{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Turbot",
  "slug": "turbot",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot.md",
  "author": {
    "name": "Günter Grass",
    "slug": "gunter-grass",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass"
  },
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/polnord-oskar/gunter-grass/turbot_8-386-18119-2.jpg",
  "quotes_count": 49,
  "quotes": [
    {
      "id": "f4eb2776-cbea-4d13-8123-de34872f3475",
      "slug": "wiem-ze-wiara",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/wiem-ze-wiara",
      "text": "Wiem, że wiara, choć w mrokach błądzi, przyćmiewa kaganki rozumu.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wiara",
          "slug": "wiara",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiara"
        },
        {
          "name": "logika",
          "slug": "logika",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/logika"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "eecdc788-e539-42c5-b179-d791cf740bbd",
      "slug": "ostentacyjna-bezbronnosc-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ostentacyjna-bezbronnosc-jak",
      "text": "Ostentacyjna bezbronność, jak pacyfizm i podobne dziecinady, tylko prowokuje agresora.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "pacyfizm",
          "slug": "pacyfizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pacyfizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#O",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "e826df1a-fccf-44bf-b6a0-caa579583867",
      "slug": "zawsze-szukalem-celow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/zawsze-szukalem-celow",
      "text": "Zawsze szukałem celów poza horyzontem.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cel",
          "slug": "cel",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cel"
        },
        {
          "name": "ambicja",
          "slug": "ambicja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ambicja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#Z",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "d0bac0d8-f999-48bf-9ada-13bd73d30816",
      "slug": "zarzadzano-i-zarzadza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/zarzadzano-i-zarzadza",
      "text": "Zarządzano i zarządza się samowyzwalanie ludzi pod przymusem. Zasada gospodarki wolnorynkowej powoduje stałe niedożywienie milionów: głód to też wojna!",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "głód",
          "slug": "glod",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glod"
        },
        {
          "name": "kapitalizm",
          "slug": "kapitalizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kapitalizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#Z",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "c37c432a-860c-4929-82b7-54394ea4b193",
      "slug": "po-prostu-smieszna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/po-prostu-smieszna",
      "text": "Po prostu śmieszna jest ta zazdrość o wszystko i nic. Do czego byśmy doszli, musielibyśmy szczeznąć bez projektów i utopii!",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zazdrość",
          "slug": "zazdrosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zazdrosc"
        },
        {
          "name": "utopia",
          "slug": "utopia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/utopia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "c1f68193-8718-4ee4-9b3f-7df2a5085255",
      "slug": "powiadam-kobiety-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/powiadam-kobiety-nie",
      "text": "Powiadam: kobiety nie muszą dbać o wiecznotrwałość, ponieważ ucielesniają życie; mężczyźni natomiast mogą tylko poza sobą dowodzić wiecznotrwałości, budując dom, sadząc drzewo, dokonując czynu, ginąc na polu chwały, ale przedtem jeszcze płodząc dzieciaczki. Kto nie może rodzić, ten jest w najlepszym razie domniemanym ojcem i nie umywa się do natury.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "mężczyźni",
          "slug": "mezczyzni",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mezczyzni"
        },
        {
          "name": "nieśmiertelność",
          "slug": "niesmiertelnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niesmiertelnosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "be8e6e64-db61-45f0-a6bc-c4fb9c9b84dc",
      "slug": "ojcowie-byli-dla",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ojcowie-byli-dla",
      "text": "Ojcowie byli dla niej zawsze śmiechu warci. Toteż zamężne kobieciny w ich mieszczańskich klatkach nazywała „ufryzowanymi królicami”, które muszą nadstawiać się swoim samcom.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "małżeństwo",
          "slug": "malzenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/malzenstwo"
        },
        {
          "name": "mieszczaństwo",
          "slug": "mieszczanstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mieszczanstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#O",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "b87501b0-6d37-4f0a-bb85-049103aecbe6",
      "slug": "na-dluzsza-mete",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/na-dluzsza-mete",
      "text": "Na dłuższą metę nie można poprzestać na własnym towarzystwie (…) no cóż, ludzie to zwierzęta towarzyskie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "samotność",
          "slug": "samotnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/samotnosc"
