{
  "type": "quote",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety/czlowiek-zawsze-potrafi",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety/czlowiek-zawsze-potrafi.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety/czlowiek-zawsze-potrafi.md",
  "id": "a710adcc-47e0-433a-95d1-242c7f86f589",
  "slug": "czlowiek-zawsze-potrafi",
  "text": "Człowiek zawsze potrafi znaleźć setki wymówek, żeby usprawiedliwić egoizm i tchórzostwo, podczas gdy odwaga nie potrzebuje żadnego usprawiedliwienia.",
  "language": "pl",
  "author": {
    "name": "Graham Masterton",
    "slug": "graham-masterton",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton"
  },
  "book": {
    "title": "Wyklęty",
    "slug": "wyklety",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety"
  },
  "character": null,
  "chapter": null,
  "chapter_parent": null,
  "page": null,
  "verified": false,
  "original": null,
  "other_languages": [],
  "topics": [
    {
      "name": "odwaga",
      "slug": "odwaga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odwaga"
    },
    {
      "name": "egoizm",
      "slug": "egoizm",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/egoizm"
    },
    {
      "name": "wymówki",
      "slug": "wymowki",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wymowki"
    }
  ],
  "source": {
    "name": "Wikicytaty",
    "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Graham_Masterton#Wykl%C4%99ty_(1983)",
    "license": {
      "label": "CC BY-SA 4.0",
      "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
    }
  },
  "added_at": "2026-09-26T06:53:02",
  "more_from_book": [
    {
      "id": "dd476773-439e-48a9-803a-3ba94b95f544",
      "slug": "rozmyslalem-jakie-to-dziwne",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety/rozmyslalem-jakie-to-dziwne",
      "text": "Rozmyślałem, jakie to dziwne, że ludzie rzadko zapatrują się optymistycznie na przyszłość i na nieuchronny bieg historii, a zamiast tego pokładają całą wiarę w drugim człowieku, równie zagubionym i niepewnym. Nic tak nie dodaje odwagi jak świadomość, że ktoś Cię kocha i nie jesteś sam.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "samotność",
          "slug": "samotnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/samotnosc"
        },
        {
          "name": "odwaga",
          "slug": "odwaga",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/odwaga"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Graham_Masterton#Wykl%C4%99ty_(1983)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:02"
    },
    {
      "id": "d2c1a5e1-85b0-43c3-8ace-d1e96f4a7ba8",
      "slug": "moze-dusza-czlowieka",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety/moze-dusza-czlowieka",
      "text": "Może dusza człowieka to nic innego, tylko elektryczne impulsy składające się na jego osobowość, oddzielone od ciała w chwili śmierci, ale wciąż stanowiące jedność, wciąż funkcjonujące jako ludzki umysł? A skoro umysł zawiera również wzorzec ciała, czy nie jest możliwe, że od czasu do czasu ciało ukazuje się w postaci migoczących, niematerialnych, elektrycznych wyładowań?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "dusza",
          "slug": "dusza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/dusza"
        },
        {
          "name": "duchy",
          "slug": "duchy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/duchy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Graham_Masterton#Wykl%C4%99ty_(1983)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:02"
    },
    {
      "id": "58178268-bb53-468b-a3d7-086efb8c5462",
      "slug": "potrzeba-zapewnienia-spokoju",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/graham-masterton/wyklety/potrzeba-zapewnienia-spokoju",
      "text": "Potrzeba zapewnienia spokoju zmarłym jest bardzo silna we wszystkich kulturach na świecie. Chińczycy palą na pogrzebach papierowe pieniądze, żeby zmarły był bogaty, kiedy znajdzie się w niebie. Na Nowej Gwinei smaruje się zwłoki błotem i popiołem, żeby ciało łatwiej mogło powrócić do ziemi, z której powstało. A jakie słowa wyryte są na chrześcijańskich nagrobkach? „Spoczywaj w pokoju”. To jest ważne, nawet jeśli wcale tego nie rozumiemy. To jest instynktowne. Wiemy, że kiedy nasi najbliżsi umierają, doświadczają po śmierci przeżyć krańcowo odmiennych od tego, co znali za życia, w sensie fizycznym i psychicznym, toteż odczuwamy silną potrzebę, żeby ich chronić, żeby nimi pokierować, żeby zapewnić im bezpieczeństwo. Dlaczego reagujemy w ten sposób? Logicznie biorąc to absurd. Ale może w dawnych czasach zmarłym groziło bardziej jawne niebezpieczeństwo, może rytuał pogrzebowy stanowił istotny i zrozumiały środek ostrożności przeciw zagrożeniu, któremu musieli stawić czoło, zanim mogli odejść na wieczny odpoczynek?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć o zmarłych",
          "slug": "pamiec-o-zmarlych",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec-o-zmarlych"
        },
        {
          "name": "pogrzeb",
          "slug": "pogrzeb",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pogrzeb"
        },
        {
          "name": "rytuały",
          "slug": "rytualy",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/rytualy"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Graham_Masterton#Wykl%C4%99ty_(1983)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:53:02"
    }
  ]
}
