{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Na Zachodzie bez zmian",
  "slug": "na-zachodzie-bez-zmian",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian.md",
  "author": {
    "name": "Erich Maria Remarque",
    "slug": "erich-maria-remarque",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque"
  },
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/rebis/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian_978-83-8338-339-2.jpg",
  "quotes_count": 28,
  "quotes": [
    {
      "id": "ec5dff8c-4c50-49d4-b64a-6bb346628163",
      "slug": "przy-pierwszym-rozhuku",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/przy-pierwszym-rozhuku",
      "text": "Przy pierwszym rozhuku granatów jednym uderzeniem zapadamy się częścią naszego istnienia o tysiące lat wstecz. To instynkt zwierzęcia, co się w nas budzi, wiedzie nas i ochrania. Nie jest on świadomy, jest o wiele szybszy, znacznie bardziej nieomylny od świadomości. Niepodobna tego wyjaśnić. Idzie się i nie myśli o niczym – nagle leży się w rowie pośród gleby, a ponad tym pryskają w dal ułamki pocisków, ale niepodobna sobie przypomnieć, iżby słyszało się nadlatujący granat lub, aby myślało się o rzuceniu się na ziemię. Gdyby polegać na tym, byłoby się już masą porozrzucanej miazgi. To było to inne, ta jasnowidząca czujność w nas, która rzuciła nas o ziemię i ratowała nie wiedzieć jak. Gdyby nie istniało to, od Flandrii aż po Wogezy, nie byłoby już od dawna ludzi. Odjeżdżamy jako osowiali lub dobrze usposobieni żołnierze, dostajemy się do strefy, gdzie rozpoczyna się front, i – staliśmy się bestiami ludzkimi.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "e2ecd881-aade-4b8c-ae77-7844af00369a",
      "slug": "ksiazka-ta-nie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/ksiazka-ta-nie",
      "text": "Książka ta nie ma być oskarżeniem ani też wyzwaniem. Ma tylko podjąć próbę udzielenia wieści o pokoleniu, które wojna zniszczyła – nawet gdy uchroniło się przed jej granatami",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "d3682b6f-2f5c-4fc9-8146-94c1fd8ae6ae",
      "slug": "padl-w-pazdzierniku",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/padl-w-pazdzierniku",
      "text": "Padł w październiku 1918 roku, w dniu, który był tak spokojny i cichy na całej linii, iż biuletyn armii ograniczył się do tego jednego zdania, iż – na Zachodzie bez zmian. Był nieco przechylony ku przodowi i leżał, niby uśpiony, na ziemi. Kiedy odwrócono go, ujrzano, iż chyba nie mógł długo się męczyć – twarz jego miała wyraz takiego spokoju, jak gdyby był prawie rad, że wszystko to się wydarzyło.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "a800c7c4-9e3d-45f2-bda0-7f4aa86bbe03",
      "slug": "muller-pyta-go-co-wlasciwie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/muller-pyta-go-co-wlasciwie",
      "text": "Müller pyta go: – Co właściwie napisał ci Kantorek? Tamten śmieje się. – Że my jesteśmy młodzieżą z żelaza. Wszyscy trzej śmiejemy się podrażnieni. Kropp urąga; jest rad, że może mówić. – Tak, oto tak myślą oni, tak myślą ci stutysięczni Kantorkowie. Młodzież z żelaza! Młodzież! Każdy z nas nie ma wiele więcej ponad dwadzieścia lat. Ale młodzi? Młodość? Dawno to było. Jesteśmy ludzie starzy.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "7e833de9-2960-453f-a89d-b2814ef6fbdd",
      "slug": "cukal-nas-zreszta",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/cukal-nas-zreszta",
      "text": "„Cukał” nas zresztą, kto tylko chciał, i nieraz wyliśmy po prostu z wściekłości. Niektórzy z nas pochorowali się z tego. Wolf umarł nawet na zapalenie płuc. Ale sami sobie wydalibyśmy się śmieszni, gdybyśmy trwożliwie dali za wygraną. Staliśmy się twardzi, nieufni, bezlitośni, mściwi, brutalni i tak było dobrze; gdyż brak nam było tych właśnie cech. Gdyby posłano nas do okopów bez tego wyszkolenia, wtedy większość z nas oszalałaby pewnie. W ten zaś sposób byliśmy przygotowani na to, co nas czekało. Nie załamaliśmy się, dopasowaliśmy się: nasze dwadzieścia lat, które niejedno czyniły nam tak ciężkim, były nam pomocą. Najważniejsze jednak było to, iż zbudziło się w nas mocne praktyczne poczucie wspólnoty, które potem w polu spotęgowało się do najlepszego, co wydała wojna: do koleżeństwa.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "przyjaźń",