        },
        {
          "name": "relacje międzyludzkie",
          "slug": "relacje-miedzyludzkie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/relacje-miedzyludzkie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "b72bb5c7-f926-44e1-8a98-02f5701cfcff",
      "slug": "ty-z-ta-swoja",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ty-z-ta-swoja",
      "text": "Ty z tą swoją ślimaczą filozofią. Jeśli zawsze wolno tylko pełzać, to przecież postęp nigdy nie nastąpi.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "zmiana",
          "slug": "zmiana",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana"
        },
        {
          "name": "cierpliwość",
          "slug": "cierpliwosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpliwosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#T",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "b1817281-bdda-44bb-9c5b-71ba92b45a56",
      "slug": "to-sie-nigdy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/to-sie-nigdy",
      "text": "To się nigdy nie skończy. Także w komunizmie. Zawsze doły przeciw górze. Wówczas bonzowie nosili miano patrycjuszy. Oni podrażali śledzia ze Skanii. Oni, chociaż pieprzu było pod dostatkiem, śrubowali jego cenę. Oni zawsze mówili: To wina Duńczyków. Rosną cła w Sundzie. Wszystko drożeje. Tak to jest. Trzeba to zaakceptować. Tak mówi państwo jako partia. A ta ma rację, zawsze ma rację. I ciągle mówi: Na wolność jest za wcześnie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "komunizm",
          "slug": "komunizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/komunizm"
        },
        {
          "name": "nierówności społeczne",
          "slug": "nierownosci-spoleczne",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nierownosci-spoleczne"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#T",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "a7506580-4d65-428d-b5fd-15fc88b598f7",
      "slug": "kto-to-robi",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/kto-to-robi",
      "text": "Kto to robi? Co popycha ludzi do wzajemnego wyniszczania się? Jakiż to rozum sprawuje rządy, skoro znaczną część wynagrodzenia za robotniczy trud inwestuje się w coraz doskonalsze technologie zagłady. Jakiż to zsekularyzowany diabeł pucuje obraz wroga na taki połysk, że pośród deklarowanego pokoju ludzie stękając pod ciężarem zbrojeń stają naprzeciw siebie: oko w oko, zaślepieni, śmiertelnie pewni? Wciąż jeszcze Belzebub? Tak zwany pęd ku śmierci? A może znowu ja, turbot z baśni? Męska, bo wojowniczas zasada?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "mężczyźni",
          "slug": "mezczyzni",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mezczyzni"
        },
        {
          "name": "militaryzm",
          "slug": "militaryzm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/militaryzm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "a3fd0249-f64e-4c2e-8bcc-2a7bd14d6cac",
      "slug": "nadzieja-odslania-historie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/nadzieja-odslania-historie",
      "text": "Nadzieja odsłania historię. Nadzieja uwalnia od uwarunkowanych czasem uwikłań. Szlak, któremu na imię postęp. Ona przetrwa. Bo jedynie rzeczywista jest tylko nadzieja.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "nadzieja",
          "slug": "nadzieja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nadzieja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "a3702fbc-f423-46ce-aa35-8c684b96e3fc",
      "slug": "w-koncu-swiatowego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/w-koncu-swiatowego",
      "text": "W końcu światowego problemu przeludnienia nie można rozwiązać poprzez umieralność niemowląt.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "dzieci",
          "slug": "dzieci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dzieci"
        },
        {
          "name": "czarny humor",
          "slug": "czarny-humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czarny-humor"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "9767c8db-b4ac-42ac-a64c-e1cc6835d1bb",
      "slug": "szkoda-ze-on-juz",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/szkoda-ze-on-juz",
      "text": "Szkoda, że on już nie przewodniczy. Bo co to będzie, jeśli nikt nie potrafi sprowadzić wszystkich racji z prawa i z lewa do wspólnego mianownika? Bo za dużo racji jest zagrożeniem. Wtedy w gadaniu szybko odchodzi się od jedności.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przywództwo",
          "slug": "przywodztwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przywodztwo"
        },
        {
          "name": "kłótnie",
          "slug": "klotnie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klotnie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#S",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "96d1ff8b-f2a0-4d6c-bc2a-39fbfc1b5af9",
      "slug": "niestety-to-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/niestety-to-nie",
      "text": "Niestety to nie jest tak, że można wszystko wiedzieć z góry.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "niepewność",
          "slug": "niepewnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/niepewnosc"
        },
        {
          "name": "przewidywanie przyszłości",
          "slug": "przewidywanie-przyszlosci",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przewidywanie-przyszlosci"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "91a8ee27-ea25-47a3-9122-96c7b96ac348",
