiem, że to brzmi rewolucyjnie, ale muszę wziąć pod uwagę tę możliwość. Jestem neodarwinistą i człowiekiem nauki.\n\n– A ja jestem człowiekiem, który dorobił się na złomie – oświadczył Lew, który miał już wtedy serdecznie dość szpitala. – Tam jest mój początek.\n\n– Nie, Lew, twój początek jest w komórce spermowej, w łańcuchu DNA, który nie ma pojęcia, kim jesteś.\n\n– Robisz sobie jaja! – zaprotestował Lew.\n\n– Zgadza się – potwierdził Teemer. – Jaja są tym, czym zawsze byliśmy.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Joseph Heller",
        "slug": "joseph-heller",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joseph-heller"
      },
      "book": {
        "title": "Ostatni Rozdział, Czyli Paragraf 22 Bis",
        "slug": "ostatni-rozdzial-czyli-paragraf-22-bis",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/joseph-heller/ostatni-rozdzial-czyli-paragraf-22-bis"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 481,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "moralność",
          "slug": "moralnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/moralnosc"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "medycyna",
          "slug": "medycyna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/medycyna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Ostatni_rozdzia%C5%82,_czyli_Paragraf_22_bis",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:18"
    },
    {
      "id": "91ea0cd3-67b8-4673-a20a-f940e3b3abbb",
      "slug": "wszystko-co-istnieje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/kosiarz/wszystko-co-istnieje",
      "text": "Wszystko, co istnieje, pragnie żyć. Na tym właśnie polega cykl życia. To jest energia, która napędza ogromne, biologiczne pompy ewolucji. Wszystko stara się wspiąć wyżej, używając pazurów, macek, czy zwyczajnie pełzając do kolejnej niszy, aż wreszcie dostaje się na sam szczyt – który, prawdę mówiąc, jakoś nigdy nie wydaje się wart tego wysiłku.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Kosiarz",
        "slug": "kosiarz",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/kosiarz"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "wola życia",
          "slug": "wola-zycia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wola-zycia"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Kosiarz",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:51"
    },
    {
      "id": "e1cd41f2-c3fe-4d68-9ee8-272f0ec4d8d7",
      "slug": "najszybszym-owadem-na-dysku",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/piramidy/najszybszym-owadem-na-dysku",
      "text": "Najszybszym owadem na Dysku jest mól książkowy oznaczony numerem.303. Wyewoluowali w magicznych bibliotekach, gdzie konieczna jest duża szybkość jedzenia, pozwalająca uniknąć wpływu radiacji taumaturgicznych. Dorosły mól książkowy.303 potrafi przegryźć się przez półkę książek tak szybko, że rykoszetuje od ściany.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Piramidy",
        "slug": "piramidy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/piramidy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "magia",
          "slug": "magia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/magia"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "biblioteki",
          "slug": "biblioteki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/biblioteki"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Piramidy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:49"
    },
    {
      "id": "a94298a1-adb5-4367-b453-694ecdaf2e3c",
      "slug": "nie-wszyscy-zdaja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/piramidy/nie-wszyscy-zdaja",
      "text": "Nie wszyscy zdają sobie sprawę z naturalnych zdolności matematycznych wielbłądów, zwłaszcza w dziedzinie balistyki. Zdolność ta powstała na drodze ewolucji jako ułatwiająca przetrwanie, podobnie jak u człowieka koordynacja ręki i oka, barwy maskujące kameleona, czy słynna skłonność delfinów do ratowania tonących, jeśli tylko istnieje ryzyko, że przegryzienie ich na połowy może być zauważone i nieprzychylnie skomentowane przez innych ludzi.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Piramidy",
        "slug": "piramidy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/piramidy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Piramidy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:49"
    },
    {
      "id": "76aa53ca-54c3-4c15-b069-d1db5950d90f",
      "slug": "ten-konkretny-wielblad",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/piramidy/ten-konkretny-wielblad",
      "text": "Ten konkretny wielbłąd, wynik milionów lat działania doboru naturalnego, który stworzył istotę mogącą w Biegu policzyć ziarenka piasku pod nogami, świadomie zamykać nozdrza i wiele dni przeżyć bez wody pod gorącym słońcem, nazywał się Ty Draniu.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Terry Pratchett",