          "slug": "przyjazn",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyjazn"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "6f11f1f1-82e4-4041-9bcc-edbdbe510f2d",
      "slug": "wojna-zepsula-nas",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/wojna-zepsula-nas",
      "text": "– Wojna zepsuła nas do wszystkiego. Ma słuszność. My nie jesteśmy już młodzieżą. Nie pragniemy już zdobyć świata szturmem. Jesteśmy uciekinierami. Uciekamy sami przed sobą. Przed naszym życiem. Mieliśmy osiemnaście lat i rozpoczęliśmy miłować świat i istnienie; musieliśmy strzelać do tego. Pierwszy granat, który padł, trafił w nasze serce. Jesteśmy odcięci od tego, co czynne, od dążenia, od postępu. Nie wierzymy już w to wszystko; wierzymy w wojnę.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "5f5716c7-c5ec-4e8b-8a06-0dd630eb6c49",
      "slug": "oddawanie-honorow-stawanie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/oddawanie-honorow-stawanie",
      "text": "Oddawanie honorów, stawanie na baczność, ceremonialny marsz, prezentowanie broni, w prawo zwrot, w lewo zwrot, dostawianie stóp z trzaskiem, grubiaństwa i tysiące szykan: inaczej wyobrażaliśmy sobie nasze zadanie i znajdowaliśmy, że do owego bohaterstwa tresuje się nas, jak konie cyrkowe. Ale wkrótce przywykliśmy do tego. Pojęliśmy nawet, że część tych spraw jest konieczna, inna zaś równie zbyteczna. Żołnierz ma w tej mierze wyczulony węch.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "56bcf890-9cde-4d84-904e-1ffc804835c0",
      "slug": "i-wiem-wszystko",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/i-wiem-wszystko",
      "text": "I wiem: wszystko, co teraz, póki jesteśmy na wojnie, tkwi w nas, jak kamień w worku, po wojnie obudzi się i wówczas dopiero nastąpi rozprawa na śmierć i życie. Dni, tygodnie, lata, tu przeżyte, znowu powrócą, i nasi zmarli towarzysze powstaną i pójdą z nami, uświadomimy sobie nasze cele, i tak będziemy maszerować, nasi zmarli towarzysze obok nas, lata frontu za nami – przeciw komu, przeciw komu?",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "pamięć",
          "slug": "pamiec",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/pamiec"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "5581127a-0add-45c6-8f6f-cfd4521d7c9b",
      "slug": "ilez-niedoli-moga",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/ilez-niedoli-moga",
      "text": "Ileż niedoli mogą zawierać takie dwie małe plamki, tak małe, że można je zakryć kciukiem, oczy ludzkie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "cierpienie",
          "slug": "cierpienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/cierpienie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Erich_Maria_Remarque#Na_Zachodzie_bez_zmian_(1929)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "517eb93f-6ea1-47ba-a147-84439efdf92d",
      "slug": "nasza-wiedza-o-zyciu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/nasza-wiedza-o-zyciu",
      "text": "Nasza wiedza o życiu ogranicza się do śmierci.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "4a2b392d-2c45-48f8-ab50-f5332c61b747",
      "slug": "rozkaz-uczynil-te-ciche",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/rozkaz-uczynil-te-ciche",
      "text": "Rozkaz uczynił te ciche stworzenia naszymi wrogami, rozkaz mógłby ich odmienić w przyjaciół. Przy jakimś tam stole jacyś tam ludzie, których nikt z nas nie zna, podpisują papiery i oto na lata całe najwyższym naszym celem staje się to, co w innych warunkach ściąga na siebie pogardę życia i najsurowszą karę. Kto potrafi tu coś zrozumieć, gdy widzi tych cichych ludzi o dziecięcych twarzach, o brodach apostołów! Każdy podoficer jest większym wrogiem rekrutowi, każdy nauczyciel uczniowi, niż my im a, a oni nam. A przecież wypuścić ich na wolność – będziemy się znowu nawzajem tępili.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "3aa4cabb-f144-4616-95d2-1e497d537547",
