{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Mrok, który nas poprzedza",
  "slug": "mrok-ktory-nas-poprzedza",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza.md",
  "author": {
    "name": "Richard Scott Bakker",
    "slug": "richard-scott-bakker",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker"
  },
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/mag/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza_8-389-00483-6-3c5b017a.jpg",
  "quotes_count": 70,
  "quotes": [
    {
      "id": "c06d4192-a5cd-4bda-a3e0-894c74037e98",
      "slug": "nic-nie-zubaza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nic-nie-zubaza",
      "text": "Nic nie zubaża bardziej niż ambicja.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ambicja",
          "slug": "ambicja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ambicja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_17",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:16"
    },
    {
      "id": "a53bd0ef-7ee8-40fc-9285-db57eac58540",
      "slug": "kiedy-zanalizuje-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/kiedy-zanalizuje-sie",
      "text": "Kiedy zanalizuje się wypadki odpowiednio wnikliwie, zawsze widać, że katastrofa i triumf, obiekty zainteresowania historyków, nieuchronnie zależą od trywialnych, przypadkowych wydarzeń. Jeśli zbyt długo zastanawiam się nad tym faktem, nie boję się że jesteśmy pijakami w świętym tańcu, jak pisze Protathis, lecz że tego tańca wcale nie ma.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_17",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:16"
    },
    {
      "id": "8f7a4c53-eb2f-4df7-882e-c43899f04420",
      "slug": "strach-ma-wiele",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/strach-ma-wiele",
      "text": "Strach ma wiele postaci, lecz nigdy nie jest tak niebezpieczny jak wtedy, gdy łączy się z władzą i ciągłą niepewnością.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "niepewność",
          "slug": "niepewnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niepewnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_18",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:16"
    },
    {
      "id": "644dea87-6b73-4208-b8ec-b6d7797cd175",
      "slug": "oto-problem-ze-wszystkimi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/oto-problem-ze-wszystkimi",
      "text": "Oto problem ze wszystkimi wielkimi objawieniami: ich znaczenie często przekracza możliwości naszego pojmowania. Rozumiemy dopiero potem, zawsze potem. Nie tylko wtedy, gdy jest za późno, lecz właśnie dlatego że jest już za późno.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        },
        {
          "name": "mądrość",
          "slug": "madrosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/madrosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_19",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:16"
    },
    {
      "id": "13837518-defa-4b7f-8412-d5bf5181a895",
      "slug": "szlachetna-krew-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/szlachetna-krew-nie",
      "text": "Szlachetna krew nie dodaje człowiekowi szlachetności.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "godność",
          "slug": "godnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/godnosc"
        },
        {
          "name": "szlachta",
          "slug": "szlachta",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szlachta"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_18",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:16"
    },
    {
      "id": "0b28f13c-eb4f-458f-9fa5-500e006b6cb0",
      "slug": "byc-slabym-i-pragnac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/byc-slabym-i-pragnac",
      "text": "Być słabym i pragnąć bez spełnienia oznacza po prostu być człowiekiem.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "pragnienia",
          "slug": "pragnienia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pragnienia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_19",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:16"
    },
    {
      "id": "ffc9960a-473c-4d3f-bd48-3484a2ea4acd",
      "slug": "wiara-w-przyjaciol",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wiara-w-przyjaciol",
      "text": "Wiara w przyjaciół czasami przyćmiewa prawdę o nich samych...",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przyjaźń",
          "slug": "przyjazn",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyjazn"
        },
        {
          "name": "złudzenia",
          "slug": "zludzenia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zludzenia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_9",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "f4c455b9-9bda-4925-979a-0b652a2d0f34",
      "slug": "wiedza-jest-zawsze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wiedza-jest-zawsze",
      "text": "Wiedza jest zawsze kwestią cierpliwości.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wiedza",
          "slug": "wiedza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiedza"
        },
        {
          "name": "cierpliwość",
          "slug": "cierpliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpliwosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "e01242bb-5fc4-4bd0-b549-708f4f069758",
      "slug": "skrucha-to-trad",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/skrucha-to-trad",
      "text": "Skrucha to trąd serca.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wyrzuty sumienia",
          "slug": "wyrzuty-sumienia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyrzuty-sumienia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_9",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "d2c79c55-9c6a-4244-9515-957ca9206874",
      "slug": "nic-tak-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nic-tak-nie",
