{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Historia oblężenia Lizbony",
  "slug": "historia-oblezenia-lizbony",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony.md",
  "author": {
    "name": "José Saramago",
    "slug": "jose-saramago",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago"
  },
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/rebis/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony_8-373-01140-4-2ed7cc17.webp",
  "quotes_count": 42,
  "quotes": [
    {
      "id": "d922ab94-fc9c-4283-9517-fea38b3bfa9c",
      "slug": "slowa-znajduja-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/slowa-znajduja-sie",
      "text": "Słowa [...], znajdują się dookoła, w powietrzu, każdy może się ich nauczyć.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 341,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "słowa",
          "slug": "slowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slowa"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-07T06:03:49"
    },
    {
      "id": "dae28a3c-89ac-489f-857d-85a6e33a902f",
      "slug": "nie-wiecej-rzeczy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nie-wiecej-rzeczy",
      "text": "[...] nie więcej rzeczy zmieści się w roku niż w jednej minucie tylko dlatego, że są rokiem i minutą, nie jest ważny rozmiar wazonu, ale to, co każdy z nas może weń włożyć, nawet jeśli będzie miał się przelać i zniszczyć.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 311,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-07T06:03:37"
    },
    {
      "id": "02bc2497-71a2-4367-849f-57897ae789ef",
      "slug": "nikt-nie-wie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nikt-nie-wie",
      "text": "[...] nikt nie wie, czym naprawdę jest pocałunek, może niemożliwą do zrealizowania próbą pożarcia jednego przez drugie, może demonicznym zespoleniem, może początkiem śmierci.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 291,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pocałunki",
          "slug": "pocalunki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pocalunki"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T18:19:41"
    },
    {
      "id": "f01b89c6-a7e9-46f8-87a6-b593424f7f41",
      "slug": "nigdy-sie-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nigdy-sie-nie",
      "text": "Nigdy się nie dowiemy, do jakiego stopnia nasze życie uległoby zmianie, gdyby pewne usłyszane i nie zrozumiane zdania zostały zrozumiane.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 265,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "nieporozumienia",
          "slug": "nieporozumienia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nieporozumienia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T17:56:39"
    },
    {
      "id": "de2b711d-d9e4-4eaf-ba06-65ea2bfc92c6",
      "slug": "wiek-kazdego-z-nas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/wiek-kazdego-z-nas",
      "text": "[...] wiek każdego z nas ma znaczenie tylko w zestawieniu z wiekiem innego człowieka [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 259,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "starość",
          "slug": "starosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/starosc"
        },
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        },
        {
          "name": "subiektywizm",
          "slug": "subiektywizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/subiektywizm"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T17:55:33"
    },
    {
      "id": "97cea22d-2932-41da-ab04-b55c0b86625d",
      "slug": "ludzie-zwykle-chetnie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/ludzie-zwykle-chetnie",
      "text": "[...] ludzie zwykle chętnie mówią znacznie więcej niż to, o co się pyta, to kwestia odpowiedniego ich stymulowania, sprowadzania rozmowy na właściwe tory, tak by tego nie spostrzegli.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 259,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        },
        {
          "name": "rozmowa",
          "slug": "rozmowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozmowa"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T17:55:26"
    },
    {
      "id": "a5e6c4ab-6df7-413d-9ad6-da132a2123d9",
      "slug": "nie-dowierzaj-mezczyznie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nie-dowierzaj-mezczyznie",
      "text": "Nie dowierzaj mężczyźnie, który milczy, i psu, który nie szczeka.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 255,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "milczenie",
          "slug": "milczenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milczenie"
        },
        {
          "name": "przysłowia",
          "slug": "przyslowia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyslowia"
        },
        {
          "name": "podejrzliwość",
          "slug": "podejrzliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/podejrzliwosc"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T17:55:18"
    },
    {
      "id": "08b8d023-eb39-40eb-bd94-1726024cdcd3",
      "slug": "na-papierze-wszystkie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/na-papierze-wszystkie",
      "text": "Na papierze wszystkie plany są jednakowo dobre, jednak rzeczywistość dała dowód swej nieposkromionej pasji, z jaką rozwiewa papiery i drze plany na strzępy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 248,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "rzeczywistość",
          "slug": "rzeczywistosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rzeczywistosc"
        },
        {
          "name": "plany",
          "slug": "plany",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/plany"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T17:55:15"
    },
    {
      "id": "9ff724a5-0250-4dc0-93b2-2489cef2e818",