      "slug": "glos-jego-jest",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/glos-jego-jest",
      "text": "Głos jego jest wzburzony, brzmi niemal uroczyście, kiedy mówi: – Powiadam wam, to najgorsze świństwo, że zwierzęta są na wojnie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "zwierzęta",
          "slug": "zwierzeta",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zwierzeta"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "3a21c6a0-937a-4f62-9700-337cbb99ea18",
      "slug": "jakzez-pozbawione-sensu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/jakzez-pozbawione-sensu",
      "text": "Jakżeż pozbawione sensu jest wszystko, co kiedykolwiek zostało napisane, uczynione, pomyślane, jeśli coś podobnego jest możliwe. Widocznie wszystko było skłamane i puste, jeśli kultura wielu tysięcy lat nie zdołała temu zapobiec, przelaniu tych strumieni krwi, istnieniu setek, tysięcy tych więzień udręki. Dopiero lazaret pokazuje, czym jest wojna.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "317d57c0-9fe6-4b7b-a441-1489d4caefda",
      "slug": "jestesmy-opuszczeni-jak",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/jestesmy-opuszczeni-jak",
      "text": "Jesteśmy opuszczeni, jak dzieci i doświadczeni, jak ludzie starzy, jesteśmy zajadli i brutalni i smutni i powierzchowni – myślę, że jesteśmy zgubieni.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "trauma",
          "slug": "trauma",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/trauma"
        },
        {
          "name": "zagubienie",
          "slug": "zagubienie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zagubienie"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "0115215a-bafe-45ee-9ecd-0323c14ffd50",
      "slug": "jedyna-osoba-ktora",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/jedyna-osoba-ktora",
      "text": "Jedyną osobą, która mnie o nic nie pyta, jest moja matka. Już z ojcem jest inaczej. Chciałby, abym mu opowiadał o froncie, życzenia jego wydają mi się wzruszająco głupie, nie mam już do niego właściwego stosunku. Chciałby stale słyszeć coś nowego. Rozumiem nie wie, że coś takiego nie może być opowiedziane, rad bym uczynić mu zadość, ale niebezpiecznie jest dla mnie wyrażać te rzeczy w słowach, lękam się, czy nie rozrosną się gigantycznie, czy już można je będzie poskromić. Cóż by się z nami stało, gdybyśmy sobie uświadomili, co się dzieje na froncie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Na_Zachodzie_bez_zmian#Cytaty",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:46:20"
    },
    {
      "id": "8c4aeced-e928-421d-8da1-8c771d7d507f",
      "slug": "przez-dziesiec-tygodni-przechodzilismy-szkolenie-wojskowe-i-w",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/przez-dziesiec-tygodni-przechodzilismy-szkolenie-wojskowe-i-w",
      "text": "Przez dziesięć tygodni przechodziliśmy szkolenie wojskowe i w tym czasie ukształtowano nas na nowo gruntowniej niż przez dziesięć lat szkoły. Nauczono nas, że wypoloerowany guzik jest ważniejszy niż cztery tomy Schopenhauera.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział II",
      "chapter_parent": null,
      "page": 20,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "posłuszeństwo",
          "slug": "posluszenstwo",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/posluszenstwo"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:18:00"
    },
    {
      "id": "c4a803eb-55fd-46e0-9a7c-f994a67676bd",
      "slug": "czlowiek-wlasciwie-jest-przede-wszystkim-bydleciem-moze",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/czlowiek-wlasciwie-jest-przede-wszystkim-bydleciem-moze",
      "text": "[...] człowiek właściwie jest przede wszystkim bydlęciem, może dopiero potem, jak na kromce chleba ze smalcem, ma posmarowane po wierzchu trochę przyzwoitości.",
      "language": "pl",
      "character": "Stanislaus „Kat” Katczinsky",
      "chapter": "Rozdział III",
      "chapter_parent": null,
      "page": 34,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "człowiek",
          "slug": "czlowiek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/czlowiek"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:15:50"