      "slug": "ludzie-chca-slyszec",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ludzie-chca-slyszec",
      "text": "Ludzie chcą słyszeć prawdę.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#L",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "867c6f42-225c-4568-9857-705368947805",
      "slug": "tak-to-chyba",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/tak-to-chyba",
      "text": "Tak to chyba jest – rzekł malarz z odrobiną goryczy – że my ludzie, zawsze tylko jedną prawdę znosić chcemy, drugiej już nie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "prawda",
          "slug": "prawda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/prawda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#T",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "7f3c3385-7baa-4db6-bf2f-8e3c7cbf5935",
      "slug": "pokoj-pozostawal-zawsze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/pokoj-pozostawal-zawsze",
      "text": "Pokój pozostawał zawsze tylko okresem, w którym człowiek przygotowuje się do następnego kataklizmu, ten diabelski krąg jest zamknięty jakby na wieki – chyba że zostanie przełamany przez te, które dotychczas nie tworzyły historii, którym nie dane było rozwiązywanie notorycznych konfliktów historycznych, którym narzuciłem męską historię, którym historia zawsze przynosiła tylko cierpienie, które ponoszą koszta wojowniczego procesu i muszą wyrównywać zużycie ludzkiego materiału. Kobiety jako matki.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "pokój",
          "slug": "pokoj",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pokoj"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "7cd971a2-206d-49e1-a000-d3ac9bf7deba",
      "slug": "pozor-milosci-podszewka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/pozor-milosci-podszewka",
      "text": "Pozór miłości, podszewka: nienawiść.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "pozory",
          "slug": "pozory",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pozory"
        },
        {
          "name": "nienawiść",
          "slug": "nienawisc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nienawisc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "69e40086-6947-46df-ad73-ea5ecad195ea",
      "slug": "zycie-toczy-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/zycie-toczy-sie",
      "text": "Życie toczy się w poniedziałek i potem przez cały długi tydzień.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "czas",
          "slug": "czas",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czas"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#%C5%BB",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "668520d4-2214-4ccc-92d0-1a9742df6c57",
      "slug": "plaska-realnosc-zubozyla",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/plaska-realnosc-zubozyla",
      "text": "Płaska realność zubożyła nas.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wyobraźnia",
          "slug": "wyobraznia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyobraznia"
        },
        {
          "name": "rzeczywistość",
          "slug": "rzeczywistosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rzeczywistosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "61228e8e-0a6f-4b3a-bda1-6daf57bbeca9",
      "slug": "porzadek-polityczny-prawdziwie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/porzadek-polityczny-prawdziwie",
      "text": "Porządek polityczny prawdziwie dobrym być nie może, jeśli dobru ogółu nie służy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "społeczeństwo",
          "slug": "spoleczenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/spoleczenstwo"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#P",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "4d68985a-fbc3-4f84-874e-84100b85182f",
      "slug": "wierz-mi-najdrozsza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/wierz-mi-najdrozsza",
      "text": "Wierz mi, najdroższa, nie warto wszczynać kłótni. Ty przecież masz rację, jak zawsze masz rację. Nim zdążymy się pokłócić, ty już wygrałaś.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "małżeństwo",
          "slug": "malzenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/malzenstwo"
        },
        {
          "name": "kłótnie",
          "slug": "klotnie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/klotnie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "47c56f02-9fa5-4852-ac85-a719b6972747",
      "slug": "ktos-moze-to-kolektyw",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ktos-moze-to-kolektyw",
      "text": "Ktoś – może to kolektyw – ma wolę,\n\nna którą nikt nie zważa.\n\nA ci, co się go boją, karmią go strachem.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "strach",
          "slug": "strach",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/strach"
        },
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "40293c0c-3044-4270-8da7-760bbcd8569f",
      "slug": "miedzy-jednym-a-drugim",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/miedzy-jednym-a-drugim",
      "text": "Między jednym a drugim głodem historia idzie w zapomnienie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "zapominanie",
          "slug": "zapominanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zapominanie"
        },
        {
          "name": "głód",
