{
  "type": "quote",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/czesto-sprowadzamy-spoleczna",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/czesto-sprowadzamy-spoleczna.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/czesto-sprowadzamy-spoleczna.md",
  "id": "1c0e9f08-4cb3-4ea4-9d09-7f84f9e51f52",
  "slug": "czesto-sprowadzamy-spoleczna",
  "text": "Często sprowadzamy społeczną dominację u innych gatunków do dominacji fizycznej. Jak mogłoby być inaczej? Albo dominujesz, albo nie. Jeśli Mama [imię szympansicy] nie może fizycznie pobić żadnego dorosłego samca, to dlaczego w ogóle mamy ją nazywać samicą alfa? Fakt, że stosujemy tę uproszczoną logikę do zwierząt, jest zaskakujący, skoro nigdy nie robimy tak w przypadku naszego społeczeństwa. Nikt z odwiedzających jakąś firmę nie podchodzi do najmocniej zbudowanego faceta w biurze z przekonaniem, że to musi być szef.",
  "language": "pl",
  "author": {
    "name": "Frans de Waal",
    "slug": "frans-de-waal",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal"
  },
  "book": {
    "title": "Jak się różnimy. Gender oczami prymatologa",
    "slug": "jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa"
  },
  "character": null,
  "chapter": null,
  "chapter_parent": null,
  "page": null,
  "verified": false,
  "original": null,
  "other_languages": [],
  "topics": [
    {
      "name": "kobiety",
      "slug": "kobiety",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/kobiety"
    },
    {
      "name": "władza",
      "slug": "wladza",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
    },
    {
      "name": "zwierzęta",
      "slug": "zwierzeta",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwierzeta"
    }
  ],
  "source": {
    "name": "Wikicytaty",
    "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Frans_de_Waal#Jak_si%C4%99_r%C3%B3%C5%BCnimy._Gender_oczami_prymatologa",
    "license": {
      "label": "CC BY-SA 4.0",
      "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
    }
  },
  "added_at": "2026-09-26T07:01:33",
  "more_from_book": [
    {
      "id": "890a5d67-9635-4e60-92c6-e6ba7b342aff",
      "slug": "mowiac-ze-u-szympansow",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/mowiac-ze-u-szympansow",
      "text": "Mówiąc, że u szympansów dominują samce, a u bonobo samice, musimy zatem doprecyzować, że ta mniej dominująca płeć nie jest nigdy całkowicie bezsilna. A także, że oprócz trzech głównych wyznaczników statusu, czyli zdolności do walki, rangi i władzy, istnieje jeszcze czwarty: prestiż. Prestiż ma podstawowe znaczenie u gatunków takich jak nasz, które polegają na przekazywaniu wiedzy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        },
        {
          "name": "zwierzęta",
          "slug": "zwierzeta",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwierzeta"
        },
        {
          "name": "reputacja",
          "slug": "reputacja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/reputacja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Frans_de_Waal#Jak_si%C4%99_r%C3%B3%C5%BCnimy._Gender_oczami_prymatologa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:33"
    },
    {
      "id": "766d1787-fc78-4fca-9bda-5a4042ecad6b",
      "slug": "nauka-wciaz-postrzega",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/nauka-wciaz-postrzega",
      "text": "Nauka wciąż postrzega przemoc i wojnę jako integralne części dziedzictwa naszego gatunku, mimo że dowody na takie zachowania w trakcie naszej prehistorii są raczej słabe. Na przykład w zapisie archeologicznym nie ma ani jednego świadectwa zabijania na dużą skalę z czasów przed rewolucją rolniczą dwanaście tysięcy lat temu. Sprawia to, że scenariusze ewolucyjne oparte na założeniu, iż wojna jest w naszym DNA, wyglądają na wysoce spekulatywne.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "ewolucja",
          "slug": "ewolucja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/ewolucja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Frans_de_Waal#Jak_si%C4%99_r%C3%B3%C5%BCnimy._Gender_oczami_prymatologa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:33"
    },
    {
      "id": "5b4b8fe0-3698-4d2a-8e4f-6413e0454195",
      "slug": "ta-dobrze-znana",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/ta-dobrze-znana",
      "text": "Ta dobrze znana tendencyjność w sposobie oglądania przez nas wieczornych wiadomości dotyczy również zachowań zwierząt. Telewizja oferuje znacznie więcej programów przyrodniczych o rekinach niż o kozłach śnieżnych. Zawsze kiedy pytam producentów seriali przyrodniczych o to, dlaczego mamy mnóstwo dokumentów o szympansach, a tak niewiele o bonobo, odpowiadają, że te drugie pokazują za mało akcji. (…) Krew i konfrontacje się sprzedają. W programie można pokazać krwawiącego szympansa, jak kulejąc, schodzi ze sceny, podczas gdy narrator ponurym głosem przypomni nam o „prawach dżungli”. Kanały przyrodnicze uwielbiają pozostawiać nas z tym mrocznym przesłaniem.\n\nJednak sami się przez to zapędzili w kozi róg, wykluczając opowieści bardziej skłaniające do myślenia. Bonobo jak najbardziej zapewniają sporo akcji, choć większość z tego ma charakter erotyczny. Telewizje mają z tym problem.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "przemoc",
          "slug": "przemoc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przemoc"
        },
        {
          "name": "zwierzęta",
          "slug": "zwierzeta",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwierzeta"
        },
        {
          "name": "telewizja",
          "slug": "telewizja",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/telewizja"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Frans_de_Waal#Jak_si%C4%99_r%C3%B3%C5%BCnimy._Gender_oczami_prymatologa",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T07:01:33"
    }
  ]
}