    },
    {
      "id": "fd018ae1-5708-4bc3-8cf5-11d7078a1ee3",
      "slug": "kiedy-wytresujesz-psa-zeby-zarl-ziemniaki-a",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/kiedy-wytresujesz-psa-zeby-zarl-ziemniaki-a",
      "text": "[...] kiedy wytresujesz psa, żeby żarł ziemniaki, a potem położysz przed nim kawałek mięsa, to pies jednak capnie, bo leży to w jego naturze. A kiedy dasz człowiekowi kawałeczek władzy, będzie tak samo; człowiek sięgnie po nią.",
      "language": "pl",
      "character": "Stanislaus „Kat” Katczinsky",
      "chapter": "Rozdział III",
      "chapter_parent": null,
      "page": 34,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "władza",
          "slug": "wladza",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wladza"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:14:49"
    },
    {
      "id": "34c0729a-586e-4025-b43c-85fc5eccd247",
      "slug": "front-jest-klatka-w-ktorej-nerwowo-trzeba-czekac",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/front-jest-klatka-w-ktorej-nerwowo-trzeba-czekac",
      "text": "Front jest klatką, w której nerwowo trzeba czekać na to, co się wydarzy. Leżymy pod siatką trajektorii granatów i żyjemy w napięciu niepewności. Nad nami wisi przypadek. Kiedy nadlatuje pocisk, mogę się skulić, to wszystko; gdzie uderzy, nie wiem tego dokładnie ani nie mam na to wpływu.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział VI",
      "chapter_parent": null,
      "page": 70,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:10:50"
    },
    {
      "id": "def59069-cab6-488c-8163-ba373de6011f",
      "slug": "w-zabezpieczonym-od-bomb-schronie-moge-zostac-zmiazdzony",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/w-zabezpieczonym-od-bomb-schronie-moge-zostac-zmiazdzony",
      "text": "W zabezpieczonym od bomb schronie mogę zostać zmiażdżony, a przetrwać bez draśnięcia dziesięć godzin huraganowego ognia w nieosłoniętym polu. Każdy żołnierz pozostaje przy życiu tylko dzięki tysiącowi przypadków. I każdy żołnierz wierzy i ufa w przypadek.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział VI",
      "chapter_parent": null,
      "page": 70,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "los",
          "slug": "los",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/los"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "przypadek",
          "slug": "przypadek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przypadek"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:09:29"
    },
    {
      "id": "caf0ef65-5142-47d0-b691-7e80b62ec35d",
      "slug": "jedzenie-do-syta-jest-rownie-cenne-jak-dobry",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/jedzenie-do-syta-jest-rownie-cenne-jak-dobry",
      "text": "Jedzenie do syta jest równie cenne jak dobry schron; dlatego tak go łakniemy, bo może nam uratować życie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział VI",
      "chapter_parent": null,
      "page": 81,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "przetrwanie",
          "slug": "przetrwanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przetrwanie"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:07:54"
    },
    {
      "id": "24988bd9-eea9-4f59-bc20-bdeeb403d3fe",
      "slug": "sparzylismy-sie-faktami-znamy-roznice-jak-handlarze-i",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/sparzylismy-sie-faktami-znamy-roznice-jak-handlarze-i",
      "text": "Sparzyliśmy się faktami, znamy różnice jak handlarze i konieczności jak rzeźnicy. Nie jesteśmy już beztroscy - jesteśmy potwornie obojętni.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział VI",
      "chapter_parent": null,
      "page": 83,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "obojętność",
          "slug": "obojetnosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/obojetnosc"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:07:06"
    },
    {
      "id": "144a937a-e0f5-4e64-8df6-72d8dce05344",