          "slug": "glod",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/glod"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#M",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "3561db8b-1761-413b-aa18-09fbae3b9e61",
      "slug": "wszelkiego-ludzkiego-dzialania",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/wszelkiego-ludzkiego-dzialania",
      "text": "Wszelkiego ludzkiego działania jako „siana, pyłu, popiołu i wiatru” odrzucać i na zatracenie skazywać nie można. Ostatecznie rzeczy pożyteczne też się zdarzają. Często pod gruzami spoczywa, co trwałość zachowuje. Z małego ziarenka bujna roślina wyrasta. Nawet w staraniach daremnych odwaga człowieka zacnego widomą pozostaje. Nic na zawsze nie ginie. Jego o potrzebie działania przekonał szwedzki kanclerz Oxenstierna.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "nadzieja",
          "slug": "nadzieja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/nadzieja"
        },
        {
          "name": "odwaga",
          "slug": "odwaga",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odwaga"
        },
        {
          "name": "działanie",
          "slug": "dzialanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dzialanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#W",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "2b16faee-5989-426e-bb4d-39c32360614c",
      "slug": "ogien-to-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ogien-to-nie",
      "text": "Ogień to nie tylko ciepło i gorąca strawa. W ogniu migoczą wizje. Ogień oczyszcza. Z ognia ulatuje zapalna iskra. Ogień to idea i przyszłość.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wyobraźnia",
          "slug": "wyobraznia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyobraznia"
        },
        {
          "name": "przyszłość",
          "slug": "przyszlosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyszlosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#O",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "1e22e35c-af46-439f-b978-c418ca1ca0ad",
      "slug": "zdrajcy-maja-specyficzny",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/zdrajcy-maja-specyficzny",
      "text": "Zdrajcy mają specyficzny wdzięk. To nawet pochlebiało, zwłaszcza że (…) dopuszczając się zdrady zawsze mówili z respektem „w końcu zdradza się tylko to, co się kocha”.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "zdrada",
          "slug": "zdrada",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zdrada"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#Z",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "1a2dcd25-8cc4-4b22-b9fa-ae55144c9027",
      "slug": "niech-kobiety-z-wiekszym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/niech-kobiety-z-wiekszym",
      "text": "Niech kobiety z większym przejęciem zajmą się religią. Kuchnia daje wystarczającą władzę.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "patriarchat",
          "slug": "patriarchat",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/patriarchat"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "1373185e-384d-4744-b4ad-08da54b2b374",
      "slug": "masy-jako-sila",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/masy-jako-sila",
      "text": "Masy jako siła są ślepe. Musi je porwać do porządku kierownicza wola. Wola ludu zawsze chce tylko paru fenigów więcej i przy okazji darmowego piwa.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "manipulacja",
          "slug": "manipulacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/manipulacja"
        },
        {
          "name": "przywództwo",
          "slug": "przywodztwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przywodztwo"
        },
        {
          "name": "psychologia tłumu",
          "slug": "psychologia-tlumu",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/psychologia-tlumu"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#M",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "0ccf0656-b16e-42d7-be46-a9cb4b912b52",
      "slug": "niech-sobie-mezczyzni",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/niech-sobie-mezczyzni",
      "text": "Niech sobie mężczyźni rżną się jak popadnie; jednakże my, kobiety, nie powinnyśmy zadowalać się byle mężczyzną, jaki znajdzie się pod ręką.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "mężczyźni",
          "slug": "mezczyzni",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mezczyzni"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#N",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:48"
    },
    {
      "id": "e04e2892-3436-476e-a607-27cdbbc4ed18",
      "slug": "koszty-sukcesji-historie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/koszty-sukcesji-historie",
      "text": "Koszty sukcesji. Historię trzeba spłacać.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "konsekwencje decyzji",
          "slug": "konsekwencje-decyzji",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konsekwencje-decyzji"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "df42f149-c4c8-455a-85b7-75e8c7c53c5f",
      "slug": "dalem-wam-wiedze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/dalem-wam-wiedze",
