{
  "type": "quote",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hermann-hesse/wilk-stepowy/bogate-instrumentowanie-nie",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/hermann-hesse/wilk-stepowy/bogate-instrumentowanie-nie.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/hermann-hesse/wilk-stepowy/bogate-instrumentowanie-nie.md",
  "id": "90c0cd4e-2f92-4b60-8395-140424e970ab",
  "slug": "bogate-instrumentowanie-nie",
  "text": "– Bogate instrumentowanie nie było zresztą osobistym błędem ani Wagnera, ani Brahmsa, było błędem ich epoki.\n\n– Jak to? I za to muszą teraz tak ciężko pokutować? – zawołałem z wyrzutem.\n\n– Oczywiście. To idzie przez różne instancje. Dopiero kiedy odpokutuję winę swoich czasów, okaże się, czy pozostanie jeszcze tyle osobistych walorów, żeby warto było dokonać obrachunku.\n\n– Ale oni obaj nie są temu winni!\n\n– Oczywiście, że nie. Nie jest również ich winą, że Adam zeżarł jabłko, a przecież muszą za to pokutować.\n\n– Ale to straszne!\n\n– Zapewne, życie zawsze jest straszne. Nie jesteśmy winni, a mimo to jesteśmy odpowiedzialni. Z chwilą kiedy się rodzimy, już jesteśmy winni. Musiał się pan uczyć jakiejś dziwnej religii, skoro pan tego nie wie.",
  "language": "pl",
  "author": {
    "name": "Hermann Hesse",
    "slug": "hermann-hesse",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hermann-hesse"
  },
  "book": {
    "title": "Wilk stepowy",
    "slug": "wilk-stepowy",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hermann-hesse/wilk-stepowy"
  },
  "character": null,
  "chapter": null,
  "chapter_parent": null,
  "page": null,
  "verified": false,
  "original": null,
  "other_languages": [],
  "topics": [
    {
      "name": "wina",
      "slug": "wina",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wina"
    },
    {
      "name": "odpowiedzialność zbiorowa",
      "slug": "odpowiedzialnosc-zbiorowa",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odpowiedzialnosc-zbiorowa"
    },
    {
      "name": "pokuta",
      "slug": "pokuta",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pokuta"
    }
  ],
  "source": {
    "name": "Wikicytaty",
    "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wilk_stepowy#B",
    "license": {
      "label": "CC BY-SA 4.0",
      "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
    }
  },
  "added_at": "2026-09-26T06:47:12",
  "more_from_book": [
    {
      "id": "e30c8c36-d6dc-446a-a13f-98d65908c6d7",
      "slug": "zyje-jeszcze-i-chodzi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hermann-hesse/wilk-stepowy/zyje-jeszcze-i-chodzi",
      "text": "Żyje jeszcze i chodzi gdzieś po świecie na swoich umęczonych nogach, w górę i w dół po schodach obcych domów, gdzieś tam gapi się na wyfroterowane posadzki i starannie pielęgnowane arakuarie, w ciągu dnia przesiaduje w bibliotekach, noce spędza w knajpach albo leży na wynajętym tapczanie i wsłuchuje się w żyjący za oknem świat i ludzi i wie, że jest wykluczony z tego wszystkiego, jednak się nie zabija, gdyż resztka wiary powiada mu, że cierpienia tego musi w sercu zakosztować do końca i że na to cierpienie musi umrzeć.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        },
        {
          "name": "wytrwałość",
          "slug": "wytrwalosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wytrwalosc"
        },
        {
          "name": "wyobcowanie",
          "slug": "wyobcowanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyobcowanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wilk_stepowy#%C5%BB",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:14"
    },
    {
      "id": "b8ed09cc-14a5-4366-8a7e-5906743ae230",
      "slug": "zrozumialem-wszystko-zrozumialem",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hermann-hesse/wilk-stepowy/zrozumialem-wszystko-zrozumialem",
      "text": "Zrozumiałem wszystko, zrozumiałem Pabla, Mozarta, gdzieś za plecami słyszałem jego straszliwy śmiech, wiedziałem, że w mojej kieszeni są setki tysięcy układów gry życiowej, wstrząśnięty, przeczuwałem jej sens, byłem zdecydowany rozpocząć ją raz jeszcze, raz jeszcze zakosztować jej męki, raz jeszcze i wiele razy przejść piekło mojej duszy. Kiedyś będę lepiej grał w tę grę z figurkami. Kiedyś nauczę się śmiać. Czekał na mnie Pablo. Czekał na mnie Mozart.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wytrwałość",
          "slug": "wytrwalosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wytrwalosc"
        },
        {
          "name": "nowy początek",
          "slug": "nowy-poczatek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nowy-poczatek"
        },
        {
          "name": "dystans do siebie",
          "slug": "dystans-do-siebie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dystans-do-siebie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wilk_stepowy#Z",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:14"
    },
    {
      "id": "afe13b10-e142-4c71-80ec-236f558b7b73",
      "slug": "w-istocie-jesli",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/hermann-hesse/wilk-stepowy/w-istocie-jesli",
      "text": "W istocie, jeśli świat ma rację, jeśli rację mają masowe rozrywki, kawiarniana muzyka, zamerykanizowani ludzie, zadowoleni z byle czego, w takim razie ja nie mam racji, jestem szaleńcem, jestem naprawdę wilkiem stepowym (…) jestem zwierzęciem, zabłąkanym w obcym i niezrozumiałym świecie, zwierzęciem, które nie może już znaleźć swego legowiska, swego pożywienia i chęci do życia.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wyobcowanie",
          "slug": "wyobcowanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyobcowanie"
        },
        {
          "name": "mieszczaństwo",
          "slug": "mieszczanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mieszczanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Wilk_stepowy#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:14"
    }
  ]
}