      "slug": "nikt-nie-powinien",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nikt-nie-powinien",
      "text": "Nikt nie powinien dawać mniej, niż już kiedyś dał, nie daje się róż, żeby następnego dnia dać pustynię [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 244,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "prezenty",
          "slug": "prezenty",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prezenty"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T17:55:01"
    },
    {
      "id": "09db2935-53fb-4859-b206-80b9c20c6cc2",
      "slug": "dowodem-wielkiej-wiedzy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/dowodem-wielkiej-wiedzy",
      "text": "[...] dowodem wielkiej wiedzy jest świadomość, że nawet uczucia podlegają dyktatowi czasu.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 240,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "emocje",
          "slug": "emocje",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/emocje"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T14:53:08"
    },
    {
      "id": "cbd73333-30ee-4a5e-b503-fecec0ea52ec",
      "slug": "aby-porozmawiac-a-takze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/aby-porozmawiac-a-takze",
      "text": "[...] aby porozmawiać, a także aby zabić, trzeba się zbliżyć [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 227,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "rozmowa",
          "slug": "rozmowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozmowa"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T14:53:02"
    },
    {
      "id": "2a7a2ee7-dd7a-4faf-a70b-43984e970433",
      "slug": "prawda-powinna-wyprzedzac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/prawda-powinna-wyprzedzac",
      "text": "[...] prawda powinna wyprzedzać wszystkie inne rzeczy [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 226,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T14:53:00"
    },
    {
      "id": "5b2386f7-ba2c-4328-aad8-4d5e650c2b3c",
      "slug": "dziewiecdziesiat-procent-wiedzy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/dziewiecdziesiat-procent-wiedzy",
      "text": "[...] dziewięćdziesiąt procent wiedzy, jaką zdaje nam się, że posiadamy, czerpiemy [...] z obserwacji, a nie z własnego życia [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 223,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wiedza",
          "slug": "wiedza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiedza"
        },
        {
          "name": "doświadczenie",
          "slug": "doswiadczenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/doswiadczenie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T14:52:52"
    },
    {
      "id": "b722e1d1-68dd-4bf6-89d0-69597935d183",
      "slug": "brak-jest-wiadomosci",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/brak-jest-wiadomosci",
      "text": "[...] brak [jest] wiadomości o istnieniu kogoś, kto oceniwszy surowo popełnione przez siebie czyny, sam ukamienowałby własne ciało.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 191,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "hipokryzja",
          "slug": "hipokryzja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/hipokryzja"
        },
        {
          "name": "kara",
          "slug": "kara",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kara"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T10:12:46"
    },
    {
      "id": "8752fd71-8b96-4dc6-b2eb-626963b3f1d6",
      "slug": "nie-powinnismy-brac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nie-powinnismy-brac",
      "text": "[...] nie powinniśmy brać na czubek bezlitosnej szpady przywar innych ludzi, skoro tak wyrozumiali bywamy dla naszych własnych [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 191,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "hipokryzja",
          "slug": "hipokryzja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/hipokryzja"
        },
        {
          "name": "ocenianie innych",
          "slug": "ocenianie-innych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ocenianie-innych"
        },
        {
          "name": "wady",
          "slug": "wady",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wady"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T10:12:42"
    },
    {
      "id": "7af98c71-71ef-4804-a860-71f8c804a1b3",
      "slug": "jedna-rzecza-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/jedna-rzecza-jest",
      "text": "Jedną rzeczą jest złapać człowieka i umieścić go w tłumie, jak to widziano nieraz, inną jest wybrać z tłumu człowieka i raz rzuciwszy okiem, stwierdzić, To ten.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 183,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "indywidualizm",
          "slug": "indywidualizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/indywidualizm"
        },
        {
          "name": "psychologia tłumu",
          "slug": "psychologia-tlumu",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/psychologia-tlumu"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T10:12:36"
    },
    {
      "id": "bd333a6a-9f3c-454f-9be5-faacbfaf2487",
      "slug": "tajemnica-pisarstwa-polega",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/tajemnica-pisarstwa-polega",
      "text": "[...] tajemnica pisarstwa polega na tym, że pisarstwo nie skrywa w sobie żadnej tajemnicy [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 180,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tajemnica",
          "slug": "tajemnica",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tajemnica"
        },
        {
          "name": "pisanie",
          "slug": "pisanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pisanie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T10:12:27"
    },
    {