      "text": "Dałem wam wiedzę i władzę, ale wy dążyliście tylko do wojen i nieszczęść. Została wam powierzona natura, wobec czego wyście wyssali z niej soki, zanieczyścili ją, zmienili nie do poznania i zniszczyli. Przy całej obfitości, jaką wam udostępniłem, nie potraficie nakarmić świata. Głód się potęguje. Wasza era wybrzmiewa zgrzytliwie. Krótko rzecz ujmując: mężczyzna jest u kresu. Takim mnóstwem perfekcyjnego marnotrawstwa nie sposób zarządzać. Czy to w kapitalizmie, czy w komunizmie: wszędzie mądrzy się szaleństwo. Ja tego nie chciałem. Wam już nie można doradzać. Sprawa męska załatwia się sama. Przepadło, mój synu. Trzeba zejść ze sceny. Zrób to przyzwoicie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "mężczyźni",
          "slug": "mezczyzni",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mezczyzni"
        },
        {
          "name": "ekologia",
          "slug": "ekologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ekologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Turbot",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "d3908632-b13c-4f75-9d90-b458b38c6dec",
      "slug": "ale-jakze-mamy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ale-jakze-mamy",
      "text": "Ale jakże mamy żyć bez wybiegów. Ty też jesteś wybiegiem.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wymówki",
          "slug": "wymowki",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wymowki"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "d2b66f68-d22c-4fa3-a15c-6707842f3c14",
      "slug": "kiedy-po-przymusowym",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/kiedy-po-przymusowym",
      "text": "Kiedy po przymusowym ochrzczeniu zostaliśmy chrześcijanami, grzech tylko się mnożył.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "grzech",
          "slug": "grzech",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/grzech"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "c7353302-1e5f-4ecc-9b64-6b0e67d99c8d",
      "slug": "coz-to-my-ludzie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/coz-to-my-ludzie",
      "text": "Cóż to my, ludzie, jesteśmy: gniazdo bólów rozognione, kulka złudnego szczęścia, majak czasu tego, teatrum trwogi i wstrętu do wszystkiego, śnieg, co wnet stopnieje, i świece wypalone!",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        },
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "przemijanie",
          "slug": "przemijanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemijanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#C",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "ba1077f6-6f1e-4be0-8cd0-27530dbae9a5",
      "slug": "irracjonalizm-trzeba-zwalczac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/irracjonalizm-trzeba-zwalczac",
      "text": "Irracjonalizm trzeba zwalczać w zarodku.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "logika",
          "slug": "logika",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/logika"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#I",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "b2233dea-aa21-4e44-ac87-552cb2956e1c",
      "slug": "jak-trudno-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/jak-trudno-jest",
      "text": "Jak trudno jest oswoić socjalizm z rządami prawa nie idąc w tym koniecznym procesie na zbyt daleko idące kompromisy, jak coraz odleglejszy wydaje się cel, im pomyślniej wypadają wybory do Reichstagu, ba, wobec uchwytnie bliskiego sukcesu cel traci na wyrazistości.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "polityka",
          "slug": "polityka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/polityka"
        },
        {
          "name": "sukces i porażka",
          "slug": "sukces-i-porazka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sukces-i-porazka"
        },
        {
          "name": "idealizm",
          "slug": "idealizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/idealizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Turbot",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "8c1f9da8-73c1-419b-b416-0c41ca9b8cbe",
      "slug": "jestem-ale-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/jestem-ale-nie",
      "text": "Jestem. Ale nie mam siebie. Dlatego stajemy się dopiero.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tożsamość",
          "slug": "tozsamosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tozsamosc"
        },
        {
          "name": "rozwój osobisty",
          "slug": "rozwoj-osobisty",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rozwoj-osobisty"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Turbot",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "7a612e22-e3aa-4882-ada6-aa7ce76c5a2c",
      "slug": "ale-laskawa-pani",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ale-laskawa-pani",
      "text": "Ale łaskawa pani nie nadąża za modą. Coś gorszego nie może się kobiecie przytrafić.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "humor",
          "slug": "humor",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/humor"
        },
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "moda",
          "slug": "moda",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/moda"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "68b00a21-5be4-4208-8ee2-8b989c45391b",
      "slug": "historia-brzemienna-w-skutki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/historia-brzemienna-w-skutki",
      "text": "Historia brzemienna w skutki. Wszędzie nieuregulowane rachunki.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "historia",
          "slug": "historia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/historia"
        },
        {
          "name": "konsekwencje decyzji",
