{
  "type": "quote",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu/ps-ale-przedtem",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu/ps-ale-przedtem.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu/ps-ale-przedtem.md",
  "id": "de850ab3-c249-4982-b509-6a9561d014ea",
  "slug": "ps-ale-przedtem",
  "text": "PS – ale przedtem, wiesz, to bym tak zarżnął jednego i drugiego, tak na rozładowanie kompleksu obozowego, kompleksu zdejmowania czapki, bezczynnego patrzenia na bitych i mordowanych, kompleksu strachu przed obozem. Boję się jednak, że ten kompleks na nas zaciąży. Nie wiem, czy przeżyjemy, ale chciałbym, abyśmy kiedyś umieli nazywać rzeczy ich właściwym imieniem, jak czynią ludzie odważni.",
  "language": "pl",
  "author": {
    "name": "Tadeusz Borowski",
    "slug": "tadeusz-borowski",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski"
  },
  "book": {
    "title": "U nas w Auschwitzu...",
    "slug": "u-nas-w-auschwitzu",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu"
  },
  "character": null,
  "chapter": null,
  "chapter_parent": null,
  "page": null,
  "verified": false,
  "original": null,
  "other_languages": [],
  "topics": [
    {
      "name": "strach",
      "slug": "strach",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
    },
    {
      "name": "odwaga",
      "slug": "odwaga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odwaga"
    },
    {
      "name": "Holokaust",
      "slug": "holokaust",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/holokaust"
    }
  ],
  "source": {
    "name": "Wikicytaty",
    "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tadeusz_Borowski#U_nas_w_Auschwitzu%E2%80%A6",
    "license": {
      "label": "CC BY-SA 4.0",
      "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
    }
  },
  "added_at": "2026-09-26T06:48:45",
  "more_from_book": [
    {
      "id": "f673d260-d166-4f53-92b4-eb774289826a",
      "slug": "jak-umrzesz-wyrwa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu/jak-umrzesz-wyrwa",
      "text": "Jak umrzesz – wyrwą ci złote zęby, już poprzednio zapisane w księgi obozu. Spalą, popiołem wysypią pola albo osuszą stawy. Co prawda marnotrawią przy spalaniu tyle tłuszczu, tyle kości, tyle mięsa, tyle ciepła! Ale gdzie indziej robią z ludzi mydło, ze skóry ludzkiej abażury, z kości ozdoby.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "Holokaust",
          "slug": "holokaust",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/holokaust"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tadeusz_Borowski#U_nas_w_Auschwitzu%E2%80%A6",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:45"
    },
    {
      "id": "f081a7d6-80ce-48e8-a7f3-375715be73d6",
      "slug": "godnosc-czlowieka-naprawde",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu/godnosc-czlowieka-naprawde",
      "text": "(…) godność człowieka naprawdę leży w jego myśli i w jego uczuciu.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "myślenie",
          "slug": "myslenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/myslenie"
        },
        {
          "name": "godność",
          "slug": "godnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/godnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tadeusz_Borowski#U_nas_w_Auschwitzu%E2%80%A6",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:45"
    },
    {
      "id": "e193c5b0-c7f5-48af-a149-fbba4216e678",
      "slug": "to-wlasnie-nadzieja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tadeusz-borowski/u-nas-w-auschwitzu/to-wlasnie-nadzieja",
      "text": "To właśnie nadzieja każe ludziom apatycznie iść do komory gazowej, każe nie ryzykować buntu, pogrąża w martwotę. To nadzieja rwie więzy rodzin, każe matkom wyrzekać się dzieci, żonom sprzedawać się za chleb i mężom zabijać ludzi. To nadzieja każe im walczyć o każdy dzień życia, bo może właśnie ten dzień przyniesie wyzwolenie. Ach, i już nawet nie nadzieja na inny, lepszy świat, ale po prostu na życie, w którym będzie spokój i odpoczynek. Nigdy w dziejach ludzkich nadzieja nie była silniejsza w człowieku, ale nigdy też nie wyrządziła tyle zła, ile w tej wojnie, ile w tym obozie. Nie nauczono nas wyzbywać się nadziei i dlatego giniemy w gazie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "nadzieja",
          "slug": "nadzieja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nadzieja"
        },
        {
          "name": "Holokaust",
          "slug": "holokaust",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/holokaust"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Tadeusz_Borowski#U_nas_w_Auschwitzu%E2%80%A6",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:48:45"
    }
  ]
}