      "text": "Nic tak nie oszukuje jak prawda.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_12",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "cd07d32b-e9ed-461c-9667-3dc202ef3b9e",
      "slug": "przed-tak-wielkim",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/przed-tak-wielkim",
      "text": "Przed tak wielkim strachem nie ma ucieczki. Można się jedynie schować we własnym wnętrzu, zapłakać się na śmierć.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_4",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "cb7e46de-7e25-4388-bde2-75d0d5f017bc",
      "slug": "sen-nigdy-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/sen-nigdy-nie",
      "text": "Sen nigdy nie przychodzi wtedy, gdy się go pragnie. Nie można go chwycić jak jabłko, by zaspokoić głód. Sen jest jak niewiedza, lub zapomnienie... Im bardziej starasz się je schwytać, tym bardziej ci się wymykają.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zapominanie",
          "slug": "zapominanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zapominanie"
        },
        {
          "name": "sen",
          "slug": "sen",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sen"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "c8f5d59e-b6b7-4943-90dd-4ab5e84e252b",
      "slug": "pierwszy-grzech-zawsze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/pierwszy-grzech-zawsze",
      "text": "Pierwszy grzech zawsze płonie najjaśniej.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "grzech",
          "slug": "grzech",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/grzech"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_12",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "c7bdef79-31f9-45b7-b272-a6dfecf05f11",
      "slug": "wszystkie-wielkie-plany",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wszystkie-wielkie-plany",
      "text": "Wszystkie wielkie plany wymagają wielkich ofiar.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "poświęcenie",
          "slug": "poswiecenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/poswiecenie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "c76ffe32-ea74-4163-bf9c-c6fde32c34f8",
      "slug": "nawet-ludzie-o-sercach",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nawet-ludzie-o-sercach",
      "text": "Nawet ludzie o sercach z kamienia unikają ognia desperatów, gdyż od płomieni ludzi słabych pęka najtwardszy głaz.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "rozpacz",
          "slug": "rozpacz",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozpacz"
        },
        {
          "name": "siła",
          "slug": "sila",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sila"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_13",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "c308c830-10e3-406a-adfe-baf424274a19",
      "slug": "szczesliwa-nieswiadomie-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/szczesliwa-nieswiadomie-jak",
      "text": "Szczęśliwa nieświadomie, jak dzieci, które nie znają cierpień, więc nie mają porównania.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        },
        {
          "name": "szczęście",
          "slug": "szczescie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szczescie"
        },
        {
          "name": "dzieci",
          "slug": "dzieci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dzieci"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_13",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "bdb02458-6ea4-411e-8d04-8ea933dbb5fd",
      "slug": "czymze-sa-ludzkie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/czymze-sa-ludzkie",
      "text": "Czymże są ludzkie sprawy, jeśli nie chwilowym wytchnieniem, kryjówką, która nie ostoi się długo? Życie to ciągła ucieczka przed myśliwym, którego nazywamy światem.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_14",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "b49068e1-d636-4bed-befe-5fdc4fb01bd0",
      "slug": "powiadaja-matka-rodzi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/powiadaja-matka-rodzi",
      "text": "Powiadają: matka rodzi człowieka, matka go karmi. Potem karmi go ziemia i ziemia go przenika, za każdym razem zostawiając szczyptę pyłu, aż w końcu człowiek nie jest już dzieckiem matki, lecz ziemi.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "matka",
          "slug": "matka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/matka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_6",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "ad79de93-8fb5-41a4-b22a-37964e824853",
      "slug": "swiat-jest-okregiem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/swiat-jest-okregiem",
      "text": "Świat jest okręgiem, w którym tyle środków, ile ludzi.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "subiektywizm",
          "slug": "subiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/subiektywizm"
        },
        {
          "name": "indywidualizm",
          "slug": "indywidualizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/indywidualizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_7",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "a71244e4-41bc-4844-982b-11df3599b64f",
      "slug": "grami-tak-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/grami-tak-jak",
      "text": "Grami, tak jak życiem, rządzą reguły. Lecz w przeciwieństwie do życia, gry ograniczają się do zasad. Zasady to gra, a jeśli ktoś stosuje się do innych zasad, to po prostu gra w inną grę. Ponieważ ustanowione zasady określają znaczenie każdego ruchu, gry mają klarowność, przy której życie zdaje się pijackim bełkotem. Właściwości są jasne, permutacje pewne; jedynie wynik gry spowija mgła.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "chaos",
