# Frans de Waal - Liczba cytatów: 12 - Strona autora: https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal ## Książki - [Bonobo i ateista. W poszukiwaniu humanizmu wśród naczelnych](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/bonobo-i-ateista-w-poszukiwaniu-humanizmu-wsrod-naczelnych.md) — 2 cytaty - [Jak się różnimy. Gender oczami prymatologa](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa.md) — 4 cytaty - [Wiek empatii. Jak natura uczy nas życzliwości](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci.md) — 6 cytatów ## Ostatnio dodane cytaty > W trakcie II wojny światowej (…) jeden z oficerów opisywał, że „dowódcy drużyn i plutonowi musieli wędrować wzdłuż linii ognia i kopać żołnierzy, żeby strzelali. Uważaliśmy, że spisaliśmy się dobrze, kiedy dwóch lub trzech mężczyzn z drużyny faktycznie strzelało”. Oszacowano, że w czasie wojny w Wietnamie na każdego zabitego wroga przypada pięćdziesiąt tysięcy kul wystrzelonych przez amerykańskich żołnierzy. Większość strzałów musiała być wycelowana w powietrze. s. 305 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci/w-trakcie-ii-wojny.md) > Empatia jest tak naprawdę reakcją automatyczną, nad którą mamy tylko ograniczoną kontrolę. Możemy ją powstrzymać, mentalnie zablokować albo nie zadziałać zgodnie z tym impulsem, jednak z wyjątkiem maleńkiego odsetka populacji – psychopatów – wszyscy reagujemy emocjonalnie na sytuację, w jakiej znalazł się drugi człowiek. Fundamentalne pytanie, pominięte w przygnębiającej literaturze z ostatnich trzech dekad, brzmi: dlaczego dobór naturalny tak ukształtował nasze mózgi, że jesteśmy nastrojeni na innych ludzi, cierpimy, gdy oni cierpią, i cieszy nas ich szczęście? Gdyby ewolucyjnie istotne było tylko wykorzystywanie innych, cała ta empatia nigdy by nie powstała. s. 67 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci/empatia-jest-tak.md) > Nie wierzcie tym, którzy mówią, że musimy walczyć o przetrwanie, bo taka jest natura. Wiele zwierząt przeżywa nie poprzez eliminowanie innych i przywłaszczanie sobie wszystkich zasobów, lecz poprzez współpracę i dzielenie się. (…) Potrzebna jest więc całkowita rewolucja w tym, jak postrzegamy naturę ludzką. Zbyt wielu ekonomistów i polityków modeluje społeczeństwo ludzkie jako wieczną walkę, jaka ich zdaniem występuje w przyrodzie, a która jest tak naprawdę czczym wymysłem. Zachowują się jak magik, który najpierw podrzuca swoje założenia ideologiczne do kapelusza natury, aby następnie wyciągnąć je triumfalnie za uszy, demonstrując nam, jak bardzo świat przyrody zgadza się z ich poglądami. To sztuczka, na którą zbyt długo dawaliśmy się złapać. Jest jasne, że w świecie występuje konkurencja, jednak ludzie nie mogą żyć, jeśli ograniczą się tylko do niej. s. 17 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci/nie-wierzcie-tym.md) > Aspekty psychologiczne wojny są bardzo złożone i wydaje się, że większą rolę odgrywają w niej hierarchia i uległość wobec rozkazów, a nie agresja i brak litości. Jesteśmy oczywiście zdolni do prowadzenia wojny i zdarza nam się zabijać za swój kraj, ale stoi to w sprzeczności z najgłębszym poziomem naszego człowieczeństwa. s. 306 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci/aspekty-psychologiczne-wojny.md) > Spośród trzech ideałów rewolucji francuskiej – wolności, równości i braterstwa – Amerykanie kładą nacisk na pierwszy, a Europejczycy na drugi, jednak dopiero ten trzeci oznacza jedność, zaufanie i wspólnotę. Z moralnego punktu widzenia braterstwo jest prawdopodobnie najbardziej szlachetnym z tych trzech ideałów i nie da się go zrealizować bez zajmowania się przy tym dwoma pozostałymi. s. 278 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci/sposrod-trzech-idealow.md) > Ludzi uważam za jeden z najbardziej agresywnych gatunków naczelnych, jednak uważam też, że osiągnęliśmy mistrzostwo w łączeniu się ze sobą, a więzi społeczne silnie dziś ograniczają wolną konkurencję. Inaczej mówiąc, nie jesteśmy agresywni z konieczności w takim sensie, w jakim jesteśmy z konieczności zwierzętami stadnymi. s. 70 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/wiek-empatii-jak-natura-uczy-nas-zyczliwosci/ludzi-uwazam-za-jeden.md) > Nawet jeśli nigdy nie zamierzałem zostać seksuologiem naczelnych, było to nieuniknioną konsekwencją mojej