      "id": "2667bda7-edb3-4ec0-8c1c-94df115ffd3b",
      "slug": "noc-posiada-te-magiczna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/noc-posiada-te-magiczna",
      "text": "[...] noc posiada tę magiczną moc nadawania cech nieodwracalności i monstrualności nawet najmniejszym rzeczom [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 170,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "noc",
          "slug": "noc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/noc"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T07:07:21"
    },
    {
      "id": "35b71522-065d-450a-a56f-e6d2640e3817",
      "slug": "zawsze-tak-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/zawsze-tak-jest",
      "text": "[...] zawsze tak jest, bogów winimy za tamto czy owamto, podczas gdy to my wymyślamy i tworzymy wszystko, włączając w to odpuszczenie i wybaczenie tych i innych win.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 160,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "wina",
          "slug": "wina",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wina"
        },
        {
          "name": "przebaczenie",
          "slug": "przebaczenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przebaczenie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T07:07:17"
    },
    {
      "id": "4064fa0a-c655-4a36-b25e-14d2457d7b19",
      "slug": "nie-wystarczy-ze-powiedzielismy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nie-wystarczy-ze-powiedzielismy",
      "text": "[...] nie wystarczy, że powiedzieliśmy, iż pies jest najlepszym przyjacielem człowieka, jeśli świat dalej będzie szedł w tym kierunku, może się okazać ostatnim.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 158,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "psy",
          "slug": "psy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/psy"
        },
        {
          "name": "koniec świata",
          "slug": "koniec-swiata",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/koniec-swiata"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T07:06:25"
    },
    {
      "id": "1459b245-4529-4840-8ea3-d68a2fb35d92",
      "slug": "przeznaczeniem-rodu-ludzkiego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/przeznaczeniem-rodu-ludzkiego",
      "text": "[...] przeznaczeniem rodu ludzkiego [...] jest wytrwałe oczekiwanie skutków i bezustanne poszukiwanie przyczyn [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 119,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "przyczyna i skutek",
          "slug": "przyczyna-i-skutek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyczyna-i-skutek"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T07:06:11"
    },
    {
      "id": "5bec4614-4d97-434b-935a-d2fb5cb518d3",
      "slug": "zycie-jest-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/zycie-jest-nie",
      "text": "[...] życie jest nie tylko trudne, czasem jest niemal niemożliwe [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 119,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "problemy",
          "slug": "problemy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/problemy"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T07:06:05"
    },
    {
      "id": "f7234b81-85b2-4c5c-abc9-7e9a2cff0d1c",
      "slug": "latwiej-jest-poczac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/latwiej-jest-poczac",
      "text": "[...] łatwiej jest począć, stworzyć, zbudować i obsługiwać elektroniczny mózg, niż odnaleźć w naszym własnym prosty sposób na bycie szczęśliwym.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 116,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "szczęście",
          "slug": "szczescie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/szczescie"
        },
        {
          "name": "technologia",
          "slug": "technologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/technologia"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-06T06:58:42"
    },
    {
      "id": "5c1a73d6-8f16-425e-8b56-511c157f1d27",
      "slug": "rzeczy-nie-wspomniane",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/rzeczy-nie-wspomniane",
      "text": "[...] rzeczy nie wspomniane nie istnieją, jak chory uważający się za zdrowego, bo nazwa choroby jeszcze nie została wypowiedziana.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 95,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "słowa",
          "slug": "slowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/slowa"
        },
        {
          "name": "wyparcie",
          "slug": "wyparcie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyparcie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T15:43:18"
    },
    {
      "id": "ea67df91-7593-4edf-832a-2f78ef97c2a9",
      "slug": "pewne-harmonijne-zwiazki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/pewne-harmonijne-zwiazki",
      "text": "Pewne harmonijne związki tworzą się i trwają dzięki złożonemu systemowi drobnych nieprawd, rezygnacji, swego rodzaju wspólniczego tańca gestów i postaw, co w sumie sprowadza się do [...] sentencji [...] ty wiesz i ja wiem, ty milcz, a i ja nie powiem.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 92,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kłamstwo",
          "slug": "klamstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klamstwo"
        },
        {
          "name": "małżeństwo",
          "slug": "malzenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/malzenstwo"
        },
        {
          "name": "milczenie",
          "slug": "milczenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milczenie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T15:43:10"
    },
    {
      "id": "e5036ab0-a265-4db8-af63-69503e393045",
      "slug": "swiat-bylby-zdecydowanie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/swiat-bylby-zdecydowanie",