          "slug": "chaos",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chaos"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_10",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "a6d03991-bb92-4960-aed2-93a347dde8d1",
      "slug": "tylko-szalency-i-historycy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/tylko-szalency-i-historycy",
      "text": "Tylko szaleńcy i historycy wierzą w swoje kłamstwa.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        },
        {
          "name": "szaleństwo",
          "slug": "szalenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szalenstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "a37eeca7-f791-4def-99bc-96cecd14e9ff",
      "slug": "wielki-glod-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wielki-glod-nie",
      "text": "Wielki głód nie opuszcza żadnej uczty.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "głód",
          "slug": "glod",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glod"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "a2736d40-b1e2-484a-a87f-90d7880dd457",
      "slug": "polityka-nie-byla",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/polityka-nie-byla",
      "text": "Polityka. Nie była ona, jak napisał filozof Ajencis, negocjacjami w łonie ludzkiej społeczności; bardziej przypominała absurdalną aukcję niż ćwiczenie z retoryki. Handel zasadami i pobożnością, by osiągnąć to, czego wymagają zasady i pobożność. Brudzenie się, by się oczyścić.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "hipokryzja",
          "slug": "hipokryzja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/hipokryzja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_11",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "9b6027f9-d84c-44da-b26d-6be32705f578",
      "slug": "dowodcy-czesto-cenia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/dowodcy-czesto-cenia",
      "text": "Dowódcy często cenią sobie nieświadomość podwładnych bardziej niż wiedzę.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "ignorancja",
          "slug": "ignorancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ignorancja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_6",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "9ae426b5-3201-4a18-b2f0-7bce0aa563b6",
      "slug": "glupcy-maja-zwyczaj",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/glupcy-maja-zwyczaj",
      "text": "Głupcy mają zwyczaj nadmiernie się pysznić swoimi nielicznymi sukcesami.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        },
        {
          "name": "pycha",
          "slug": "pycha",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pycha"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_8",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "93bdd3bb-6c3f-49f7-8377-3759c3bf949a",
      "slug": "fanatycy-czesto-biora",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/fanatycy-czesto-biora",
      "text": "Fanatycy często biorą nietolerancję za czystość, zwłaszcza w młodości.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        },
        {
          "name": "fanatyzm",
          "slug": "fanatyzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/fanatyzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_15",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "91ff7de8-5353-435a-bc7b-caccb0dd68bd",
      "slug": "wspinaj-sie-na-ksiazki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wspinaj-sie-na-ksiazki",
      "text": "Wspinaj się na książki. Ich gałęzie nigdy się nie łamią.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czytanie książek",
          "slug": "czytanie-ksiazek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czytanie-ksiazek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_11",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "8e8e2f4f-a8f9-483d-bfb2-ac8636ca2366",
      "slug": "wiara-to-prawda-namietnosci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wiara-to-prawda-namietnosci",
      "text": "Wiara to prawda namiętności, a żadna namiętność nie jest bardziej prawdziwa od innej. Znaczy to, że żadna możliwość, którą według ciebie powinienem rozważyć, żaden lęk nie może być prawdziwszy od mojego uwielbienia.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wiara",
          "slug": "wiara",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiara"
        },
        {
          "name": "namiętność",
          "slug": "namietnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/namietnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_15",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "875ebac9-b2be-4056-bcf3-c7ee73af80d0",
      "slug": "przyzwyczajenie-zwlaszcza-jesli",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/przyzwyczajenie-zwlaszcza-jesli",
      "text": "Przyzwyczajenie, zwłaszcza jeśli wiąże się ze strachem, sprawia, że łatwo zapomnieć o przyszłości.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "przyzwyczajenia",
          "slug": "przyzwyczajenia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyzwyczajenia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_15",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "7a6eee41-b55d-416a-a0db-558e4589272b",
      "slug": "dziecinne-pytania-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/dziecinne-pytania-tylko",
      "text": "Dziecinne pytania tylko czasami bywają mądre. Dzieci w równym stopniu potrzebują odpowiedzi, jak ich braku, gdyż muszą się nauczyć, które pytania są dopuszczalne, a które nie. Jednak ważne pytania przekraczają wszelkie granice.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "dzieci",
          "slug": "dzieci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dzieci"
        },
        {
          "name": "zadawanie pytań",
          "slug": "zadawanie-pytan",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zadawanie-pytan"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_12",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "6e6c6a16-dd44-47dc-89b1-9263696d5b80",
