{
  "type": "quote",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/klopot-z-testosteronem-i-inne-eseje-z-biologii-ludzkich-tarapatow/ci-ktorych-uczylem",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/klopot-z-testosteronem-i-inne-eseje-z-biologii-ludzkich-tarapatow/ci-ktorych-uczylem.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/klopot-z-testosteronem-i-inne-eseje-z-biologii-ludzkich-tarapatow/ci-ktorych-uczylem.md",
  "id": "1fc48065-e2cf-4355-843e-d6ddc5af51fe",
  "slug": "ci-ktorych-uczylem",
  "text": "Ci, których uczyłem, jak uprawiać naukę, biorą się za to jak wojownicy, którymi być powinni, przewracając do góry nogami współczesną wiedzę i uznane paradygmaty, a każde ich odkrycie jest morderstwem dokonywanym na naukowych przodkach.",
  "language": "pl",
  "author": {
    "name": "Robert M. Sapolsky",
    "slug": "robert-m-sapolsky",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky"
  },
  "book": {
    "title": "Kłopot z testosteronem i inne eseje z biologii ludzkich tarapatów",
    "slug": "klopot-z-testosteronem-i-inne-eseje-z-biologii-ludzkich-tarapatow",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/klopot-z-testosteronem-i-inne-eseje-z-biologii-ludzkich-tarapatow"
  },
  "character": null,
  "chapter": null,
  "chapter_parent": null,
  "page": 208,
  "verified": false,
  "original": null,
  "other_languages": [],
  "topics": [
    {
      "name": "nauka",
      "slug": "nauka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nauka"
    },
    {
      "name": "bunt",
      "slug": "bunt",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bunt"
    },
    {
      "name": "autorytety",
      "slug": "autorytety",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/autorytety"
    }
  ],
  "source": {
    "name": "Wikicytaty",
    "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#K%C5%82opot_z_testosteronem_i_inne_eseje_z_biologii_ludzkich_tarapat%C3%B3w",
    "license": {
      "label": "CC BY-SA 4.0",
      "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
    }
  },
  "added_at": "2026-09-26T07:01:28",
  "more_from_book": [
    {
      "id": "b11c2f57-7b84-458e-aa9b-822e7d5324ef",
      "slug": "malo-oryginalne-stwierdzenie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/klopot-z-testosteronem-i-inne-eseje-z-biologii-ludzkich-tarapatow/malo-oryginalne-stwierdzenie",
      "text": "Mało oryginalne stwierdzenie, do którego teraz dochodzę, powinno być oczywiste: istnieje niepokojące podobieństwo między rytuałami towarzyszącymi zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnemu i rytuałami przestrzeganymi przez ludzi religijnych.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 244,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "zaburzenia psychiczne",
          "slug": "zaburzenia-psychiczne",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zaburzenia-psychiczne"
        },
        {
          "name": "rytuały",
          "slug": "rytualy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rytualy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#K%C5%82opot_z_testosteronem_i_inne_eseje_z_biologii_ludzkich_tarapat%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    },
    {
      "id": "9aba7a51-aedc-44ee-83ce-60be10ab6cef",
      "slug": "zyjemy-w-czasach",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/klopot-z-testosteronem-i-inne-eseje-z-biologii-ludzkich-tarapatow/zyjemy-w-czasach",
      "text": "Żyjemy w czasach, w których przywódcy religijni i psychoterapeuci często zajmują mniej więcej te same nisze w, odpowiednio, sekciarskich i pozasekciarskich ekosystemach. Jesteśmy doskonale obeznani z obrazami takich duchowych przywódców, rozdających ukojenie i wgląd w siebie – doradzających młodym ludziom przed ślubem, pocieszających żałobników, służących nam w naszym bólu.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 251,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "duchowni",
          "slug": "duchowni",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/duchowni"
        },
        {
          "name": "terapia",
          "slug": "terapia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/terapia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#K%C5%82opot_z_testosteronem_i_inne_eseje_z_biologii_ludzkich_tarapat%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    },
    {
      "id": "7b3a6939-ca59-458c-a2de-750a2d319a1e",
      "slug": "jestesmy-fajnym-gatunkiem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/robert-m-sapolsky/klopot-z-testosteronem-i-inne-eseje-z-biologii-ludzkich-tarapatow/jestesmy-fajnym-gatunkiem",
      "text": "Jesteśmy fajnym gatunkiem z niezłym potencjałem. A jednak zalewa nas chora, wszechobecna przemoc. I o ile nie jesteśmy pustelnikami, zdajemy sobie sprawę z zagrożenia, które towarzyszy nam nieustannie jak cień. I niezależnie od tego, gdzie byśmy się nie schowali, w sytuacji, w której nasi przywódcy nacisną guzik, wszyscy zginiemy w ostatecznej fali globalnej przemocy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 144,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "broń jądrowa",
          "slug": "bron-jadrowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bron-jadrowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Sapolsky#K%C5%82opot_z_testosteronem_i_inne_eseje_z_biologii_ludzkich_tarapat%C3%B3w",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:29"
    }
  ]
}