pracy. Widziałem, jak uprawiają seks w każdej pozycji, jaką można sobie tylko wyobrazić, a nawet w takich, z którymi nasza wyobraźnia mogłaby mieć kłopot (np. wisząc do góry nogami). Najistotniejsza obserwacja dotycząca seksu bonobo to fakt, że jest całkowicie swobodny i zharmonizowany z całością życia społecznego. Różni się to nieco od spojrzenia, jakie na życie erotyczne ma większość z nas, z naszymi kompleksami, obsesjami i zahamowaniami. Niektórzy ludzie nie potrafią nawet kochać się przy włączonym świetle! (…) Nam seks kojarzy się z reprodukcją i pożądaniem, ale w przypadku bonobo zaspokaja przeróżne potrzeby. Zaspokojenie seksualne w żadnym wypadku nie jest celem za każdym razem, a reprodukcja to tylko jedna z funkcji. Wyjaśnia to, dlaczego seks uprawiają tam wszyscy ze wszystkimi. s. 103 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/bonobo-i-ateista-w-poszukiwaniu-humanizmu-wsrod-naczelnych/nawet-jesli-nigdy.md) > Tłumienie kojarzenia krewniaczego (…) jest dobrze rozwinięte u wielu różnych zwierząt, od muszek owocówek i gryzoni po naczelne. Dla gatunków rozmnażających się płciowo jest to niemal biologiczny nakaz. W przypadku bonobo seksu ojców z córkami unika się w ten sposób, że w okolicach okresu dojrzewania samice odchodzą, by dołączyć do sąsiednich społeczności. Seks matek z synami jest natomiast w ogóle nieobecny, mimo że zostają oni w grupie i często przemieszczają się razem z matkami. Tylko w tym wariancie seks jest w społeczności bonobo wykluczony. A wszystko to pod nieobecność jakiegokolwiek tabu. s. 105 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/bonobo-i-ateista-w-poszukiwaniu-humanizmu-wsrod-naczelnych/tlumienie-kojarzenia-krewniaczego.md) > Mówiąc, że u szympansów dominują samce, a u bonobo samice, musimy zatem doprecyzować, że ta mniej dominująca płeć nie jest nigdy całkowicie bezsilna. A także, że oprócz trzech głównych wyznaczników statusu, czyli zdolności do walki, rangi i władzy, istnieje jeszcze czwarty: prestiż. Prestiż ma podstawowe znaczenie u gatunków takich jak nasz, które polegają na przekazywaniu wiedzy. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/mowiac-ze-u-szympansow.md) > Nauka wciąż postrzega przemoc i wojnę jako integralne części dziedzictwa naszego gatunku, mimo że dowody na takie zachowania w trakcie naszej prehistorii są raczej słabe. Na przykład w zapisie archeologicznym nie ma ani jednego świadectwa zabijania na dużą skalę z czasów przed rewolucją rolniczą dwanaście tysięcy lat temu. Sprawia to, że scenariusze ewolucyjne oparte na założeniu, iż wojna jest w naszym DNA, wyglądają na wysoce spekulatywne. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/nauka-wciaz-postrzega.md) > Ta dobrze znana tendencyjność w sposobie oglądania przez nas wieczornych wiadomości dotyczy również zachowań zwierząt. Telewizja oferuje znacznie więcej programów przyrodniczych o rekinach niż o kozłach śnieżnych. Zawsze kiedy pytam producentów seriali przyrodniczych o to, dlaczego mamy mnóstwo dokumentów o szympansach, a tak niewiele o bonobo, odpowiadają, że te drugie pokazują za mało akcji. (…) Krew i konfrontacje się sprzedają. W programie można pokazać krwawiącego szympansa, jak kulejąc, schodzi ze sceny, podczas gdy narrator ponurym głosem przypomni nam o „prawach dżungli”. Kanały przyrodnicze uwielbiają pozostawiać nas z tym mrocznym przesłaniem. > > Jednak sami się przez to zapędzili w kozi róg, wykluczając opowieści bardziej skłaniające do myślenia. Bonobo jak najbardziej zapewniają sporo akcji, choć większość z tego ma charakter erotyczny. Telewizje mają z tym problem. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/ta-dobrze-znana.md) > Często sprowadzamy społeczną dominację u innych gatunków do dominacji fizycznej. Jak mogłoby być inaczej? Albo dominujesz, albo nie. Jeśli Mama [imię szympansicy] nie może fizycznie pobić żadnego dorosłego samca, to dlaczego w ogóle mamy ją nazywać samicą alfa? Fakt, że stosujemy tę uproszczoną logikę do zwierząt, jest zaskakujący, skoro nigdy nie robimy tak w przypadku naszego społeczeństwa. Nikt z odwiedzających jakąś firmę nie podchodzi do najmocniej zbudowanego faceta w biurze z przekonaniem, że to musi być szef. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/frans-de-waal/jak-sie-roznimy-gender-oczami-prymatologa/czesto-sprowadzamy-spoleczna.md)