      "slug": "jestesmy-opuszczeni-jak-dzieci-i-doswiadczeni-jak-starcy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/jestesmy-opuszczeni-jak-dzieci-i-doswiadczeni-jak-starcy",
      "text": "Jesteśmy opuszczeni jak dzieci i doświadczeni jak starcy, jesteśmy grubiańscy, smutni i powierzchowni - sądzę, że jesteśmy straceni.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział VI",
      "chapter_parent": null,
      "page": 83,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:06:20"
    },
    {
      "id": "964da7a5-5ab3-41cb-8b4c-2f8c35ab0b48",
      "slug": "ogien-huraganowy-ogien-zaporowy-ogien-powstrzymujacy-miny-gaz",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/ogien-huraganowy-ogien-zaporowy-ogien-powstrzymujacy-miny-gaz",
      "text": "Ogień huraganowy, ogień zaporowy, ogień powstrzymujący, miny, gaz, czołgi, karabiny maszynowe, granaty ręczne - to tylko słowa, słowa, ale obejmujące grozę świata.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział VI",
      "chapter_parent": null,
      "page": 89,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:05:05"
    },
    {
      "id": "2222745f-2e7a-4985-85ef-66a0dae020fd",
      "slug": "groza-daje-sie-zniesc-dopoki-po-prostu",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/groza-daje-sie-zniesc-dopoki-po-prostu",
      "text": "[...] groza daje się znieść, dopóki po prostu się schylamy - uśmierca zaś, kiedy zaczynamy się nad nią zastanawiać.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział VII",
      "chapter_parent": null,
      "page": 94,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:03:45"
    },
    {
      "id": "2efc0745-4b2c-433d-bb4c-6564dcebf023",
      "slug": "czesciowo-przyzwyczailismy-sie-juz-do-tego-ze-wojna",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/czesciowo-przyzwyczailismy-sie-juz-do-tego-ze-wojna",
      "text": "Częściowo przyzwyczailiśmy się już do tego, że wojna jest przyczyną śmierci jak rak i gruźlica, jak grypa i czerwonka. Tyle że zgony zdarzają się o wiele częściej, są bardziej różnorodne i okrutniejsze.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział XI",
      "chapter_parent": null,
      "page": 175,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "śmierć",
          "slug": "smierc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/smierc"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T09:01:31"
    },
    {
      "id": "7bd2c6fa-3662-4720-bac9-6cc4f5be5037",
      "slug": "jestesmy-przede-wszystkim-zolnierzami-a-dopiero-w",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/jestesmy-przede-wszystkim-zolnierzami-a-dopiero-w",
      "text": "[...] jesteśmy przede wszystkim żołnierzami, a dopiero w drugiej kolejności w specyficzny i zawstydzający sposób pojedynczymi ludźmi.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział XI",
      "chapter_parent": null,
      "page": 175,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "tożsamość",
          "slug": "tozsamosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/tozsamosc"
        },
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "żołnierze",
          "slug": "zolnierze",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zolnierze"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-20T08:56:27"
    },
    {
      "id": "1f8d5bd5-150d-4cdf-a745-d0d95c945e81",
      "slug": "to-bowiem-potrafimy-grac-w-karty-przeklinac-i",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/erich-maria-remarque/na-zachodzie-bez-zmian/to-bowiem-potrafimy-grac-w-karty-przeklinac-i",
      "text": "To bowiem potrafimy: grać w karty, przeklinać i prowadzić wojnę. Niewiele jak na dwadzieścia lat - zbyt wiele jak na dwadzieścia lat.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": "Rozdział V",
      "chapter_parent": null,
      "page": 63,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "wojna",
          "slug": "wojna",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wojna"
        },
        {
          "name": "młodość",
          "slug": "mlodosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/mlodosc"
        }
      ],
      "source": null,
      "added_at": "2026-06-04T21:43:48"
    }
  ]
}