      "slug": "historia-to-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/historia-to-tylko",
      "text": "Historia to tylko pretekst dla władzy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_8",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "5b84cc7a-ce37-453d-bded-90f74bdae55d",
      "slug": "kot-patrzy-na-czlowieka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/kot-patrzy-na-czlowieka",
      "text": "Kot patrzy na człowieka z góry, a pies z dołu, jedynie świnia ośmiela się patrzeć mu prosto w oczy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "zwierzęta",
          "slug": "zwierzeta",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwierzeta"
        },
        {
          "name": "koty",
          "slug": "koty",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/koty"
        },
        {
          "name": "psy",
          "slug": "psy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/psy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "472053db-9b93-423a-980f-fae3a78b78d5",
      "slug": "wielkie-katastrofy-czesto",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wielkie-katastrofy-czesto",
      "text": "Wielkie katastrofy często mają początek w drobiazgach.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "drobiazgi",
          "slug": "drobiazgi",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/drobiazgi"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_10",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "44bed75a-6285-469c-8e50-417b47f3fdc4",
      "slug": "nikogo-nie-mozna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nikogo-nie-mozna",
      "text": "Nikogo nie można zmusić do miłości. Im bardziej się o nią ubiegamy, tym bardziej nam umyka.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_10",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "43e2b550-e420-4f7e-8db7-678f411d5814",
      "slug": "kiedy-dwa-cywilizowane",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/kiedy-dwa-cywilizowane",
      "text": "Kiedy dwa cywilizowane kraje toczą walkę od stuleci, wśród największej wrogości powstają wspólne interesy. Odwiecznych przeciwników wiele łączy: wzajemny respekt, wspólna historia, tryumf zawieszenia broni i niezliczone nieoficjalne rozejmy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "wrogowie",
          "slug": "wrogowie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wrogowie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_5",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "384cf74f-a0f8-495e-9b06-c3eb2e928b98",
      "slug": "sprawiedliwosc-to-takze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/sprawiedliwosc-to-takze",
      "text": "Sprawiedliwość to także zdradziecki bożek.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sprawiedliwość",
          "slug": "sprawiedliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sprawiedliwosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_13",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "2f5b75fc-f237-48c4-a67d-64512973d9bc",
      "slug": "mlodosc-nigdy-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/mlodosc-nigdy-nie",
      "text": "Młodość nigdy nie widzi życia takiego, jakie ono jest. A jest ostrzem noża, tak cienkim jak oddech, który je odmierza. To, co nadaje mu głębię, to nie wspomnienia.(...) Głębię nadaje życiu przyszłość. Bez przyszłości, bez horyzontu nadziei czy zagrożeń nasze życie nie ma znaczenia. Jedynie przyszłość jest realna.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "nadzieja",
          "slug": "nadzieja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nadzieja"
        },
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        },
        {
          "name": "przyszłość",
          "slug": "przyszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyszlosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_8",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "2f3e8f9b-5b50-4881-96ba-d4284372c547",
      "slug": "widowisko-jest-zawsze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/widowisko-jest-zawsze",
      "text": "Widowisko jest zawsze narkotykiem.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "psychologia tłumu",
          "slug": "psychologia-tlumu",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/psychologia-tlumu"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "2a115d66-bc9f-4fae-bc1c-a94aa3320868",
      "slug": "w-ciezkich-czasach",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/w-ciezkich-czasach",
      "text": "W ciężkich czasach nic nie kończy się tak szybko jak tolerancja.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tolerancja",
          "slug": "tolerancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tolerancja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_13",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "26f2525f-b9b0-4248-afcc-f1d64e6f1f80",
      "slug": "kazda-wielka-religia",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/kazda-wielka-religia",
      "text": "Każda wielka religia była labiryntem pełnym niezliczonych małych grot, miejsc tajemnych, gdzie abstrakcja znikała i obiekt kultu stawał się na tyle mały, by nieść pocieszenie w codziennych lękach, na tyle znajomy, by można było przed nim otwarcie płakać z powodu spraw nieważnych.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "pocieszenie",
          "slug": "pocieszenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pocieszenie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_4",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "221c1cbc-6d1c-42d1-9db0-99ecb4e8fdd6",
      "slug": "nic-bardziej-nieobliczalnego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nic-bardziej-nieobliczalnego",