        "slug": "terry-pratchett",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett"
      },
      "book": {
        "title": "Piramidy",
        "slug": "piramidy",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/terry-pratchett/piramidy"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Piramidy",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:49"
    },
    {
      "id": "4a0d7d4f-4799-4d09-8d8c-1834aa8743c3",
      "slug": "dobrze-ze-choc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/sto-pociech/dobrze-ze-choc",
      "text": "Dobrze, że choć dopuszcza do scen tak zbytkownych,\n\njak dziobak mlekiem karmiący pisklęta.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wisława Szymborska",
        "slug": "wislawa-szymborska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska"
      },
      "book": {
        "title": "Sto pociech",
        "slug": "sto-pociech",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/sto-pociech"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przyroda",
          "slug": "przyroda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyroda"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Sto_pociech",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:24"
    },
    {
      "id": "0fc7596a-ae20-4855-bfea-3fa35f7e1fce",
      "slug": "drogie-syreny-tak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/sto-pociech/drogie-syreny-tak",
      "text": "Drogie syreny, tak musiało być,\n\nkochane fauny, wielmożne anioły,\n\newolucja stanowczo wyparła się was.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Wisława Szymborska",
        "slug": "wislawa-szymborska",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska"
      },
      "book": {
        "title": "Sto pociech",
        "slug": "sto-pociech",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/wislawa-szymborska/sto-pociech"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        },
        {
          "name": "mitologia",
          "slug": "mitologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mitologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wis%C5%82awa_Szymborska#Tom_Sto_pociech_(1967)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:24"
    },
    {
      "id": "30e932dd-f352-407b-8734-0af77d310ddd",
      "slug": "wyjcie-poczujecie-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane/wyjcie-poczujecie-sie",
      "text": "Wyjcie! Poczujecie się młodsi o miliony lat.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Stanisław Jerzy Lec",
        "slug": "stanislaw-jerzy-lec",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec"
      },
      "book": {
        "title": "Myśli nieuczesane",
        "slug": "mysli-nieuczesane",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/stanislaw-jerzy-lec/mysli-nieuczesane"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/My%C5%9Bli_nieuczesane#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T05:13:22"
    },
    {
      "id": "abe2823d-6ab1-4bf5-be40-ac675977ea5c",
      "slug": "lek-ludzki-miesci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/lek/lek-ludzki-miesci",
      "text": "Lęk ludzki mieści w sobie całą historię ewolucji gatunku i odzywają się w nim archaiczne formy, do dzisiejszych warunków życia człowieka już zupełnie nie dostosowane. Może dlatego człowiek boi się nieraz pająków, niektórych gadów i płazów, które obecnie są dla niego niegroźne, ale w czasach, gdy był tylko małym ssakiem, przedstawiały nieraz największe zagrożenie życia.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Antoni Kępiński",
        "slug": "antoni-kepinski",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski"
      },
      "book": {
        "title": "Lęk",
        "slug": "lek",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/antoni-kepinski/lek"
      },
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-09-01T21:51:17"
    },
    {
      "id": "1db6ceb5-0341-4402-ae5b-77580a2c0bbe",
      "slug": "niegdys-byliscie-malpami",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/fryderyk-nietzsche/tako-rzecze-zaratustra/niegdys-byliscie-malpami",
      "text": "Niegdyś byliście małpami, a i teraz jeszcze człowiek bardziej jest małpą niżeli jakakolwiek małpa.",
      "language": "pl",
      "author": {
        "name": "Fryderyk Nietzsche",
        "slug": "fryderyk-nietzsche",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/fryderyk-nietzsche"
      },
      "book": {
        "title": "Tako rzecze Zaratustra",
        "slug": "tako-rzecze-zaratustra",
        "url": "https://www.zielonecytaty.pl/fryderyk-nietzsche/tako-rzecze-zaratustra"
      },
      "character": null,
      "chapter": "O nadczłowieku i ostatnim człowieku, 3.",
      "chapter_parent": null,
      "page": 12,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-08-09T18:55:29"
    }
  ]
}
