# Złote żniwa. Rzecz o tym, co się działo na obrzeżach zagłady Żydów - Autor: [Jan Tomasz Gross](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross.md) - Liczba cytatów: 13 - Strona książki: https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow ## Cytaty > Zaczynamy powoli rozumieć, skąd się bierze często spotykana w żydowskiej pamięci tego okresu uwaga, że „miejscowi” – to mogli być Ukraińcy, Litwini albo Polacy – „byli gorsi od Niemców”, chociaż dobrze wiadomo, a Żydzi wiedzieli o tym jeszcze lepiej od innych, że Zagłada to dzieło nazistów rozniesione po Europie podczas wojny przez okupację niemiecką. Tę dziwną cechę żydowskiej pamięci można sobie tłumaczyć w ten sposób, że śmierć zadawana przez osoby znajome wywołuje szczególne cierpienie, w moralnym sensie tego słowa, ze względu na doświadczany akt zdrady, którego równocześnie pada się ofiarą. s. 106 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/zaczynamy-powoli-rozumiec.md) > Jedyna droga do ocalenia dla Żydów prowadzi poprzez zetknięcie z ludnością miejscową. Żydzi niemający sposobności albo środków ani zdolności, by taki kontakt nawiązać, bądź też ci, których zaskoczy tempo zdarzeń, są skazani na śmierć – z wyjątkiem nielicznych, którzy przeżyli do końca wojny w obozach. s. 115 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/jedyna-droga-do-ocalenia.md) > Masowe zabijanie odbiera śmierci jej uroczystą jednostkowość. Co więcej, są to kości żydowskie. (…) Obojętność fotografowanych bierze się z braku uznania śmierci, której te kości są znakiem. Gdyby to były nasze kości, nasza śmierć znaczyłaby ofiarę, poświęcenie, męczeństwo. Ale ta śmierć ich nie dotyczy. Układają te czaszki w rządek, jak się układa plony, dynie albo arbuzy. s. 142 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/masowe-zabijanie-odbiera.md) > Nie ma śladu żadnego zainteresowania losem Żydów ze strony biskupów (…). Nie ma (…) nawet mowy o sytuacji konwertytów, która była przedmiotem troski hierarchów katolickich innych krajów okupowanych, wzywających Watykan, aby interweniowano w ich sprawie. Najważniejszym, a właściwie jedynym kościelnym źródłem informacji z Polski o tragicznej sytuacji Żydów są listy wysyłane do Stolicy Apostolskiej przez metropolitę Kościoła greckokatolickiego Andrzeja Szeptyckiego. On też w odróżnieniu od biskupów Kościoła rzymskokatolickiego, wydał polecenie, aby ukrywano Żydów w klasztorach greckokatolickich i w budynkach kościelnych. s. 186 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/nie-ma-sladu.md) > Ze względu na specyficzny mechanizm procesu Zagłady, o którym była tu mowa, wielu ludzi mogło robić (albo raczej nie robić) różne rzeczy mające rzeczywiście odczuwalne skutki, tak że w efekcie o kilkaset tysięcy Żydów więcej przeżyłoby wojnę. s. 112 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/ze-wzgledu-na-specyficzny.md) > Z przytoczonych relacji wynika, że mordowanie Żydów w czasie okupacji było sprawą publiczną, przedmiotem zainteresowania ogółu. Brali w nim udział zwykli członkowie lokalnej społeczności, a nie żadni „ludzie marginesu”, łatwo identyfikowalni i świetnie wszystkim znani w każdej małej miejscowości. Więcej nawet – zaangażowanie przedstawicieli miejscowych elit w opisanych zbrodniach i uczestnictwo zbiorowe miejscowej ludności nadawało mordom imprimatur grupowe, swoistą sankcję, „pozwalając na rozmycie odpowiedzialności” (…). s. 91 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/z-przytoczonych-relacji.md) > Wspomnienia Żydów, którzy przeżyli, wskazują, że wachlarz zachowań w takiej sytuacji [spotkania z przypadkowym Polakiem] najczęściej oscylował między obojętnością i agresją, a nie między obojętnością i gotowością pomocy. Doświadczenie tych, którzy nie zostawili wspomnień, bo nie przeżyli (i w związku z tym nie wiemy, co mają do powiedzenia), raczej nie odwróciłoby tej relacji. s. 194 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/wspomnienia-zydow-ktorzy.md) > Używając sformułowania Emanuela Ringelbluma, można by powiedzieć, że mieszkańcy polskich wsi i miasteczek przestali uważać Żydów za ludzi i zaczęli traktować ich jak „nieboszczyków na urlopie”. s. 129 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/uzywajac-sformulowania-emanuela.md) > Jeśliby wziąć pod uwagę liczbowe wskaźniki zbrodni popełnionych na Żydach przez ludność miejscową, to zarówno liczba zamordowanych, jak i wartość zrabowanych dóbr materialnych stanowią tylko ułamek strat i krzywd wyrządzonych Żydom przez niemiecką Rzeszę. s. 114 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/jesliby-wziac-pod.md) > Na każdym etapie Zagłady podejmowano decyzje, i jest to proces nasycony osobistą inicjatywą wykonawców, którzy nie byli po prostu trybikami wielkiej machiny funkcjonującej wedle z góry narzuconych i dobrze znanych reguł. Co w sumie oznacza, że siłą sprawczą w procesie tej masowej zbrodni – w stopniu o wiele większym, niż zwykliśmy o tym myśleć – była wolna wola, działanie i inicjatywa mnóstwa ludzi, którzy brali w niej udział. s. 111 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/na-kazdym-etapie.md) > Mordowanie Żydów było zjawiskiem na tyle powszechnym, że traktowano te czyny jako swoistą, szokującą co prawda, ale normalność. s. 104 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/mordowanie-zydow-bylo.md) > Uczestnictwo miejscowych to warunek sine qua non skuteczności polityki ludobójstwa. Planowe wytępienie wszystkich przedstawicieli wydzielonej grupy ludności – na przykład Żydów w Generalnej Guberni albo Tutsi w Rwandzie – jest niemożliwe do zrealizowania bez współpracy najbliższych sąsiadów, bo tylko oni wiedzą, kto jest kim w obrębie lokalnej społeczności. s. 138 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/uczestnictwo-miejscowych-to-warunek.md) > [W Jedwabnem] jeszcze dopalała się stodoła, kiedy część mieszkańców rzuciła się na mienie pożydowskie. s. 75 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/jan-tomasz-gross/zlote-zniwa-rzecz-o-tym-co-sie-dzialo-na-obrzezach-zaglady-zydow/w-jedwabnem-jeszcze.md)