      "text": "Nic bardziej nieobliczalnego niż głupcy o cienkiej skórze.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_5",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "1d50c024-c600-400a-8118-1ff82f42384a",
      "slug": "krolowie-nigdy-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/krolowie-nigdy-nie",
      "text": "Królowie nigdy nie kłamią. Twierdzą, że to świat się myli.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_8",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "1d0b135b-3e72-4ac8-8022-9ab129498ba1",
      "slug": "tryumfowi-zawsze-towarzyszy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/tryumfowi-zawsze-towarzyszy",
      "text": "Tryumfowi zawsze towarzyszy symboliczna przykrość, by przypominać nam, jak jesteśmy słabi.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pokora",
          "slug": "pokora",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pokora"
        },
        {
          "name": "zwycięstwo",
          "slug": "zwyciestwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwyciestwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_5",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "0be42b32-9bc6-43be-835b-3e51bc3117f6",
      "slug": "kazdy-czlowiek-zyje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/kazdy-czlowiek-zyje",
      "text": "Każdy człowiek żyje w centrum miejsca, które znalazł dla siebie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tożsamość",
          "slug": "tozsamosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tozsamosc"
        },
        {
          "name": "ego",
          "slug": "ego",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ego"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_16",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "06811fb6-e9af-49a6-802d-f73bcab0a03a",
      "slug": "proyas-padl-ofiara",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/proyas-padl-ofiara",
      "text": "Proyas padł ofiarą, jak większość ludzi oddanych wyższym celom, wiecznej zmiany zasad za zyski. Nie ma triumfu bez skruchy. Nie ma wytchnienia bez oblężenia. Kompromis za kompromisem, aż całe życie wydaje się klęską.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sukces i porażka",
          "slug": "sukces-i-porazka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sukces-i-porazka"
        },
        {
          "name": "idealizm",
          "slug": "idealizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/idealizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_15",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:15"
    },
    {
      "id": "fbe186c8-216d-4d6c-9640-07a72c169bc3",
      "slug": "caly-swiat-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/caly-swiat-jest",
      "text": "Cały świat jest wrogiem każdego człowieka.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "mizantropia",
          "slug": "mizantropia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mizantropia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Richard_Scott_Bakker#Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "e9d37b9d-533d-41a4-a7b8-901b28104258",
      "slug": "przerazajace-rzeczy-czesto",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/przerazajace-rzeczy-czesto",
      "text": "Przerażające rzeczy często obdarza się śmiesznymi nazwami.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "słowa",
          "slug": "slowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slowa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_1",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "e99eb327-1b88-45cb-9f82-51e0edf94b65",
      "slug": "to-co-nastapilo",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/to-co-nastapilo",
      "text": "To, co nastąpiło, określa to, co nastąpi.(...) Jeśli zrozumie się to, co nastąpiło, będzie się wiedzieć, co nastąpi.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "przyszłość",
          "slug": "przyszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyszlosc"
        },
        {
          "name": "przyczyna i skutek",
          "slug": "przyczyna-i-skutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyczyna-i-skutek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "d2095785-2516-4364-97bb-0f4c54bdd815",
      "slug": "pospiech-jest-obelga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/pospiech-jest-obelga",
      "text": "Pośpiech jest obelgą dla mądrości.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "mądrość",
          "slug": "madrosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/madrosc"
        },
        {
          "name": "pośpiech",
          "slug": "pospiech",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pospiech"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Richard_Scott_Bakker#Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "c1a40e72-4111-4a4e-98f9-023fd36775bc",
      "slug": "nikt-nie-chodzi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nikt-nie-chodzi",
      "text": "Nikt nie chodzi po tym świecie samotnie.(...) Każda nasza myśl wyrasta z myśli innych. Każde nasze słowo jest jedynie powtórzeniem słów, które już wypowiedziano. Za każdym razem, gdy słuchamy, pozwalamy, by drgnienia cudzej duszy poniosły naszą.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "słowa",
          "slug": "slowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slowa"
        },
        {
          "name": "relacje międzyludzkie",
          "slug": "relacje-miedzyludzkie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/relacje-miedzyludzkie"
        },
        {
          "name": "słuchanie",
          "slug": "sluchanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sluchanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "b52e8989-28d0-440a-8b28-ee5fbfec1e33",
      "slug": "ale-potepic-mozna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/ale-potepic-mozna",
