# Zniewolony umysł - Autor: [Czesław Miłosz](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz.md) - Liczba cytatów: 23 - Strona książki: https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl ## Cytaty > Wiedza zwulgaryzowana tym się odznacza, że daje poczucie, iż wszystko jest zrozumiałe i wytłumaczone. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/wiedza-zwulgaryzowana-tym.md) > Aktorstwo dnia codziennego tym się różni od aktorstwa w teatrze, że wszyscy grają przed wszystkimi i wiedzą nawzajem o sobie, że grają. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/aktorstwo-dnia-codziennego.md) > Tylko głupia burżuazja uważa, że z niuansów myśli nic nie wynika. Partia wie, że wynika bardzo wiele: był czas, kiedy rewolucja nie była niczym innym niż niuansem myśli grupki teoretyków pod przywództwem Lenina, kłócących się w Szwajcarii przy kawiarnianym stoliku. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/tylko-glupia-burzuazja.md) > [Na początku II wojny światowej] zdarzyło mi się, co prawda na bardzo krótko, być w Związku Sowieckim. Czekałem na pociąg na stacji jednego z wielkich miast Ukrainy. Był to olbrzymi gmach. (…) Marmurowe schody pełne były śpiących nędzarzy; ich nagie nogi wyglądały z łachmanów, chociaż była to zima. Z góry nad nami głośniki ryczały propagandowe hasła. Przechodząc zatrzymałem się, nagle czymś tknięty. Pod ścianą umieściła się rodzina chłopów: mąż, żona i dwoje dzieci. Siedzieli na koszykach i tobołach. (…) Mówili ze sobą przyciszonymi głosami po polsku. Patrzyłem na nich długo i nagle poczułem, że łzy płyną mi po policzkach. I to, że właśnie na nich zwróciłem uwagę w tłumie, i moje gwałtowne wzruszenie były spowodowane ich zupełną innością. Była to ludzka rodzina, jak wyspa w tłumie, któremu czegoś brakowało do zwyczajnego, małego człowieczeństwa. Gest ręki nalewającej herbatę, uważne, delikatne podanie kubka dziecku (…) ich odosobnienie, ich prywatność w tłumie – oto co mną wstrząsnęło. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/na-poczatku-ii-wojny.md) > Rewolta przeciw własnemu środowisku jest zwykle wstydem własnego środowiska. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/rewolta-przeciw-wlasnemu.md) > (...) z każdego punktu widzenia kraje te są bodaj ważniejszą częścią nie tylko Europy, ale całej kuli ziemskiej. Jeżeli się zakłada, że Nowa Wiara rozpowszechni się wszędzie, są one pierwszym i dlatego najciekawszym terenem eksperymentu poza Rosją. Jeżeli się zakłada, że Centrum przegra i nie zdoła narzucić światu swojej hegemonii, formy gospodarki i kultury, jakie w tych krajach powstaną, będą pasjonującym przykładem wykluwania się nowego, ponieważ nie istnieje w historii powrót do status quo. s. 60 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/z-kazdego-punktu.md) > Więc cóż Zachód może nam ofiarować? Wolność od czegoś to dużo, ale to za mało, to o wiele mniej niż wolność ku czemuś. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/wiec-coz-zachod.md) > (…) jakiekolwiek polowanie na „absolut” poprzez zestawienia barw czy dźwięków jest brakiem odwagi w domyśleniu rzeczy do końca [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/jakiekolwiek-polowanie-na-absolut.md) > Teraz pisarze zachowywali się trochę jak dziewice: Chętnie, ale bojaźliwie. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/teraz-pisarze-zachowywali.md) > W moich wędrówkach w początkach drugiej wojny światowej zdarzyło mi się, co prawda na bardzo krótko, być w Związku Sowieckim. Czekałem na pociąg na stacji jednego z wielkich miast Ukrainy. Był to olbrzymi gmach. (…) Marmurowe schody pełne były śpiących nędzarzy; ich nagie nogi wyglądały z łachmanów, chociaż była to zima. Z góry nad nami głośniki ryczały propagandowe hasła. Przechodząc zatrzymałem się, nagle czymś tknięty. Pod ścianą umieściła się rodzina chłopów: mąż, żona i dwoje dzieci. Siedzieli na koszykach i tobołach. (…) Mówili ze sobą przyciszonymi głosami po polsku. Patrzyłem na nich długo i nagle poczułem, że łzy płyną mi po policzkach. I to, że właśnie na nich zwróciłem uwagę w tłumie, i moje gwałtowne wzruszenie były spowodowane ich zupełną innością. Była to ludzka rodzina, jak wyspa w tłumie, któremu czegoś brakowało do zwyczajnego, małego człowieczeństwa. Gest ręki nalewającej herbatę, uważne, delikatne podanie kubka dziecku (…) ich odosobnienie, ich prywatność w tłumie – oto co mną wstrząsnęło. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/w-moich-wedrowkach.md) > Strach przed wolnością jest strachem przed pustką. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/strach-przed-wolnoscia.md) > Doktrynie odmawiam prawa do usprawiedliwienia zbrodni popełnianych w jej imieniu. Współczesnemu człowiekowi, który zapomina o tym, jak nędzny jest w porównaniu z tym, czym może być człowiek – odmawiam prawa do mierzenia przeszłości i przyszłości własną miarą. s. 18 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/doktrynie-odmawiam-prawa.md) > Nowoczesna sztuka zawiera wiele przykładów ślepej namiętności, która w kształtach, barwach i dźwiękach nie znajduje nasycenia. Kontemplacja zmysłowego piękna jest możliwa tylko, kiedy artysta czuje miłość do tego, co go otacza na ziemi. Jeżeli jednak czuje tylko obrzydzenie, niezdolny jest zatrzymać się w miejscu i oglądać. Wstydzi się odruchów miłości, skazany jest na ciągły ruch, na szkicowe tylko ujęcie drobin zaobserwowanej materii. Przypomina lunatyka, który utrzymuje równowagę, dopóki idzie. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/nowoczesna-sztuka-zawiera.md) > Donosicielstwo było i jest znane w różnych cywilizacjach. Na ogół jednak nie było nigdy podnoszone do godności cnoty. W cywilizacji Nowej wiary jest zalecane jako cnota podstawowa dobrego obywatela. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/donosicielstwo-bylo-i-jest.md) > Przeciętnie wykształcony Polak, Czech czy Węgier wie dość dużo o Francji, Belgii czy Holandii. Przeciętnie wykształcony Francuz, Belg czy Holender nie wie nic o Polsce, Czechosłowacji czy Węgrzech. s. 59 — [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/przecietnie-wyksztalcony-polak.md) > Socjalistyczny realizm wzmacnia małe talenty i niszczy wielkie. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/socjalistyczny-realizm-wzmacnia.md) > Jednocześnie to, co w nas jest chronione przed oczami niepowołanych, nabiera dla nas szczególnego waloru, gdyż nie jest nigdy wyraźnie formułowane, a co nie jest formułowane w słowach, posiada irracjonalny urok czysto uczuciowej jakości. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/jednoczesnie-to-co-w-nas.md) > W tej filozofii powodzenie jest integralną częścią rozumowania; przegrana odkryłaby błędność sztucznej dialektyki, która zostałaby zwyciężona przez rzeczywistość. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/w-tej-filozofii.md) > Dialektyka: przewidzieć, że dom się spali, po czym rozlać benzynę koło pieca. Dom się pali, moje przewidywania są spełnione. Dialektyka: przewidzieć, że twórczość artystyczna niezgodna z socjalistycznym realizmem będzie bez wartości, po czym umieścić artystę w warunkach, w których taka twórczość jest bez wartości. Przewidywania są spełnione. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/dialektyka-przewidziec-ze-dom.md) > Cóż za bezgraniczna pycha przypisywać zjawiskom sprzeczności, w które wplątują nas nasze nieudolne pojęcia! (…) Jeżeli cała analiza Historii przeprowadzona według Metody operuje podobnymi trikami, to jest naprzód wprowadza pojęcia, a później bierze sprzeczności za sprzeczności obserwowanego materiału, to ładnie będzie wyglądało Imperium wzniesione na takich fundamentach. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/coz-za-bezgraniczna.md) > Poezję (…) można określić jako wyraz indywidualnego temperamentu przełamującego się poprzez konwencję społeczną. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/poezje-mozna-okreslic.md) > Przyjazd na Zachód jest dla człowieka ze Wschodu dużym wstrząsem, gdyż w obcowaniu z innymi – poczynając od tragarza i szofera taksówki – nie napotyka na żaden opór – są oni zupełnie rozluźnieni, brak im tej wewnętrznej koncentracji, która wyraża się w opuszczeniu głowy albo w latających niespokojnie oczach, gadają, co im ślina na język przyniesie, śmieją się głośno; czyż to możliwe, aby stosunki pomiędzy ludźmi mogły być aż tak proste? [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/przyjazd-na-zachod.md) > Strach przed bezwzględnością, z jaką system gospodarczy Zachodu odnosi się do pracowników nauki i sztuki, jest bardzo rozpowszechniony wśród intelektualistów wschodnich. [Strona cytatu](https://www.zielonecytaty.pl/czeslaw-milosz/zniewolony-umysl/strach-przed-bezwzglednoscia.md)