{
  "type": "quote",
  "site": {
    "name": "Zielone Cytaty",
    "language": "pl",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem/gdy-raz-nastapi",
  "json": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem/gdy-raz-nastapi.json",
  "markdown": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem/gdy-raz-nastapi.md",
  "id": "575a67ef-25c1-4f1a-b10a-235125c0494c",
  "slug": "gdy-raz-nastapi",
  "text": "Gdy raz nastąpi dokładne zamącenie wody, trzeba wiele czasu, aby brudy osiadły znowu na dnie. Zamącenie jest dziś kompletne, totalne. We wszystkim. Zmienił się świat, zmienili się ludzie, myśli, kierunki, idee. Powrót do „przed tym” jest niemożliwy. Ale w takim razie co? Oddziaływanie człowieka na to, co ujmuje się ogólną nazwą „ewolucja” jest w gruncie rzeczy ograniczone. Prawdziwy wynik końcowy jest zwycięstwem sił, które ścierają się pod powierzchnią, niewidoczne, biorą górę. Tym siłom trudno nadać kierunek. Można je rozpętać, ale trudno nimi pokierować, jak trudno pokierować ogniem lub powodzią.",
  "language": "pl",
  "author": {
    "name": "Andrzej Bobkowski",
    "slug": "andrzej-bobkowski",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski"
  },
  "book": {
    "title": "Szkice piórkiem",
    "slug": "szkice-piorkiem",
    "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem"
  },
  "character": null,
  "chapter": null,
  "chapter_parent": null,
  "page": null,
  "verified": false,
  "original": null,
  "other_languages": [],
  "topics": [
    {
      "name": "chaos",
      "slug": "chaos",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/chaos"
    },
    {
      "name": "zmiany społeczne",
      "slug": "zmiany-spoleczne",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zmiany-spoleczne"
    }
  ],
  "source": {
    "name": "Wikicytaty",
    "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Bobkowski#Szkice_pi%C3%B3rkiem_(1957)",
    "license": {
      "label": "CC BY-SA 4.0",
      "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
    }
  },
  "added_at": "2026-09-26T06:55:12",
  "more_from_book": [
    {
      "id": "eedc82f3-0e23-4027-92f6-f7e305fca03e",
      "slug": "kiedyz-kocha-sie",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem/kiedyz-kocha-sie",
      "text": "Kiedyż kocha się Boga bardziej, jeżeli nie w tych momentach, gdy człowiek czuje się „tak” jego dziełem? (…) W tych krótkich chwilach modlę się nie myślą, nie słowami, lecz całym sobą. Czuję życie.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "życie",
          "slug": "zycie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/zycie"
        },
        {
          "name": "bóg",
          "slug": "bog",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/bog"
        },
        {
          "name": "modlitwa",
          "slug": "modlitwa",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/modlitwa"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Bobkowski#Szkice_pi%C3%B3rkiem_(1957)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:12"
    },
    {
      "id": "c4889f90-79a4-4c66-8b76-9865ab9d5dea",
      "slug": "zastanawialem-sie-czy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem/zastanawialem-sie-czy",
      "text": "Zastanawiałem się, czy wszelkie wynalazki z dziedziny telekomunikacji naprawdę wzbogacają życie. Pozornie wzbogacają, naprawdę tylko urozmaicają. (…) Dostrzegam najwyraźniej paradoks naszych czasów: czym bardziej technika ułatwia ludziom kontakty, zbliża kontynenty, zbliża człowieka do człowieka, dając mu coraz to lepsze środki porozumienia się na odległość, tym to porozumienie słabnie, tym bardziej ludzie stają się sobie obcy. Znika z życia kontakt osobisty – jedyny wzbogacający i zapładniający.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "relacje międzyludzkie",
          "slug": "relacje-miedzyludzkie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/relacje-miedzyludzkie"
        },
        {
          "name": "wyobcowanie",
          "slug": "wyobcowanie",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wyobcowanie"
        },
        {
          "name": "technologia",
          "slug": "technologia",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/technologia"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Bobkowski#Szkice_pi%C3%B3rkiem_(1957)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:12"
    },
    {
      "id": "b24fa56e-43fa-446e-81bd-94b15d514ed1",
      "slug": "milosc-wymaga-pracy",
      "url": "https://www.zielonecytaty.pl/andrzej-bobkowski/szkice-piorkiem/milosc-wymaga-pracy",
      "text": "Miłość wymaga pracy.\n\nRozmawiamy. Będąc we dwoje i sami, najbardziej odczuwamy pełnię wszystkiego. Miłość i przyjaźń… Trzeba tylko rozumieć, zawsze starać się rozumieć. Miłość? – Jak wszystko, tak i to wymaga pracy – zwyczajnej, codziennej. Nawet miłości nie można puszczać bez steru, na wiatr. Nic nie jest tak omylne, jak tak zwane „nieomylne instynkty”.",
      "language": "pl",
      "character": null,
      "chapter": null,
      "chapter_parent": null,
      "page": null,
      "verified": false,
      "original": null,
      "other_languages": [],
      "topics": [
        {
          "name": "miłość",
          "slug": "milosc",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/milosc"
        },
        {
          "name": "przyjaźń",
          "slug": "przyjazn",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/przyjazn"
        },
        {
          "name": "wysiłek",
          "slug": "wysilek",
          "url": "https://www.zielonecytaty.pl/tematy/wysilek"
        }
      ],
      "source": {
        "name": "Wikicytaty",
        "url": "https://pl.wikiquote.org/wiki/Andrzej_Bobkowski#Szkice_pi%C3%B3rkiem_(1957)",
        "license": {
          "label": "CC BY-SA 4.0",
          "url": "https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/"
        }
      },
      "added_at": "2026-09-26T06:55:12"
    }
  ]
}