      "text": "[...] świat byłby zdecydowanie lepszy, gdyby każdy zadowolił się tym, co mówi, nie oczekując odpowiedzi, co więcej, nie prosząc o nią ani jej nie pragnąc.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 88,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "rozmowa",
          "slug": "rozmowa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozmowa"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T14:22:49"
    },
    {
      "id": "a50accde-1e94-4c63-af9b-6db8c4c77d27",
      "slug": "nie-maja-racji",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nie-maja-racji",
      "text": "[...] nie mają racji ci, którzy utyskują na [...] krótkość [życia], jeśli nie wykorzystują tego, co zostało im dane.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 59,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "wykorzystywanie szans",
          "slug": "wykorzystywanie-szans",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wykorzystywanie-szans"
        },
        {
          "name": "narzekanie",
          "slug": "narzekanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/narzekanie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:53:48"
    },
    {
      "id": "db8fde8b-41c3-44da-9df7-54cf9d7bb362",
      "slug": "nie-udalo-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nie-udalo-sie",
      "text": "Nie udało się jeszcze [...] ustalić, czy to powieść nie pozwala człowiekowi zapomnieć, czy niemożność zapomnienia zmusza go do pisania powieści.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 58,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "pisanie",
          "slug": "pisanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pisanie"
        },
        {
          "name": "zapominanie",
          "slug": "zapominanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zapominanie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:53:43"
    },
    {
      "id": "b34cb571-a00f-4faa-bc35-64ae0c205faf",
      "slug": "gdybym-palil-zapalilbym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/gdybym-palil-zapalilbym",
      "text": "Gdybym palił, zapaliłbym teraz papierosa, patrząc na rzekę i myśląc o tym, jak wszystko jest mętne i niepewne, a tak, nie paląc, pomyślę tylko, że wszystko jest mętne i niepewne, rzeczywiście, ale bez papierosa, chociaż papieros, gdybym go palił, sam z siebie wyraziłby mętność i niepewność rzeczy, tak jak dym, gdybym palił.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 53,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "niepewność",
          "slug": "niepewnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niepewnosc"
        },
        {
          "name": "palenie papierosów",
          "slug": "palenie-papierosow",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/palenie-papierosow"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:53:38"
    },
    {
      "id": "378dd397-4afe-4295-83ea-9fce23a88fb6",
      "slug": "w-tenze-sposob",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/w-tenze-sposob",
      "text": "[...] w tenże sposób preparuje się pomyłki historyczne, jeden mówi, że drugi powiedział, że trzeci usłyszał, i powołując się na trzy znakomite autorytety tego rodzaju, tworzy się historię [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 45,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "plotki",
          "slug": "plotki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/plotki"
        },
        {
          "name": "autorytety",
          "slug": "autorytety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/autorytety"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:25:04"
    },
    {
      "id": "9fbef0aa-74f0-4e8b-a4fa-d8a2cd6c227b",
      "slug": "ludzie-nie-sa-zdolni",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/ludzie-nie-sa-zdolni",
      "text": "[...] ludzie nie są zdolni stwierdzić, kim są, jeśli nie mogą wykazać, że są czymś innym [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 42,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tożsamość",
          "slug": "tozsamosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tozsamosc"
        },
        {
          "name": "odmienność",
          "slug": "odmiennosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odmiennosc"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:24:58"
    },
    {
      "id": "a5db4824-98bf-49a6-9b1f-c8a665b421e1",
      "slug": "ucho-wychwyci-nawet",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/ucho-wychwyci-nawet",
      "text": "[...] ucho wychwyci nawet najsubtelniejsze wibracje, zawsze wychwytuje, kiedy więc oszukujemy siebie samych albo pozwalamy się oszukać, to dlatego, że nie daliśmy właściwego posłuchu naszym uszom.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 39,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "oszukiwanie siebie",
          "slug": "oszukiwanie-siebie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/oszukiwanie-siebie"
        },
        {
          "name": "słuchanie",
          "slug": "sluchanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sluchanie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:24:51"
    },
    {
      "id": "68261bb2-2265-402e-802f-641450bbda6b",
      "slug": "talerz-zupy-pomarancza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/talerz-zupy-pomarancza",
      "text": "Talerz zupy, pomarańcza, kieliszek wina, na zakończenie kawa, więcej nie potrzebuje człowiek prowadzący siedzący tryb życia.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 38,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "jedzenie",
          "slug": "jedzenie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/jedzenie"
        },
        {
          "name": "prostota",
          "slug": "prostota",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prostota"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:13:39"
