{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Zdeterminowany. Jak nauka tłumaczy brak wolnej woli",
  "slug": "zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli.md",
  "author": {
    "name": "Robert M. Sapolsky",
    "slug": "robert-m-sapolsky",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky"
  },
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/media-rodzina/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli_978-83-8265-636-7.jpg",
  "quotes_count": 6,
  "quotes": [
    {
      "id": "fb9096e7-b5b1-4e84-8693-5dab15b60f9a",
      "slug": "a-gdy-ludzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli/a-gdy-ludzie",
      "text": "A gdy ludzie twierdzą, że twoje zachowanie cechuje się bezprzyczynowością, które nazywają „wolną wolą”, to (a) nie dostrzegli, lub też nie poznali, determinizmu czającego się pod powierzchnią i/lub (b) błędnie doszli do wniosku, że specyficzne aspekty wszechświata, które działają w sposób indeterministyczny, mogą wyjaśnić twój charakter, moralność i zachowanie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 11,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wolna wola",
          "slug": "wolna-wola",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolna-wola"
        },
        {
          "name": "przyczyna i skutek",
          "slug": "przyczyna-i-skutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyczyna-i-skutek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#Zdeterminowany._Jak_nauka_t%C5%82umaczy_brak_wolnej_woli",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    },
    {
      "id": "7a2cb54f-6bcb-40d8-812c-bdd4da0d384c",
      "slug": "nasi-potomkowie-w-przyszlosci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli/nasi-potomkowie-w-przyszlosci",
      "text": "Nasi potomkowie w przyszłości będą podziwiać to, czego my jeszcze nie wiemy. (…) Będą widzieć w nas ignorantów, tak jak my widzimy ich w wieśniakach, którzy myśleli, że szatan wywołuje ataki padaczkowe. To niemal nieuniknione. Możemy jednak sprawić, by nie postrzegali nas również jako bezdusznych.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 462,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przyszłość",
          "slug": "przyszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyszlosc"
        },
        {
          "name": "ignorancja",
          "slug": "ignorancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ignorancja"
        },
        {
          "name": "współczucie",
          "slug": "wspolczucie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wspolczucie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#Zdeterminowany._Jak_nauka_t%C5%82umaczy_brak_wolnej_woli",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    },
    {
      "id": "79b85feb-95cd-48ef-a51d-7931a8ad2252",
      "slug": "to-wydarzenia-majace",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli/to-wydarzenia-majace",
      "text": "To wydarzenia mające miejsce od sekundy do milionów lat wcześniej decydują o tym, czy twoje życie i miłość rozwijają się w pobliżu szemrzących strumieni czy może maszyn dławiących cię dymem sadzy. Czy podczas ceremonii ukończenia szkoły masz na sobie togę i biret, czy może wynosisz śmieci? Czy według innych zasługujesz na długie spełnione życie czy też na długi wyrok więzienia?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 460,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        },
        {
          "name": "wolna wola",
          "slug": "wolna-wola",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolna-wola"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#Zdeterminowany._Jak_nauka_t%C5%82umaczy_brak_wolnej_woli",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    },
    {
      "id": "52f13d63-4351-47b7-bc3f-58ef447fb426",
      "slug": "istnieja-piecdziesiat-dwa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli/istnieja-piecdziesiat-dwa",
      "text": "Istnieją pięćdziesiąt dwa kraje, w których ateizm jest karany śmiercią lub więzieniem. Większość Amerykanów negatywnie postrzega ateistów, a antyateistyczne uprzedzenia są bardziej rozpowszechnione niż antypatia wobec muzułmanów (na drugim miejscu), Afroamerykanów, osób LGBTQ, Żydów czy mormonów.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 295,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ateizm",
          "slug": "ateizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ateizm"
        },
        {
          "name": "uprzedzenia",
          "slug": "uprzedzenia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/uprzedzenia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#Zdeterminowany._Jak_nauka_t%C5%82umaczy_brak_wolnej_woli",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    },
    {
      "id": "26c3b1a6-68d9-4463-8700-a202167c89b6",
      "slug": "w-narodzie-amerykanskim",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli/w-narodzie-amerykanskim",
      "text": "W narodzie amerykańskim mówi się o równym potencjale ekonomicznym, podczas gdy od 2021 roku znajdujący się na szczycie 1 procent obywateli jest w posiadaniu 32 procent majątku, a dolna połowa społeczeństwa posiada mniej niż 3 procent.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 458,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bogactwo",
          "slug": "bogactwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bogactwo"
        },
        {
          "name": "nierówności społeczne",
          "slug": "nierownosci-spoleczne",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nierownosci-spoleczne"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#Zdeterminowany._Jak_nauka_t%C5%82umaczy_brak_wolnej_woli",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    },
    {
      "id": "04199cf5-6cbd-4170-a104-fbec8cbdd533",
      "slug": "w-obliczu-skomplikowanych",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/zdeterminowany-jak-nauka-tlumaczy-brak-wolnej-woli/w-obliczu-skomplikowanych",
      "text": "W obliczu skomplikowanych zjawisk nasza intuicja błaga nas, abyśmy wypełnili luki w naszej wiedzy, której może nigdy nie zdobędziemy, błędnymi atrybucjami.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 183,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ignorancja",
          "slug": "ignorancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ignorancja"
        },
        {
          "name": "intuicja",
          "slug": "intuicja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/intuicja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#Zdeterminowany._Jak_nauka_t%C5%82umaczy_brak_wolnej_woli",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    }
  ]
}