          "slug": "konsekwencje-decyzji",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/konsekwencje-decyzji"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Turbot",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "51e0fc6c-1a56-4f94-8a60-38605624baea",
      "slug": "a-jaki-sens",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/a-jaki-sens",
      "text": "A jaki sens – zakładając, że by istniał – miałby sens? (…) Ale on musi istnieć – mówi szczerze proboszcz – choćby był negatywny, bo jak mamy żyć bez sensu, tylko z dnia na dzień?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "sens życia",
          "slug": "sens-zycia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sens-zycia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "43367d84-81d6-48e5-8511-9d5f261acc76",
      "slug": "i-rzeczywiscie-wszystko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/i-rzeczywiscie-wszystko",
      "text": "I rzeczywiście wszystko przemawia za tym, że nastawiona na wyzysk zła gospodarka wkrótce dozna zapaści. Istnieją poważne widoki na wybuch rewolucji. Aczkolwiek nie należy tego mówić głośno, przez wzgląd na respektowanie rządów prawa.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "ironia",
          "slug": "ironia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ironia"
        },
        {
          "name": "rewolucja",
          "slug": "rewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rewolucja"
        },
        {
          "name": "kapitalizm",
          "slug": "kapitalizm",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kapitalizm"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Turbot",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "382b0751-67cc-4bda-bbd5-4b00c7ddd971",
      "slug": "jednakze-zdaniem-feministycznego",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/jednakze-zdaniem-feministycznego",
      "text": "Jednakże zdaniem feministycznego trybunału inkwizycja i jej procesy czarownic były typowo męskimi narzędziami rządzenia, mającymi złamać wciąż jeszcze kiełkujące w kobietach pragnienie wolności. Oskarżycielka powiedziała dosłownie: tak zwana czarownica, jako męska fikcja, jest zarazem projekcją życzeń i paradygmatem strachu.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "patriarchat",
          "slug": "patriarchat",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/patriarchat"
        },
        {
          "name": "prześladowanie",
          "slug": "przesladowanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przesladowanie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Turbot",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "3737ac82-270f-4487-ba79-af234344ef44",
      "slug": "jako-artysta-czlowiek",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/jako-artysta-czlowiek",
      "text": "Jako artysta człowiek jest mile widziany przez każdą religię.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "religia",
          "slug": "religia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/religia"
        },
        {
          "name": "sztuka",
          "slug": "sztuka",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/sztuka"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/G%C3%BCnter_Grass#Turbot",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "35855876-8771-4568-8894-5b54b218d57d",
      "slug": "ale-nie-zapominaj",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/ale-nie-zapominaj",
      "text": "Ale nie zapominaj (…): nigdy nie komplikuj sprawy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "rady",
          "slug": "rady",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rady"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#A",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "29c47009-8d5a-4157-9c06-7b9dddcf560b",
      "slug": "czy-poswiecenie-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/czy-poswiecenie-nie",
      "text": "Czy poświęcenie nie jest najmocniejszym dowodem kobiecej siły? Czy mamy stwardnieć na kamień?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "charakter",
          "slug": "charakter",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/charakter"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#C",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "1e20b428-77de-4b36-a2e2-cb13d84514bc",
      "slug": "dziela-stworzenia-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/dziela-stworzenia-nie",
      "text": "Dzieła Stworzenia nie należy uważać za skończone.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "zmiana",
          "slug": "zmiana",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiana"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#D",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    },
    {
      "id": "15530af0-a941-4f59-ab88-bd1ad7e52414",
      "slug": "kobiety-panowaly-bo-byly",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/gunter-grass/turbot/kobiety-panowaly-bo-byly",
      "text": "Kobiety panowały, bo były lepiej poinformowane.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "kobiety",
          "slug": "kobiety",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
        },
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "wiedza",
          "slug": "wiedza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wiedza"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Turbot#K",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:47:47"
    }
  ]
}