    },
    {
      "id": "ad646a3a-ad35-4717-a09c-9811250fb991",
      "slug": "zgodnie-z-pozbawionym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/zgodnie-z-pozbawionym",
      "text": "[...] zgodnie z [...] pozbawionym złudzeń rozumieniem jedynie bardzo czarna ironia mogłaby pozwolić wierzyć, że ktokolwiek jest rzeczywiście mile widziany na tym świecie, co nie zmienia faktu, że niektórzy są na nim doskonale ustawieni.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 31,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "czarny humor",
          "slug": "czarny-humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czarny-humor"
        },
        {
          "name": "nierówności społeczne",
          "slug": "nierownosci-spoleczne",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nierownosci-spoleczne"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:13:35"
    },
    {
      "id": "41bca9c4-157f-43c4-8059-2d2a603ecc37",
      "slug": "prawda-nie-moze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/prawda-nie-moze",
      "text": "[...] prawda nie może być niczym więcej jak twarzą nakładaną na różne nieprzeliczone maski [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 26,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        },
        {
          "name": "pozory",
          "slug": "pozory",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pozory"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:13:26"
    },
    {
      "id": "ae01ba70-91bc-4d91-b657-842b556d0be4",
      "slug": "nigdy-nie-za-wiele",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/nigdy-nie-za-wiele",
      "text": "[...] nigdy nie za wiele przezorności w wątpieniu [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 24,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wątpliwości",
          "slug": "watpliwosci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/watpliwosci"
        },
        {
          "name": "ostrożność",
          "slug": "ostroznosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ostroznosc"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:13:19"
    },
    {
      "id": "d4c300fc-35e0-4b52-bff1-0ad97c0fab6a",
      "slug": "smierc-nie-kladzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/smierc-nie-kladzie",
      "text": "[...] śmierć nie kładzie kresu tym czy owym zajęciom, jest tylko granicą, za którą nie ma już więcej niezasłużonego cierpienia.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 16,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:13:11"
    },
    {
      "id": "c47af37d-fcd7-415f-a991-ab78787a461a",
      "slug": "moj-boze-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/moj-boze-jak",
      "text": "[...] Mój Boże, jak ten czas leci, tak niedawno król Salomon jeszcze żył, a to już trzy tysiące lat [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 14,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        },
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:12:55"
    },
    {
      "id": "c8a14223-9514-412e-bb7a-b3d7e59943d7",
      "slug": "literatura-istniala-zanim",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/literatura-istniala-zanim",
      "text": "[...] literatura istniała, zanim się narodziła [...], tak jak człowiek, innymi słowy, zanim stał się, już był [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 13,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "literatura",
          "slug": "literatura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/literatura"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-05T13:12:51"
    },
    {
      "id": "6803f598-f369-4ab3-b2de-ca713219ce7c",
      "slug": "wszystko-co-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/wszystko-co-nie",
      "text": "[...] wszystko, co nie jest życiem, jest literaturą [...].",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": 13,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "literatura",
          "slug": "literatura",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/literatura"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-10-04T13:24:15"
    },
    {
      "id": "7f24cb5a-3bd1-4489-8cbc-42d5c8b782df",
      "slug": "oznaka-dobrego-wychowania",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/oznaka-dobrego-wychowania",
      "text": "(…) oznaką dobrego wychowania w sprawach moralnych jest tolerancja wobec niewinnej ignorancji i cierpliwość względem bezczelnych (…).",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpliwość",
          "slug": "cierpliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpliwosc"
        },
        {
          "name": "tolerancja",
          "slug": "tolerancja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tolerancja"
        },
        {
          "name": "dobre maniery",
          "slug": "dobre-maniery",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dobre-maniery"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jos%C3%A9_Saramago#Historia_obl%C4%99%C5%BCenia_Lizbony",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:40"
    },
    {
      "id": "1b9a00c7-c502-4d23-a55c-177fbde3915e",
      "slug": "pochlebstwa-necacy-wybieg",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jose-saramago/historia-oblezenia-lizbony/pochlebstwa-necacy-wybieg",
      "text": "[Pochlebstwa], nęcący wybieg, zwykle dający obfitszy plon niż cokolwiek innego, nawet jeśli gleba jest jałowa, a siewca niezbyt wprawiony.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        },
        {
          "name": "pochlebstwo",
          "slug": "pochlebstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pochlebstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jos%C3%A9_Saramago#Historia_obl%C4%99%C5%BCenia_Lizbony",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:40"
    }
  ]
}