      "text": "Ale potępić można wszystko. Tak jak wszystkie rodowody mogą prowadzić do jakiegoś od dawna nieżyjącego króla, tak wszystkie czyny mogą prowadzić do potencjalnej katastrofy. Wystarczy tylko odpowiednio długo śledzić rozwidlenia.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ocenianie innych",
          "slug": "ocenianie-innych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ocenianie-innych"
        },
        {
          "name": "przyczyna i skutek",
          "slug": "przyczyna-i-skutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyczyna-i-skutek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_2",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "b1ac0e3e-61e6-43b8-9334-76aa74b7b988",
      "slug": "zyjacy-w-odosobnieniu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/zyjacy-w-odosobnieniu",
      "text": "Żyjący w odosobnieniu nie doznają oświecenia.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "samotność",
          "slug": "samotnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/samotnosc"
        },
        {
          "name": "mądrość",
          "slug": "madrosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/madrosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_3",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "a87d2410-cfe4-4f14-ba93-63ad25f8c7d8",
      "slug": "byl-szczery-tak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/byl-szczery-tak",
      "text": "(...) Był szczery tak, jak to potrafią tylko dzieci i szaleńcy. Taka błogosławiona naiwność, niewinność, kojarzy się raczej z mądrością niż ignorancją.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "mądrość",
          "slug": "madrosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/madrosc"
        },
        {
          "name": "szczerość",
          "slug": "szczerosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szczerosc"
        },
        {
          "name": "naiwność",
          "slug": "naiwnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/naiwnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_2",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "a017b6db-4a89-434c-9cc3-ef0fda214e76",
      "slug": "ignoranci-niczego-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/ignoranci-niczego-nie",
      "text": "Ignoranci niczego nie cenią sobie bardziej od niewiedzy innych.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "głupota",
          "slug": "glupota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glupota"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_1",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "959d0e52-9d85-4f64-816b-5666fa209dd9",
      "slug": "wiara-moze-umrzec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wiara-moze-umrzec",
      "text": "Wiara może umrzeć, lecz nienawiść jest wieczna.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wiara",
          "slug": "wiara",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiara"
        },
        {
          "name": "nienawiść",
          "slug": "nienawisc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nienawisc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_2",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "837e53d9-92c2-4e2e-a140-7e9cab92b6da",
      "slug": "trzy-sa-i-tylko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/trzy-sa-i-tylko",
      "text": "Trzy są, i tylko trzy rodzaje ludzi na tym świecie: cynicy, fanatycy i uczeni powiernicy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cynizm",
          "slug": "cynizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cynizm"
        },
        {
          "name": "fanatyzm",
          "slug": "fanatyzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/fanatyzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_1",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "7e203c2d-1846-4769-aacf-ffcc9ec331da",
      "slug": "nauczyciele-znajduja-wiele",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nauczyciele-znajduja-wiele",
      "text": "Nauczyciele znajdują wiele usprawiedliwień, by pokochać swoich uczniów. Najczęściej miłują ich po prostu za uwagę.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "uwaga",
          "slug": "uwaga",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/uwaga"
        },
        {
          "name": "nauczyciele",
          "slug": "nauczyciele",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nauczyciele"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_2",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "78f49e06-8f76-47cc-ae60-63a8fa36d65f",
      "slug": "jak-to-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/jak-to-jest",
      "text": "Jak to jest w przypadku wszystkich historii, to my, ocaleni, piszemy jej koniec.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "przetrwanie",
          "slug": "przetrwanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przetrwanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "71771db4-c904-489d-9dc2-dff2bdee8b83",
      "slug": "byc-nieswiadomym-a-byc",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/byc-nieswiadomym-a-byc",
      "text": "Być nieświadomym a być zwiedzionym to dwie różne sprawy. Być nieświadomym znaczy być niewolnikiem świata. Być zwiedzionym znaczy być niewolnikiem drugiego człowieka. Pytanie brzmi zawsze: dlaczego, skoro wszyscy są nieświadomi, a zatem niewolni, ta druga niewola tak nas boli?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wolność",
          "slug": "wolnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wolnosc"
        },
        {
          "name": "oszustwo",
          "slug": "oszustwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/oszustwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_4",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "6c383589-968a-4b75-94dd-9e0350d90018",
