{ "type": "quote", "site": { "name": "Zielone Cytaty", "language": "pl", "url": "https://www.zielonecytaty.pl" }, "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/jak-to-bylo", "json": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/jak-to-bylo.json", "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/jak-to-bylo.md", "id": "a926e8f1-5057-452a-a92e-e13075c5b447", "slug": "jak-to-bylo", "text": "Jak to było z pismem? Najpierw pojawia się technologia – ona zmienia pole i zasady gry. Dopiero potem orientujemy się, że pozostając nadal na szczycie starych hierarchii, przegrywamy w realnym świecie. Tak się musieli czuć mędrcy świata oralnego w konkurencji z bezczelnymi dziećmi pisma.\n\nI tak czują się dziś, w okresie przejściowym do pełnej kultury transferu przeżyć, rekordziści IQ myślunku pisma – przegrywający z ledwo piśmiennymi młodziakami urodzonymi w świecie rozbuchanych technologii audio i wideo; niepiszącymi, bo przeżywającymi.", "language": "pl", "author": { "name": "Jacek Dukaj", "slug": "jacek-dukaj", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj" }, "book": { "title": "Po piśmie", "slug": "po-pismie", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie" }, "character": null, "chapter": null, "chapter_parent": null, "page": null, "verified": false, "original": null, "other_languages": [], "topics": [ { "name": "zmiana", "slug": "zmiana", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana" }, { "name": "technologia", "slug": "technologia", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/technologia" }, { "name": "konflikt pokoleń", "slug": "konflikt-pokolen", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konflikt-pokolen" } ], "source": { "name": "Wikicytaty", "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Po_pi%C5%9Bmie", "license": { "label": "CC BY-SA 4.0", "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/" } }, "added_at": "2026-09-26T06:48:00", "more_from_book": [ { "id": "f58ca6e9-e695-40db-92e0-fe9d2cf0211d", "slug": "wystarczy-troche-pobywac", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/wystarczy-troche-pobywac", "text": "Wystarczy trochę „pobywać” po salonach i posłuchać, wedle jakiego klucza układają się dziś znajomości i kariery i strategie personalne. Nie ten sam najnowszy model iPhone’a, nie najdroższe zegarki, nie limitowane sneakery i nie najmodniejsza rzeźba ciała ustanawiają tę łączność duchową – lecz odkrycie między dygresjami i pozami, że piliśmy wino w tej samej tawernie na Sycylii, spaliśmy na Islandii u tego samego gospodarza i medytowaliśmy w tej samej kalifornijskiej pustelni mindfullness. Takie przeżycia wymagają jeszcze osobistego, fizycznego zaangażowania. Stąd też ich wymuszona ekskluzywność. Lecz ze wszech sił dążymy do ich pełnego zapisu i transferu, do powielalności i powszechności. Do monetyzacji. Bo jak się obwąchuje i parzy duchowo plebs? Tak samo – tylko że po taniości. Oglądaliśmy te same seriale. Chodziliśmy na te same koncerty. Żyjemy tych samych celebów. Gramy w te same gry.", "language": "pl", "character": null, "chapter": null, "chapter_parent": null, "page": null, "verified": false, "original": null, "other_languages": [], "topics": [ { "name": "relacje międzyludzkie", "slug": "relacje-miedzyludzkie", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/relacje-miedzyludzkie" }, { "name": "kultura", "slug": "kultura", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura" }, { "name": "konsumpcjonizm", "slug": "konsumpcjonizm", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konsumpcjonizm" } ], "source": { "name": "Wikicytaty", "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Po_pi%C5%9Bmie", "license": { "label": "CC BY-SA 4.0", "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/" } }, "added_at": "2026-09-26T06:48:00" }, { "id": "e3d98ff3-e6a7-4ad3-ad04-3940703fa092", "slug": "w-kulturze-oralnej", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/w-kulturze-oralnej", "text": "W kulturze oralnej wszelkie nowatorstwo jawi się zagrożeniem. Oznacza ryzyko zniszczenia wiedzy zachowanej w formułach, rytuałach, wzorcach. Nie ma tam bowiem pewnego sposobu, by po zmianie wrócić do oryginału – oryginał nie istnieje poza tymi formułami, rytuałami, wzorcami. To tak jakby każdy czytelnik jednego z egzemplarzy książki przez wyrwanie z niej kartki zaburzał treść we wszystkich innych jej egzemplarzach.\n\n(…)\n\nWbudowana w kulturę oralną była agonistyczność: walka, spór. Głos był narzędziem przemocy.\n\nPismo w kontraście oznacza wiedzę „chłodną”, oderwaną od cielesności, od życia; dotyczącą zobiektywizowanych prawd. Zobiektywizowanych – to znaczy nie mających związku z konkretnym człowiekiem.", "language": "pl", "character": null, "chapter": null, "chapter_parent": null, "page": null, "verified": false, "original": null, "other_languages": [], "topics": [ { "name": "pisanie", "slug": "pisanie", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pisanie" }, { "name": "kultura", "slug": "kultura", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kultura" }, { "name": "tradycja", "slug": "tradycja", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tradycja" } ], "source": { "name": "Wikicytaty", "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Po_pi%C5%9Bmie", "license": { "label": "CC BY-SA 4.0", "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/" } }, "added_at": "2026-09-26T06:48:00" }, { "id": "8086ca3a-a8dd-4015-b15c-e19fae6c4ddf", "slug": "empatyzowac-mozna-tylko", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/jacek-dukaj/po-pismie/empatyzowac-mozna-tylko", "text": "Empatyzować można tylko z już żyjącymi. Empatia wobec bytów hipotetycznych, przyszłych – to nie empatia, to inne zupełnie ćwiczenie umysłu. Toteż w postpiśmienności łatwo i coraz łatwiej przychodzi nam podejmować decyzje z kosztem przesuniętym w przyszłość: na przyszłych nas, na nasze dzieci, wnuki, bezimiennych i pozbawionych twarzy potomków. Stąd rekordowe długi publiczne i życie na kredyt całych społeczeństw: ci, którzy będą musieli zapłacić za naszą nadmiarową konsumpcję, nie są do przeżycia. Podobnie – przyszłe ofiary dzisiejszej ruiny ekologicznej.", "language": "pl", "character": null, "chapter": null, "chapter_parent": null, "page": null, "verified": false, "original": null, "other_languages": [], "topics": [ { "name": "odpowiedzialność", "slug": "odpowiedzialnosc", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odpowiedzialnosc" }, { "name": "przyszłość", "slug": "przyszlosc", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyszlosc" }, { "name": "empatia", "slug": "empatia", "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/empatia" } ], "source": { "name": "Wikicytaty", "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Jacek_Dukaj#Po_pi%C5%9Bmie", "license": { "label": "CC BY-SA 4.0", "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/" } }, "added_at": "2026-09-26T06:48:00" } ] }