      "slug": "tolerowanie-wszeteczenstw-to-krzewienie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/tolerowanie-wszeteczenstw-to-krzewienie",
      "text": "Tolerowanie wszeteczeństw to krzewienie grzechu. Kiedy człowiek przestaje pielić swój ogród, czyż nie hoduje chwastów?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "grzech",
          "slug": "grzech",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/grzech"
        },
        {
          "name": "tolerancja",
          "slug": "tolerancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tolerancja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_4",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "69620ce8-77bc-4f8a-8bc4-2f269815cfa3",
      "slug": "dopiero-potem-rozumiemy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/dopiero-potem-rozumiemy",
      "text": "Dopiero potem rozumiemy to, co stało się przedtem, a więc nie rozumiemy nic. Toteż duszę możemy zdefiniować następująco: to, co poprzedza wszystko.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "dusza",
          "slug": "dusza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dusza"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "4dc79117-979c-4f17-ad7f-25b057577e98",
      "slug": "ludzie-ktorzy-powtarzaja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/ludzie-ktorzy-powtarzaja",
      "text": "Ludzie, którzy powtarzają pytania, boją się na nie odpowiedzieć.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "zadawanie pytań",
          "slug": "zadawanie-pytan",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zadawanie-pytan"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_3",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "4d7063c8-23e6-4bbc-a56c-2a0d2102cb55",
      "slug": "uwolnienie-od-bolu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/uwolnienie-od-bolu",
      "text": "Uwolnienie od bólu można kupić tylko za ból.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "4a5be726-f618-4802-8ca0-376c1ccf0e03",
      "slug": "szpieg-ktory-rekrutuje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/szpieg-ktory-rekrutuje",
      "text": "Szpieg, który rekrutuje innych szpiegów, musi przede wszystkim mistrzowsko opanować snucie opowieści.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        },
        {
          "name": "opowiadanie historii",
          "slug": "opowiadanie-historii",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/opowiadanie-historii"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_3",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "4898753d-ae11-433a-9be3-ac426aeb02b1",
      "slug": "jaki-niewolnik-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/jaki-niewolnik-nie",
      "text": "Jaki niewolnik nie cieszy się upadkiem swojego pana?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "niewola",
          "slug": "niewola",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niewola"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "3f5859e1-7927-4574-94d0-8a6d7a5565d8",
      "slug": "nikt-nie-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nikt-nie-jest",
      "text": "Nikt nie jest sam. Kiedy umiera jedna miłość, trzeba nauczyć się kochać kogoś innego.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "nowy początek",
          "slug": "nowy-poczatek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nowy-poczatek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "2e64c4a6-8f31-45dc-8291-3cab88b0659e",
      "slug": "zdradzi-inraua-z-przyczyny",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/zdradzi-inraua-z-przyczyny",
      "text": "(...) Zdradzi Inraua z przyczyny, dla której zawsze zdradza się niewinnych. Ze strachu.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "zdrada",
          "slug": "zdrada",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zdrada"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_2",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "1de3c609-4437-46b9-8c47-e81d4214946a",
      "slug": "wszystkie-pary-maja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/wszystkie-pary-maja",
      "text": "Wszystkie pary mają w sobie coś smutnego.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "smutek",
          "slug": "smutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smutek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_3",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "10b0cec4-1590-4395-980b-9929948951ea",
      "slug": "nie-mozna-odgrodzic",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/nie-mozna-odgrodzic",
      "text": "Nie można odgrodzić się murem od tego, co zapomniane.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przeszłość",
          "slug": "przeszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przeszlosc"
        },
        {
          "name": "zapominanie",
          "slug": "zapominanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zapominanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Prolog",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    },
    {
      "id": "0053d659-49a3-4f26-b206-c51846d5ad46",
      "slug": "na-pustyni-obowiazuje",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/richard-scott-bakker/mrok-ktory-nas-poprzedza/na-pustyni-obowiazuje",
      "text": "Na pustyni obowiązuje surowy nakaz nigdy nie skąpić wody podróżnikom, nawet jeśli są wrogami.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "gościnność",
          "slug": "goscinnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/goscinnosc"
        },
        {
          "name": "pustynia",
          "slug": "pustynia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pustynia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Mrok,_kt%C3%B3ry_nas_poprzedza#Rozdzia%C5%82_4",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:14"
    }
  ]
}